Δεν ανακαλύπτει, πια, την Αμερική όποιος ισχυρίζεται πως τα έργα υποδομής αποτελούν κρίσιμο πυλώνα για την ανάπτυξη αλλά και την ευημερία κάθε χώρας. Αυτό έχει εφαρμογή σε ακόμα πιο έντονο κι επιτακτικό βαθμό στην περίπτωση της Ελλάδας, η οποία έχει κληθεί να διαχειριστεί μια σειρά διαδοχικών κρίσεων, δυσκολιών και υπο-επένδυσης στις υποδομές, εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Πλέον, έχοντας επιτύχει οικονομική και πολιτική σταθερότητα, ανοίγει το βηματισμό της για ένα μέλλον με ανάπτυξη, που προφανώς περνά μέσα από τις υποδομές.
Τα λιμάνια, οι μαρίνες, τα αεροδρόμια και άλλα έργα υποδομών αντιπροσωπεύουν τη βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η ελληνική οικονομία και κοινωνία διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση της ανάπτυξης μέσω της διευκόλυνσης, της εμπορικής δραστηριότητας, των εξαγωγών, του τουρισμού, του επιχειρείν αλλά και ευρύτερα της κινητικότητας σε κάθε της έκφανση.
Σε αυτό το πλαίσιο, αξιοποιώντας την εμπειρία μου από τη δραστηριότητα της OCTANE Σύμβουλοι Επιχειρήσεων ως Σύμβουλος σημαντικών έργων υποδομών, θα επιχειρήσω μια αποτίμηση για το πού βρίσκονται σήμερα τα σημαντικά projects της χώρας αλλά και μια σκιαγράφηση των προκλήσεων που έχει μπροστά της προκειμένου να οικοδομήσει πάνω σε αυτά ισχυρές αναπτυξιακές βάσεις.
Λιμάνια: Μεγάλο το επενδυτικό ενδιαφέρον
Είναι αξιοσημείωτη τάση το μεγάλο ενδιαφέρον για λιμενικές υποδομές που διαπιστώνουμε τα τελευταία χρόνια από εγχώριους αλλά και διεθνείς επενδυτές. Τα τιμήματα πρόσφατων συναλλαγών (Ηγουμενίτσα, Ηράκλειο, Βόλος, Καβάλα) αποδεικνύουν τη μεγάλη επιτυχία του ΤΑΙΠΕΔ στην προσέλκυση σημαντικών υπεραξιών σε σχέση τόσο με την υφιστάμενη λειτουργία των λιμένων, όσο και με τα multiples που προκύπτουν από διεθνείς συγκρίσιμες συναλλαγές. Το στοιχείο αυτό οφείλουμε να το κρατήσουμε καθώς είναι ενδεικτικό των αναπτυξιακών προοπτικών της ελληνικής οικονομίας, αλλά και της θέσης της Ελλάδας στον παγκόσμιο χάρτη των μεταφορών.
Αξίζει να σημειώσουμε επίσης πως τα τιμήματα που θα εισπραχθούν από το ΤΑΙΠΕΔ για τις τέσσερεις αυτές συναλλαγές, συνολικού ύψους σχεδόν €250 εκατ., δεν είναι το μόνο όφελος για τη χώρα. Σχεδιάζονται από τους αναδόχους σημαντικές νέες επενδύσεις, που θα έχουν κομβικό οικονομικό, αναπτυξιακό αλλά και κοινωνικό πρόσημο καθώς θα εστιάζουν στην αναβάθμιση και βελτίωση των υποδομών στα τρία λιμάνια.
Επιπλέον, το επενδυτικό ενδιαφέρον αναμένεται ιδιαίτερα ισχυρό και για τον λιμένα του Λαυρίου, ένα asset με πολλαπλές δυνατότητες ανάπτυξης δεδομένης της εγγύτητας και εύκολης προσβασιμότητας από την Αθήνα.
Μαρίνες: Ένας τομέας με σημαντικές προοπτικές
Παράλληλα με τα λιμάνια, οι μαρίνες παρουσιάζουν επίσης αυξημένο αναπτυξιακό ενδιαφέρον. Εντοπίζονται τουλάχιστον 25 έργα ανάπτυξης νέων ή σημαντικής αναβάθμισης υφιστάμενων υποδομών σε εξέλιξη συνολικής δυναμικότητας άνω των 5.000 θέσεων ελλιμενισμού για σκάφη όλων των μηκών.
Πρόκειται για έργα που με την ολοκλήρωσή τους θα προσφέρουν αξιόλογη προοπτική και μπορούν να καταστήσουν τις μαρίνες της χώρας πόλο έλξης για πολλαπλούς λόγους. Παράλληλα, ακόμη ένας μεγάλος αριθμός υφιστάμενων μαρινών σκοπεύουν να εκμεταλλευθούν πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για τη σημαντική αναβάθμιση των υποδομών τους μέσω του προγράμματος «Αναβάθμιση Τουριστικών Λιμένων» που πρόσφατα ξεκίνησε από το Υπουργείο Τουρισμού, συνολικού προϋπολογισμού €139 εκατ.
Είναι ιδιαίτερα αισιόδοξο πως στο συγκεκριμένο τομέα οι επενδύσεις απλώνονται σε όλη τη χώρα, από το Ιόνιο μέχρι τα Δωδεκάνησα. Αφορούν μάλιστα σε assets με διαφορετικά χαρακτηριστικά (π.χ. Megayacht μαρίνα στην Κέρκυρα, μαρίνα για μεσαία σκάφη που περιλαμβάνει και κατοικίες στην Πύλο κ.α.) που με την πρόοδό τους είναι δεδομένο ότι θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του σημαντικού ελλείμματος θέσεων ελλιμενισμού στη Μεσόγειο.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, βάσει των εκτιμήσεων της αγοράς, έως το 2031 αναμένονται παραδόσεις άνω των 1.100 σκαφών με μήκη άνω των 30 μέτρων, 300 εκ των οποίων αναμένεται να είναι σκάφη άνω των 50 μέτρων - μήκη για τα οποία ήδη διαπιστώνεται σημαντική έλλειψη θέσεων ελλιμενισμού στους δημοφιλείς προορισμούς της Μεσογείου και της Καραϊβικής.
Αεροδρόμια: Η ανάπτυξη περνά μέσα από το πλάνο αναβάθμισής τους
H ανάπτυξη και αναβάθμιση των ελληνικών αεροδρομίων αποτελεί μια ξεκάθαρη προτεραιότητα, που μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά κι από πολλές πλευρές σε διαφορετικούς τομείς της οικονομίας.
Τα σημαντικά έργα που έχουν ξεκινήσει και αφορούν την ανέγερση νέου αεροδρομίου στο Ηράκλειο (Καστέλι), αλλά και την αναβάθμιση του αεροδρομίου Καλαμάτας δείχνουν το δρόμο και για το μέλλον. Αποτελούν θετική εξέλιξη που όμως δεν πρέπει να περιοριστεί σε αυτά. Η δυνητική αναβάθμιση των υπολοίπων περιφερειακών αεροδρομίων που δεν έχουν ενταχθεί στο άρμα της Fraport θα αποτελέσει καθοριστική πρόοδο. Άλλωστε είσαι σαφώς θετικό το πρόσημο και η επίδραση της διαχείρισης του πρώτου «πακέτου» αεροδρομίων από ιδιώτη σε οποιονδήποτε έχει επισκεφτεί τα τελευταία χρόνια τα αεροδρόμια αυτά έχοντας αναμνήσεις από την κατάσταση τους στο πρόσφατο παρελθόν.
Ας μην ξεχνάμε πως η βελτίωση των υποδομών στα αεροδρόμια συνδέεται στενά με τις πρόσφατες επιδόσεις του ελληνικού τουρισμού. Τα έργα που έχουν πραγματοποιηθεί επιτρέπουν την αποτελεσματική εξυπηρέτηση της ολοένα αυξανόμενης επιβατικής κίνησης στα αεροδρόμια όλης της χώρας (+1.4% στον αριθμό πτήσεων, +13.6% στον αριθμό επιβατών στο 10μηνο του 2023 σε σχέση με το 10μηνο της ήδη χρονιάς-ρεκόρ του 2022, +5% στον αριθμό επιβατών σε σύγκριση με το σύνολο του 2022). Είναι σε θέση να λειτουργήσουν ως κορυφαία εργαλεία ανάπτυξης και να υποστηρίξουν ουσιαστικά την εθνική μας προσπάθεια.
Παράλληλα, η διάθεση ποσοστού 30% του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών, μέσω εισαγωγής στο ΧΑΑ, προχωρά με γρήγορους ρυθμούς. Η κίνηση αυτή αναμένεται να προσφέρει σημαντικά έσοδα στο Ελληνικό Δημόσιο (ανεπίσημες εκτιμήσεις βάσει των μεγεθών του Προϋπολογισμού του 2024 τα τοποθετούν κοντά στο €1δις.). Ταυτόχρονα θα δώσει ένα ισχυρό σήμα στις αγορές ότι το success story του ελληνικού τουρισμού, αλλά και της ελληνικής οικονομίας ευρύτερα, θα έχει και συνέχεια, περνώντας μήνυμα επενδύσεων.
Οι υποδομές μπορούν να καθορίσουν τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας
Η χώρα μας διαθέτει, στον χώρο των υποδομών, assets που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητά της, επιδρώντας σημαντικά σε κάποιους από τους καθοριστικότερους κλάδους της οικονομίας της. Βοηθούν να αναδειχθούν τα ανταγωνιστικά της πλεονεκτήματα, όπως ο τουρισμός κι η γεωγραφική θέση της ως διαμετακομιστικό κέντρο logistics μεταξύ Ασίας, Αφρικής και όλες τις πλευρές της Ευρώπης.
Ως OCTANE έχουμε συμβάλλει σε μια σειρά σημαντικών έργων υποδομών, με πιο πρόσφατη τη διαδικασία που εκκινεί το ΤΑΙΠΕΔ για την αξιοποίηση του Λιμένα Λαυρίου. Είμαστε επομένως σε θέση να γνωρίζουμε καλά την προοπτική, τις ευκαιρίες αλλά και τα απαιτούμενα βήματα για να προχωρήσουν διαδικασίες που θα ξεμπλοκάρουν την αναπτυξιακή πορεία της χώρας. Μέσα από την τεχνογνωσία μας αλλά και την εκτενή εμπειρία μας διαπιστώνουμε την ανάγκη για κινήσεις που θα συνδυάζουν την κατάλληλη μεθοδολογία, τα απαραίτητα εργαλεία αλλά και το όραμα που θα βασίζεται στη μεγαλύτερη εικόνα.
Η στοχευμένη, μεθοδική και συνεπής προσπάθεια για την αναβάθμισή των υποδομών, μέσα από έργα πνοής, είναι σε θέση να καθορίσει σε σημαντικό βαθμό την ανταγωνιστικότητά της Ελλάδας και να κάνουν τη διαφορά, οδηγώντας την αναπτυξιακή της πορεία με ασφάλεια και σταθερά θεμέλια.
*Ο Γιώργος Παυλάτος είναι Senior Partner της Octane Management Consultants.
