Η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή επαναφέρει έναν γνώριμο, αλλά πάντα επικίνδυνο, μηχανισμό, την αλυσιδωτή μετάδοση του γεωπολιτικού ρίσκου στην πραγματική οικονομία. Από τα Στενά του Ορμούζ μέχρι τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια και από τα ναύλα των πλοίων έως την τελική τιμή των τροφίμων, η κρίση απειλεί να πυροδοτήσει έναν νέο γύρο ανατιμήσεων. Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν επιπτώσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, αλλά πόσο έντονες και πόσο γρήγορα θα φανούν στο ράφι.
Ορμούζ: Το στενό πέρασμα της παγκόσμιας ενέργειας
Στην καρδιά της ανησυχίας βρίσκεται το ενδεχόμενο διαταραχής στα Στενά του Ορμούζ, τον θαλάσσιο διάδρομο από τον οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και σημαντικές ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ένα μερικό ή ολικό κλείσιμο, ή ακόμη και η αύξηση του κινδύνου διέλευσης, αρκεί για να πυροδοτήσει άλμα στις διεθνείς τιμές ενέργειας.
Οι αγορές προεξοφλούν τον κίνδυνο πριν ακόμη υλοποιηθεί. Η άνοδος του Brent και του WTI τις τελευταίες ημέρες αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη δυναμική, ενώ οι traders τιμολογούν το ενδεχόμενο περιορισμού της προσφοράς. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η τιμή του πετρελαίου μπορεί να κινηθεί ταχύτερα προς τα 100 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο που ήδη λαμβάνεται υπόψη σε βασικά δημοσιονομικά σενάρια.
Ναύλα, ασφάλιστρα και παράκαμψη διαδρομών
Η ενέργεια δεν είναι ο μόνος κρίκος. Η ναυτιλία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής του κόστους. Όταν μια περιοχή χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου, τα ασφάλιστρα πολεμικού ρίσκου αυξάνονται, τα πλοία αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές και οι χρόνοι μεταφοράς επιμηκύνονται. Η παράκαμψη μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, αντί της διέλευσης από το Σουέζ και την Ερυθρά Θάλασσα, σημαίνει περισσότερες ημέρες ταξιδιού, άρα περισσότερα καύσιμα και υψηλότερα ναύλα.
Στην αγορά LNG, όπου η Ευρώπη έχει στραφεί δυναμικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, το κόστος ναύλωσης σύγχρονων πλοίων κινείται ήδη σε υψηλά επίπεδα. Ακόμη και μια σχετικά μικρή ημερήσια αύξηση μπορεί να διαβρώσει τα περιθώρια κέρδους των εισαγωγέων και να μεταφερθεί στην τιμή χονδρικής του φυσικού αερίου.
Η Ευρώπη με χαμηλά αποθέματα
Η χρονική συγκυρία επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση. Η ΕΕ εισέρχεται στην περίοδο επαναπλήρωσης αποθηκών φυσικού αερίου με πληρότητες που κινούνται γύρω στο ένα τρίτο της χωρητικότητας. Χώρες με κομβικό ρόλο στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα, όπως η Ολλανδία και η Γαλλία, εμφανίζουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα. Αυτό αυξάνει την εξάρτηση από τις εισαγωγές LNG, κυρίως από τις ΗΠΑ, σε μια στιγμή που η παγκόσμια ναυλαγορά γίνεται πιο ασταθής. Η σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό LNG έως το 2027, που έχει αποφασιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προσθέτει μια δομική μεταβολή στις ροές. Σε περιβάλλον κρίσης, η ανακατανομή φορτίων και η αναζήτηση διαθέσιμου τονάζ μπορεί να οδηγήσουν σε «βίαιη» ανατιμολόγηση τόσο των ναύλων όσο και των ενεργειακών benchmarks.
Από το καύσιμο στο ράφι
Η μετάδοση του κόστους στην πραγματική οικονομία είναι σχεδόν μηχανική. Στις οδικές μεταφορές, το καύσιμο μπορεί να αντιπροσωπεύει έως και το μισό του συνολικού κομίστρου. Μια αύξηση λίγων λεπτών στο λίτρο αρκεί για να ενεργοποιήσει ρήτρες καυσίμου και να αναπροσαρμόσει τα τιμολόγια μεταφοράς. Στη συνέχεια, οι αυξήσεις περνούν στις βιομηχανίες, στους χονδρεμπόρους και τελικά στους καταναλωτές.
Στον κλάδο των τροφίμων, η επίδραση είναι διπλή. Πρώτον, αυξάνεται το κόστος μεταφοράς πρώτων υλών και τελικών προϊόντων. Δεύτερον, πολλά εργοστάσια εξακολουθούν να χρησιμοποιούν πετρέλαιο ή φυσικό αέριο ως βασική πηγή ενέργειας. Η άνοδος της ενέργειας επιβαρύνει την παραγωγή, τη συσκευασία, ακόμη και την ψύξη και αποθήκευση. Το αποτέλεσμα είναι ένα ντόμινο ανατιμήσεων που ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Το μήνυμα της κυβέρνησης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα κινείται με βάση το διεθνές δίκαιο και τις στρατηγικές της συμμαχίες. Όπως ανέφερε, η χώρα έχει ενισχύσει τη γεωπολιτική της θέση τα τελευταία χρόνια, αναπτύσσοντας στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ, ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία, αλλά και κράτη της Μέσης Ανατολής.
Σε ό,τι αφορά την οικονομία, τόνισε ότι είναι ακόμη πρόωρο να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα, καθώς τα διεθνή σενάρια παραμένουν ρευστά. Διαβεβαίωσε, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει ζήτημα επάρκειας αποθεμάτων ή τροφοδοσίας της αγοράς και ότι έχουν σταλεί σαφή μηνύματα σε διυλιστήρια και εταιρείες εμπορίας για υπεύθυνη στάση. Παράλληλα, ενεργοποιούνται οι ελεγκτικοί μηχανισμοί για την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας. Όπως σημείωσε, το κράτος έχει ενσωματώσει στον προϋπολογισμό σενάρια με τιμές πετρελαίου έως και 100 δολάρια το βαρέλι και, εφόσον χρειαστεί, θα παρέμβει για να περιορίσει τις επιπτώσεις στις τιμές, επιμένοντας ότι δεν υπάρχει λόγος πανικού.
Παρέμβαση Υπουργείου Ανάπτυξης – Εντατικοί έλεγχοι στην αγορά
Χθες πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ του Υπουργού Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκου και της Διοικήτριας της Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας του Καταναλωτή και Ελέγχου της Αγοράς, Δέσποινας Τσαγγάρη, με αντικείμενο την εικόνα της αγοράς υπό το βάρος των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.
Μετά τη συνάντηση, ο κ. Θεοδωρικάκος δήλωσε ότι από την πρώτη στιγμή των πολεμικών επιχειρήσεων υπάρχει «συνεχής εγρήγορση, παρακολούθηση και έλεγχος της αγοράς», σημειώνοντας ότι έχει ζητήσει από την Ανεξάρτητη Αρχή να συνεχίσει και να εντείνει τους ελέγχους, κάτι που όπως ανέφερε ήδη αποδίδει συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ζήτημα της επάρκειας, διαβεβαιώνοντας ότι «υπάρχει πλήρης επάρκεια σε όλα τα προϊόντα και δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος ανησυχίας, πολύ δε περισσότερο πανικού». Παράλληλα, υπογράμμισε ότι τυχόν αδικαιολόγητες αυξήσεις που υποκρύπτουν φαινόμενα αισχροκέρδειας «δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να γίνουν αποδεκτές».
Όπως σημείωσε, τα δεδομένα παραμένουν ρευστά και εξετάζονται, σε συνεργασία με την Ανεξάρτητη Αρχή, ενδεχόμενα πρόσθετα και έκτακτα μέτρα για την προστασία των καταναλωτών, τα οποία θα ενεργοποιηθούν εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν και ληφθούν οι σχετικές κυβερνητικές αποφάσεις.
Από την πλευρά της, η κ. Τσαγγάρη διαβεβαίωσε ότι «όλος ο ελεγκτικός μηχανισμός είναι επί ποδός», αναφέροντας πως από το Σάββατο έως σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότεροι από 500 έλεγχοι, με εντατικό ρυθμό που θα συνεχιστεί για όσο διάστημα χρειαστεί, με στόχο τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς και την προστασία του καταναλωτή.
