Σε μια περίοδο όπου η οικονομική πραγματικότητα εξακολουθεί να επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, η ανάγκη κατανόησης του κρατικού προϋπολογισμού αναδεικνύεται πιο επιτακτική από ποτέ. Αυτό ακριβώς επιχείρησε να φωτίσει η εκδήλωση με τίτλο «Προϋπολογισμός Πολιτών 2026», που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 20 Μαρτίου στο Κεντρικό Κατάστημα της Τράπεζας της Ελλάδος.
Την πρωτοβουλία συνδιοργάνωσαν η ερευνητική ομάδα «Διαφάνεια του Προϋπολογισμού», με επιστημονική υπεύθυνη την Κατερίνα Σαββαΐδου, και ο Τάσος Αβραντίνης, Πρόεδρος του Ινστιτούτου Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι θεσμικούς παράγοντες, ειδικούς και πολίτες σε μια ανοιχτή συζήτηση για τον Κρατικό Προϋπολογισμό του 2026.
Την εκδήλωση διοργανώνουν, επίσης από κοινού , η Έδρα Jean Monnet EU Tax Policy & Administration, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών και η Ελληνική Εταιρεία Φορολογικού Δικαίου και Δημοσιονομικών Μελετών.
Η δημοσιονομική γνώση ως θεμέλιο της δημοκρατίας
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία της κατανόησης των δημοσιονομικών δεδομένων από τους πολίτες. Ο Τάσος Αβραντίνης υπογράμμισε ότι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία υπερβαίνει τα όρια μιας τεχνικής συζήτησης:
«Δεν πρόκειται απλώς για μια ανάλυση του προϋπολογισμού, αλλά για μια συζήτηση που αφορά τη σχέση κράτους και πολίτη», σημείωσε, προσθέτοντας πως η φετινή ενεργή συμμετοχή του Ελεγκτικού Συνεδρίου ενισχύει τον θεσμικό χαρακτήρα της προσπάθειας, ως εγγυητή της δημοσιονομικής εντιμότητας.
Όπως ανέφερε, η δημοσιονομική γνώση βρίσκεται στο σημείο τομής οικονομίας, πολιτικής και δικαίου, παραμένοντας ωστόσο απρόσιτη για τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών. «Η πρωτοβουλία αυτή επιχειρεί να γεφυρώσει αυτή την αντίφαση με όρους θεσμικής ειλικρίνειας», τόνισε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, εξέφρασε προβληματισμό για το εύρος της κρατικής παρέμβασης στην οικονομία, επισημαίνοντας ότι οι δημόσιες δαπάνες προσεγγίζουν το 50% του ΑΕΠ. «Το αποτύπωμα του κράτους όχι μόνο δεν περιορίζεται αλλά διευρύνεται, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για τη βιωσιμότητα στο μέλλον», ανέφερε, προσθέτοντας πως «ό,τι δαπανάται σήμερα δεσμεύει πόρους του αύριο».
Στο ίδιο πλαίσιο, στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη μετατόπισης της συζήτησης από την κατάρτιση του προϋπολογισμού στην αποτίμηση των αποτελεσμάτων του: «Αφιερώνουμε πολύ χρόνο στην ψήφισή του, αλλά λιγότερο στο τι τελικά επιτεύχθηκε. Κι όμως, η αξιολόγηση είναι το πιο κρίσιμο στάδιο».
Ένα εργαλείο κατανόησης, όχι πολιτικής τοποθέτησης
Από την πλευρά της, η Κατερίνα Σαββαΐδου ανέδειξε τη φιλοσοφία πίσω από τον «Προϋπολογισμό Πολιτών», τονίζοντας ότι πρόκειται για ένα εργαλείο που στοχεύει στην απλοποίηση ενός εξαιρετικά σύνθετου κειμένου.
Όπως δήλωσε στο Liberal, «ο κρατικός προϋπολογισμός είναι τεχνικός και πολυσύνθετος, συχνά δυσνόητος ακόμη και για ανθρώπους με οικονομική κατάρτιση», σημείωσε, εξηγώντας ότι η πρωτοβουλία βασίζεται σε διεθνείς καλές πρακτικές που επιδιώκουν να καταστήσουν τα δημοσιονομικά δεδομένα πιο προσβάσιμα.
Μέσω γραφημάτων και απλουστευμένων αναλύσεων, παρουσιάζονται δύο βασικά ερωτήματα: από πού προέρχονται τα έσοδα και πού κατευθύνονται οι δαπάνες. «Ο πολίτης θέλει να γνωρίζει πόσα χρήματα πηγαίνουν στην παιδεία ή την υγεία, δηλαδή σε τομείς που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή του», υπογράμμισε.
Όπως εξήγησε, η κατανόηση του προϋπολογισμού ενισχύει τη δυνατότητα ελέγχου των κυβερνητικών πολιτικών: «Όταν μια κυβέρνηση δηλώνει ότι δίνει προτεραιότητα σε έναν τομέα, αυτό πρέπει να αποτυπώνεται και στις δαπάνες. Διαφορετικά, υπάρχει απόκλιση μεταξύ λόγων και πράξεων».
Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι ο «Προϋπολογισμός Πολιτών» δεν έχει πολιτικό χαρακτήρα: «Δεν σχολιάζει ούτε αξιολογεί. Παρουσιάζει τα δεδομένα και αφήνει τον πολίτη να κρίνει».
Τα οικονομικά δεδομένα και οι προκλήσεις
Ενδιαφέροντα στοιχεία για την τρέχουσα δημοσιονομική κατάσταση παρουσίασε η Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Σωτηρία Ντούνη.
Όπως ανέφερε, ο πληθωρισμός εμφανίζει τάσεις αποκλιμάκωσης, ωστόσο η ακρίβεια, ιδίως στα τρόφιμα, εξακολουθεί να πιέζει τα νοικοκυριά. Το δημόσιο χρέος έχει επίσης μειωθεί, παραμένει όμως το ακριβότερο στην Ευρώπη, γεγονός που περιορίζει τα δημοσιονομικά περιθώρια.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η Ελλάδα καταγράφει το τρίτο υψηλότερο ποσοστό πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την ίδια στιγμή, ο τραπεζικός τομέας εμφανίζει σημάδια ενίσχυσης, ενώ οι δαπάνες για εξοπλιστικά προγράμματα ξεπερνούν το 2% του ΑΕΠ, καταδεικνύοντας τις προτεραιότητες αλλά και τις ισορροπίες που καλείται να διαχειριστεί η δημοσιονομική πολιτική.
Η πρόκληση της συμμετοχής
Η εκδήλωση κατέδειξε ότι η διαφάνεια δεν είναι απλώς θεσμική υποχρέωση, αλλά προϋπόθεση ουσιαστικής συμμετοχής των πολιτών. Παρά το γεγονός ότι ο προϋπολογισμός είναι διαθέσιμος δημόσια, η πραγματική πρόκληση παραμένει η κατανόησή του.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο φιλοδοξεί να παρέμβει ο «Προϋπολογισμός Πολιτών», να μετατρέψει ένα τεχνικό κείμενο σε ένα εργαλείο ενημέρωσης και, τελικά, σε βάση δημοκρατικού ελέγχου.
Όπως χαρακτηριστικά επισημάνθηκε κατά τη διάρκεια της συζήτησης, «η κατανόηση του προϋπολογισμού δεν είναι πολυτέλεια, είναι ο πυρήνας της δημοκρατίας».
