Σε ριζική αναδιάταξη του ελεγκτικού της μηχανισμού προχωρά η ΑΑΔΕ, υιοθετώντας ένα μοντέλο αυστηρής προτεραιοποίησης των υποθέσεων με βάση την ανάλυση κινδύνου (risk analysis) και την αυτοματοποιημένη μοριοδότηση. Ο στόχος είναι σαφής: αφενός να μην παραγραφούν υποθέσεις με δημοσιονομικό ενδιαφέρον, αφετέρου να εντοπιστούν εκείνες που μπορούν να αποφέρουν άμεσα φορολογικά έσοδα.
Με νέα απόφαση του Διοικητή της ΑΑΔΕ, Γιώργου Πιτσιλή, επανακαθορίζεται το πλάνο των ελέγχων για το 2026 και στην κορυφή της λίστας τοποθετούνται οι υποθέσεις που κινδυνεύουν να παραγραφούν στο τέλος της χρονιάς, όπως μεταβιβάσεις ακινήτων, κληρονομιές, δωρεές και γονικές παροχές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στις μεταβιβάσεις ακινήτων εκτός αντικειμενικού συστήματος, όπου ο κίνδυνος υποτιμολόγησης είναι αυξημένος.
Παράλληλα, ενεργοποιείται η ολοκλήρωση εκκρεμών ελέγχων για παλαιότερες χρήσεις, κυρίως για τα έτη 2015 έως 2017, ώστε να εκδοθούν πράξεις προσδιορισμού φόρου και προστίμων πριν τη λήξη των σχετικών προθεσμιών παραγραφής.
Έμφαση στην τελευταία πενταετία
Το νέο επιχειρησιακό σχέδιο προβλέπει ότι τουλάχιστον το 80% των υποθέσεων που θα ελεγχθούν θα αφορά την τελευταία πενταετία, συμπεριλαμβανομένου και του έτους έκδοσης της απόφασης. Ακόμη πιο αυστηρή είναι η στόχευση στα πιο πρόσφατα φορολογικά έτη. Το 75% των ελέγχων θα επικεντρωθεί στα τρία τελευταία έτη για τα οποία έχει λήξει η προθεσμία υποβολής δήλωσης εισοδήματος.
Η επιλογή αυτή συνδέεται με την εισπρακτική αποτελεσματικότητα. Οι πιο πρόσφατες υποθέσεις επιτρέπουν ταχύτερη βεβαίωση φόρων και προστίμων, άρα και ταχύτερη είσπραξη. Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα επέκτασης του ελέγχου. Αυτό σημαίνει ότι εφόσον προκύψουν ευρήματα στην τελευταία τριετία, ο έλεγχος μπορεί να επεκταθεί και στα δύο προηγούμενα έτη, καλύπτοντας ουσιαστικά ολόκληρη την πενταετία.
Αυτόματη επιλογή και περιορισμός της... χειροκίνητης αξιολόγησης
Ωστόσο, η σημαντικότερη αλλαγή αφορά στον τρόπο επιλογής των υποθέσεων. Οι έλεγχοι δεν θα βασίζονται πλέον σε χειροκίνητη αξιολόγηση ή στην ευρεία διακριτική ευχέρεια των υπηρεσιών. Κάθε φάκελος θα αξιολογείται μέσω αυτοματοποιημένου μοντέλου ανάλυσης κινδύνου, το οποίο αντλεί στοιχεία από εσωτερικές και εξωτερικές πηγές δεδομένων.
Με βάση αντικειμενικά κριτήρια – όπως αποκλίσεις μεταξύ δηλωθέντων εισοδημάτων και τραπεζικών κινήσεων, ύψος επιστροφών ΦΠΑ, ενδοκοινοτικές συναλλαγές ή ενδείξεις αδικαιολόγητης προσαύξησης περιουσίας – κάθε υπόθεση λαμβάνει συγκεκριμένη βαθμολογία. Όσες συγκεντρώνουν υψηλή μοριοδότηση τοποθετούνται αυτόματα στις πρώτες θέσεις της λίστας ελέγχου.
Η δυνατότητα παρέμβασης των προϊσταμένων περιορίζεται σημαντικά. Τυχόν αλλαγή στην προτεραιοποίηση επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, με πλήρη αιτιολόγηση και για ποσοστό έως 3% των υποθέσεων. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται η ενίσχυση της αντικειμενικότητας και η μείωση της υποκειμενικής κρίσης.
Η «δεξαμενή» υποθέσεων άμεσης προτεραιότητας
Πέραν της μοριοδότησης, δημιουργείται και ειδική «δεξαμενή» υποθέσεων που τίθενται αυτομάτως σε τροχιά ελέγχου, ανεξαρτήτως βαθμολογίας. Σε αυτή περιλαμβάνονται μεγάλες επιστροφές φόρων και ΦΠΑ, υποθέσεις ενδοκοινοτικών συναλλαγών (VIES), περιπτώσεις με ενδείξεις ξεπλύματος χρήματος, εισαγγελικές παραγγελίες και υποθέσεις που προέρχονται από την Οικονομική Αστυνομία.
Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται έλεγχοι χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, αμφισβητήσεις του ελάχιστου ετήσιου εισοδήματος, πολυμερείς έλεγχοι με συμμετοχή αλλοδαπών φορολογικών αρχών, καθώς και υποθέσεις επιβολής προστίμων ή ανάκλησης αδειών λειτουργίας υποκαταστημάτων αλλοδαπών εταιρειών. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και σε εκθέσεις των ΥΕΔΔΕ, καθώς και σε μερικούς επιτόπιους ελέγχους για την τήρηση βιβλίων και την έκδοση φορολογικών στοιχείων.
