Η κλιμάκωση του πολέμου στο Ιράν δεν περιορίζεται στα πεδία των μαχών. Μέσα σε λίγες ώρες, η γεωπολιτική ένταση μετατράπηκε σε επιχειρησιακό και οικονομικό σοκ για την παγκόσμια αεροπορία, με κλειστούς εναέριους χώρους, ακυρώσεις χιλιάδων πτήσεων και δεκάδες χιλιάδες επιβάτες εγκλωβισμένους σε έναν από τους πιο κομβικούς διαμετακομιστικούς διαδρόμους του πλανήτη. Από τους γιγαντιαίους κόμβους του Κόλπου μέχρι το Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», η αλυσίδα των αερομεταφορών δοκιμάζεται εκ νέου, σε μια συγκυρία που θυμίζει τις πιο σκοτεινές ημέρες της πανδημίας.
Οι κόμβοι του Κόλπου στο «κόκκινο»
Το πρώτο και ισχυρότερο πλήγμα καταγράφηκε στους μεγάλους αεροπορικούς κόμβους της Μέσης Ανατολής, οι οποίοι λειτουργούν ως υπερ-διαμετακομιστικά κέντρα μεταξύ Ευρώπης, Ασίας, Αφρικής και Αμερικής. Το Dubai International Airport και το Hamad International Airport ανέστειλαν προσωρινά τη λειτουργία τους, έπειτα από το κλείσιμο εναέριων χώρων και την επιδείνωση της κατάστασης ασφαλείας.
Στο Ντουμπάι, που αποτελεί τη βάση της Emirates, καταγράφηκαν εκατοντάδες ακυρώσεις αναχωρήσεων, με τις συνολικές ματαιώσεις να ξεπερνούν τις 600 σε μία μόνο ημέρα. Η ίδια η εταιρεία, η μεγαλύτερη διεθνής αεροπορική παγκοσμίως σε επίπεδο διακρατικών δρομολογίων, προχώρησε σε πλήρη αναστολή πτήσεων από και προς το εμιράτο για ώρες, προειδοποιώντας για συνεχιζόμενες διαταραχές.
Αντίστοιχα, η Qatar Airways και η Etihad Airways περιόρισαν δραστικά το πτητικό τους έργο, καθώς το κλείσιμο του εναέριου χώρου του Κατάρ και οι περιορισμοί στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα καθιστούσαν αδύνατη την κανονική λειτουργία των κόμβων τους. Οι τρεις αυτοί αερομεταφορείς διακινούν καθημερινά δεκάδες χιλιάδες επιβάτες μέσω των hubs τους και η προσωρινή «παράλυση» τους έχει αλυσιδωτές συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο.
Σημαντικές διαταραχές καταγράφηκαν επίσης στο Ben Gurion Airport και στο King Abdulaziz International Airport, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις αναφέρθηκαν ζημιές σε υποδομές από επιθέσεις με drones, γεγονός που επιβάρυνε περαιτέρω την επιχειρησιακή εικόνα.
Χιλιάδες ακυρώσεις και παγκόσμιο ντόμινο
Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος της αναστάτωσης, καθώς μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο ακυρώθηκαν πάνω από 3.400 πτήσεις στα βασικά αεροδρόμια της περιοχής, ενώ συνολικά οι ματαιώσεις προς και από τη Μέση Ανατολή ξεπέρασαν τις 2.000, αντιστοιχώντας περίπου στο ήμισυ των προγραμματισμένων δρομολογίων σε ορισμένες αγορές.
Η κρίση δεν περιορίστηκε στις εταιρείες του Κόλπου. Η IndiGo, με εκτεταμένο δίκτυο προς Ντουμπάι, Τζέντα και Ντόχα, ήταν από τις πλέον εκτεθειμένες εκτός περιοχής. Παράλληλα, ευρωπαϊκοί και ασιατικοί αερομεταφορείς, όπως η British Airways, η Wizz Air και η Virgin Atlantic, ανακοίνωσαν αναστολές ή τροποποιήσεις δρομολογίων, αποφεύγοντας τον ιρακινό και ιρανικό εναέριο χώρο.
Αεροσκάφη εκτράπηκαν σε εναλλακτικά αεροδρόμια, πληρώματα βρέθηκαν εκτός βάσης και ο προγραμματισμός των εταιρειών διαταράχθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε, ακόμη και μετά την επανέναρξη των πτήσεων, θα απαιτηθούν ημέρες για την πλήρη ομαλοποίηση του δικτύου. Να σημειώσουμε ότι σε μια βιομηχανία που λειτουργεί με εξαιρετικά στενά χρονικά περιθώρια, κάθε «σπάσιμο» της αλυσίδας δημιουργεί σωρευτικό κόστος.
Η εικόνα στην Αθήνα
Αν και η Ελλάδα δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγκρουσης, οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Το Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος» κατέγραψε δεκάδες ακυρώσεις αφίξεων και αναχωρήσεων μέσα σε λίγες ημέρες, με τον αριθμό να προσεγγίζει τις 45 σε μία μόνο ημέρα, μετά από ένα Σαββατοκύριακο κατά το οποίο οι συνολικές ακυρώσεις και εκτροπές άγγιξαν τις 60–70.
Η AEGEAN, με εκτεταμένο δίκτυο σε προορισμούς όπως Τελ Αβίβ, Ντουμπάι, Άμπου Ντάμπι, Ριάντ, Τζέντα, Ερμπίλ και Βηρυτό, ανακοίνωσε 48 ακυρώσεις από το τέλος της περασμένης εβδομάδας έως τις αρχές Μαρτίου, επηρεάζοντας περίπου 4.600 επιβάτες. Η Sky Express προχώρησε επίσης σε αναστολή των πτήσεων της προς και από το Τελ Αβίβ, ακολουθώντας τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών.
Οι εταιρείες προσφέρουν εναλλακτικές επιλογές, όπως δωρεάν αλλαγή εισιτηρίων, πιστωτικά κουπόνια ή επιστροφή χρημάτων, ενώ το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει ενεργοποιήσει διαδικασίες καταγραφής και συντονισμού για πιθανούς επαναπατρισμούς.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι προορισμοί όπως το Ντουμπάι και το Άμπου Ντάμπι αποτελούν δημοφιλείς τουριστικούς κόμβους για Έλληνες ταξιδιώτες, αλλά και ενδιάμεσους σταθμούς για πτήσεις προς Ασία και Ωκεανία.
Οικονομικό πλήγμα και «βουτιά» μετοχών
Το επιχειρησιακό χάος μεταφράζεται ήδη σε οικονομικό κόστος πολλαπλών επιπέδων. Οι άμεσες απώλειες εσόδων από ακυρωμένα δρομολόγια συνδυάζονται με αυξημένες δαπάνες για αναδρομολογήσεις, φιλοξενία επιβατών, αποζημιώσεις και ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου. Σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, η άνοδος στις τιμές καυσίμων θα επιβαρύνει περαιτέρω τους ισολογισμούς.
Οι χρηματιστηριακές αγορές αντέδρασαν άμεσα. Η Cathay Pacific κατέγραψε απώλειες έως 7% στο Χονγκ Κονγκ, η Singapore Airlines υποχώρησε έως 7,5%, ενώ η Qantas βρέθηκε να χάνει έως και 10% στις πρώτες ώρες διαπραγμάτευσης. Οι επενδυτές προεξοφλούν όχι μόνο το άμεσο πλήγμα, αλλά και τον κίνδυνο μακροχρόνιας αποσταθεροποίησης σε μια περιοχή-κλειδί για τις παγκόσμιες ροές.
Οι αεροπορικές εταιρείες του Κόλπου έχουν επενδύσει επί δεκαετίες στη δημιουργία τεράστιων στόλων και στη μετατροπή των πόλεων τους σε διεθνείς κόμβους. Η προσωρινή αναστολή λειτουργίας αυτών των hubs δεν πλήττει μόνο τις ίδιες, αλλά ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα του τουρισμού, από ξενοδοχεία και πρακτορεία μέχρι συνέδρια και εμπορικές εκθέσεις.
Ο ελληνικός τουρισμός σε στάση αναμονής
Για την Ελλάδα, η άμεση έκθεση αφορά κυρίως την αγορά του Ισραήλ και, σε μικρότερο βαθμό, τις αγορές υψηλής δαπάνης του Κόλπου. Τα τελευταία χρόνια, οι αφίξεις από τις χώρες αυτές ενίσχυσαν τον αστικό τουρισμό της Αθήνας.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι το κλειδί θα είναι η διάρκεια και η ένταση της σύγκρουσης. Αν η κρίση αποδειχθεί βραχυπρόθεσμη, η εμπειρία δείχνει ότι η ζήτηση ανακάμπτει σχετικά γρήγορα, ιδίως για προορισμούς που δεν συνδέονται άμεσα με τις εχθροπραξίες. Αν όμως η αστάθεια παραταθεί, η αβεβαιότητα ενδέχεται να επηρεάσει ευρύτερα τη Μεσόγειο.
Προς το παρόν, οι εταιρείες επαναξιολογούν καθημερινά τα δεδομένα και οι επιβάτες καλούνται να παρακολουθούν στενά τις ανακοινώσεις πριν από κάθε μετακίνηση.
