Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο, και όπως τόνισε από το Νταβός ο διευθύνων σύμβουλος της AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να «παριστάνει» κάτι που δεν είναι. Το επείγον ερώτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι σαφές: τι θέλουμε να είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση;
Ο κ. Εξάρχου επισήμανε ότι σήμερα η Ε.Ε. κινείται σε μια γκρίζα ζώνη, εμφανιζόμενη άλλοτε ως ενιαία οντότητα και άλλοτε ως σύνολο κρατών με ξεχωριστές ατζέντες. Αυτή η ασάφεια καθιστά την Ένωση συλλογικά αδύναμη, γιατί κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν συνομιλεί με μια «ομοσπονδία» ή με «κάτι που δεν ξέρει κανείς τι είναι».
«Έχει έρθει η ώρα να αποφασίσουμε τι θέλουμε να είμαστε. Θέλουμε να είμαστε μια ομοσπονδία; Θέλουμε να είμαστε μια χώρα; Αν ναι, τότε χρειάζεται κοινό οικονομικό συμφέρον, κοινός στρατός και δυνατότητα αυτοάμυνας», υπογράμμισε, συνδέοντας την επιλογή αυτή άμεσα με την έννοια της κυριαρχίας. Μια πραγματικά ενιαία Ευρώπη, όπως είπε, απαιτεί εκχώρηση μέρους της κυριαρχίας των κρατών-μελών, ώστε η Ένωση να μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις και να ενεργεί σαν «κράτος», αντί να περιμένει ατελείωτα τη συναίνεση 27 πρωτευουσών.
Εάν η απάντηση είναι «όχι», συνέχισε ο κ. Εξάρχου, πρέπει να ειπωθεί καθαρά και να εφαρμοστεί. Κάθε κράτος θα αναλάβει μόνο του την ευθύνη της αυτοπροστασίας του, καθώς «δεν έχουμε ομοσπονδία». Η Ευρώπη, δηλαδή, είτε θα προχωρήσει προς μια πιο ενιαία μορφή με πραγματική πολιτική ισχύ, είτε τα κράτη θα λειτουργήσουν με τη λογική ότι είναι ουσιαστικά μόνα τους σε κρίσιμα ζητήματα.
Διδάγματα από την κρίση χρέους και το στρατηγικό διακύβευμα
Ο κ. Εξάρχου υπενθύμισε την περίοδο της κρίσης χρέους πριν από περίπου μια δεκαετία, όταν χώρες του Νότου – μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα – χρειάστηκαν στήριξη. Τότε, πολλές χώρες του Βορρά έθεταν το ερώτημα: «Γιατί να πληρώσω εγώ για εσένα;». Κατά τον ίδιο, αυτό ήταν εν μέρει «δίκαιο», καθώς η Ένωση δεν ήταν πραγματική ομοσπονδία και οι χώρες του Νότου έπρεπε να προετοιμάζονται για αυτόνομη επιβίωση.
Σήμερα, το διακύβευμα δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά στρατηγικό και υπαρξιακό. Ο κ. Εξάρχου τόνισε τον κίνδυνο πολέμων στην Ευρώπη και επισήμανε ότι η ήπειρος παραμένει «παντελώς απροετοίμαστη». Στην κρίση της Ουκρανίας, η Ευρώπη βασίστηκε ουσιαστικά στους Αμερικανούς και τώρα αντιδρά επειδή οι ΗΠΑ ζητούν μεγαλύτερη οικονομική συμμετοχή. «Σε κανέναν δεν αρέσει, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα», είπε.
Ο ίδιος παρομοίασε τη διεθνή πολιτική με τον ανταγωνισμό στις επιχειρήσεις: κερδίζει αυτός που είναι ισχυρότερος. Αναφερόμενος σε φράση του Καναδού πρωθυπουργού, συμπύκνωσε το πρόβλημα της Ευρώπης: «Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού». Αυτή η φράση, εξήγησε, περιγράφει τη θέση της Ευρώπης τις τελευταίες δεκαετίες, η οποία υπολείπεται σε στρατιωτική και πολιτική ισχύ έναντι ΗΠΑ, Κίνας και Ρωσίας.
Αν η Ευρώπη δεν αποκτήσει τα χαρακτηριστικά που της επιτρέπουν να κάθεται στο τραπέζι «με ίση ισχύ» απέναντι στους «μεγάλους παίκτες» –ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία– τότε θα βρίσκεται σε θέση αδυναμίας και θα υφίσταται αποφάσεις άλλων. Μάλιστα, όταν τέθηκε το ερώτημα αν «η Ρωσία είναι ακόμη στην εξίσωση», απάντησε ότι είναι ακριβώς επειδή η Ευρώπη εμφανίζεται αδύναμη, οι άλλοι βλέπουν ότι «δεν έχουμε στρατό» και συνεπώς μπορούν να επιβάλουν όρους.
Υπερρύθμιση, πράσινη μετάβαση και προσιτή ενέργεια
Κατά τη συζήτηση με το κοινό, ο κ. Εξάρχου επισήμανε το πρόβλημα του χάσματος εμπιστοσύνης των νέων προς το ευρωπαϊκό «σύστημα». Αναφέρθηκε σε νεαρή Γερμανίδα που περιέγραφε γενιά χωρίς διάθεση να υπηρετήσει τη χώρα ή να υπερασπιστεί το κράτος, και τόνισε ότι το ίδιο παρατηρείται και στην Ελλάδα. Το φαινόμενο είναι πανευρωπαϊκό, αλλά σε χώρες εκτός Ευρώπης οι νέοι δείχνουν μεγαλύτερη διάθεση να υπερασπιστούν την πατρίδα τους.
Συνέδεσε αυτή τη διάβρωση εμπιστοσύνης με το μοντέλο που ακολούθησε η Ευρώπη επί δεκαετίες: υπερρύθμιση, ακρίβεια και πολιτικές που λαμβάνονται σε αφηρημένο επίπεδο, μακριά από την καθημερινή ζωή των πολιτών. «Ρυθμίζουμε κάθε πτυχή της δραστηριότητας με τρόπο που κάνει τα πάντα ακριβά», τόνισε. Οι νέοι μπορεί να αμείβονται καλά, αλλά δεν μπορούν να ζήσουν όπως αλλού, π.χ. στις ΗΠΑ ή ακόμη και σε χώρες με χαμηλότερο κόστος ζωής, όπως η Τουρκία.
Ο κ. Εξάρχου υπογράμμισε ότι η στροφή στην πράσινη ενέργεια είναι «ευγενής» και υποστηρίζεται, αλλά το κρίσιμο είναι αν είμαστε έτοιμοι να πληρώσουμε το κόστος, χωρίς να μετακυλίεται στους νέους. Προτεραιότητα πρέπει να είναι πρώτα η προσβασιμότητα της ενέργειας για τους Ευρωπαίους πολίτες και η προστασία του βιοτικού τους επιπέδου, και μετά η επιτάχυνση της μετάβασης.
Ενεργειακά και LNG
Σχετικά με τον «Κάθετο Διάδρομο» LNG, στον οποίο συμμετείχε η AKTOR, ο κ. Εξάρχου περιέγραψε τη μεταφορά αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Ελλάδα και από εκεί προς άλλες χώρες, βάσει μακροχρόνιων συμφωνιών. Το εγχείρημα δέχθηκε κριτική ως ακριβό, αποκαλύπτοντας μια ευρωπαϊκή αντίφαση: μετά το 2028, με το εμπόριο ρωσικού LNG απαγορευμένο, η Ε.Ε. θα καλύπτει τις ανάγκες της μόνο από ΗΠΑ και Κατάρ, χωρίς σύγκριση τιμών.
Είπε ακόμα ότι τα μακροχρόνια συμβόλαια LNG εξασφαλίζουν επάρκεια και σταθερές τιμές, ενώ το ρίσκο των τιμών αναλαμβάνεται ήδη από τους Αμερικανούς παραγωγούς, δεσμευμένους σε μακροχρόνιες συμφωνίες χωρίς δυνατότητα εκμετάλλευσης ενδεχόμενων αυξήσεων τιμών μετά το 2028.
