Η εσωτερική κρίση στο Ιράν βαθαίνει. Μαζικές διαδηλώσεις, εκατοντάδες νεκροί και ένα απόλυτο ψηφιακό μπλακάουτ συνθέτουν το σκηνικό μιας κοινωνίας που μοιάζει να δοκιμάζει για ακόμη μία φορά τα όρια αντοχής του καθεστώτος. Η κρίση όμως δεν περιορίζεται στα σύνορα της χώρας. Το πραγματικό διακύβευμα εκτείνεται πολύ πέρα από την Τεχεράνη και περνά από ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα-κλειδί: τα Στενά του Ορμούζ.
Το Ιράν θα μπορούσε να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, μετά από μία πιθανή επέμβαση των ΗΠΑ, λένε οι αναλυτές. Ποιος είναι, όμως, ο αντίκτυπος που θα είχε μία τέτοια κίνηση στις παγκόσμιες αγορές; Η πραγματική ανησυχία δεν αφορά μόνο την ιρανική παραγωγή πετρελαίου. Αφορά γενικότερα τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχονται καθημερινά περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου – σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης – καθώς και τεράστιες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Ένας πλήρης ή ακόμη και μερικός αποκλεισμός των Στενών θα αρκούσε για να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου, με ορισμένες εκτιμήσεις να μιλούν για επίπεδα άνω των 150 δολαρίων το βαρέλι σε ακραίο σενάριο.
Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλοι επενδυτικοί οίκοι, όπως η Goldman Sachs, προειδοποιούν για απότομο πληθωριστικό σοκ σε παγκόσμια κλίμακα.
«Μια διαταραχή μέσω των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσε παγκόσμια κρίση πετρελαίου και φυσικού αερίου», ειδικά αν λάβουμε υπόψη τα «μέτρα απελπισίας που θα μπορούσε να λάβει το σημερινό ιρανικό καθεστώς» σε περίπτωση που βρεθεί ολοένα και πιο στριμωγμένο στη γωνία, με την εξουσία και τις ζωές του να διακυβεύονται, δήλωσε ο Σολ Κάβονιτς, επικεφαλής της ενεργειακής έρευνας στην MST Marquee.
Ποιοι θα πληγούν περισσότερο
Η Ασία είναι ο αδύναμος κρίκος. Περίπου το 80% του πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά κατευθύνεται σε ασιατικές οικονομίες, με την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα να εξαρτώνται σε κρίσιμο βαθμό από αυτή τη διαδρομή. Παράλληλα, το Κατάρ διοχετεύει σχεδόν όλο το LNG του μέσω του ίδιου περάσματος, γεγονός που καθιστά και την Ευρώπη ευάλωτη σε μια ενεργειακή καταιγίδα.
Αν και ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει παγκόσμια υπερπροσφορά πετρελαίου το 2026, αυτό το «μαξιλάρι» δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει μια απότομη διακοπή ροών τέτοιας κλίμακας. Οι εναλλακτικές διαδρομές μέσω αγωγών στη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα καλύπτουν μόνο ένα μικρό μέρος των αναγκών.
Το πετρέλαιο ως πρώτη γραμμή άμυνας
Το Ιράν παραμένει κρίσιμος παίκτης στην παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα. Παρά τις κυρώσεις, η παραγωγή αργού πετρελαίου κινείται κοντά στα 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ σε βάθος χρόνου η χώρα έχει αποδείξει ότι μπορεί να αυξήσει περαιτέρω τις ροές της. Μια γενικευμένη αποσταθεροποίηση θα έπληττε άμεσα αυτή την παραγωγική δυνατότητα, με τους πρώτους κραδασμούς να γίνονται αισθητοί σε μεγάλους εισαγωγείς, κυρίως την Κίνα.
Ωστόσο, σε αντίθεση με άλλες γεωπολιτικές κρίσεις που δεν προκάλεσαν σοβαρές αναταράξεις στις τιμές, αυτή τη φορά οι αγορές δείχνουν λιγότερο πρόθυμες να αγνοήσουν τον κίνδυνο. Ήδη, τα διεθνή συμβόλαια ενσωματώνουν ένα «ασφάλιστρο φόβου», καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν ότι μια παρατεταμένη κρίση στο Ιράν δεν μπορεί να μείνει χωρίς συνέπειες.
Το μήνυμα των αγορών
Το αν όλα τα παραπάνω θα παραμείνουν σενάρια ή θα μετατραπούν σε πραγματικότητα, θα φανεί – όπως συχνά συμβαίνει – πρώτα στις αγορές.
Η πορεία των τιμών τις επόμενες εβδομάδες θα λειτουργήσει ως βαρόμετρο ανησυχίας. Αν ο φόβος παγιωθεί, τότε τα Στενά του Ορμούζ δεν θα είναι απλώς ένα γεωγραφικό σημείο στον χάρτη, αλλά ο πιο κρίσιμος ενεργειακός «διακόπτης» του πλανήτη.
