Η ενεργειακή εξίσωση στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια μπαίνει σε νέα φάση, καθώς οι ενδείξεις για πιθανά μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου σε δύο θαλάσσιες περιοχές –στο Ιόνιο Πέλαγος και στη Μαύρη Θάλασσα– αναβαθμίζουν τον ρόλο της Ελλάδας και της Ρουμανίας στον ευρωπαϊκό χάρτη τροφοδοσίας. Μέχρι σήμερα, η Ελλάδα έχει χτίσει ταχύτατα προφίλ «κόμβου εισόδου» LNG προς την περιοχή. Αν όμως τα υπεράκτια projects επιβεβαιώσουν τις εκτιμήσεις, η συζήτηση μετατοπίζεται. Από την μεταφορά στην παραγωγή, με προοπτική να δημιουργηθεί μια νέα «ζώνη προμήθειας» φυσικού αερίου εντός της Ε.Ε.
Στην καρδιά αυτής της αλλαγής βρίσκονται δύο μεγάλα στοιχήματα: το Block 2 στο βορειοδυτικό Ιόνιο και το Neptun Deep στα ρουμανικά ύδατα της Μαύρης Θάλασσας. Και τα δύο έχουν κοινό παρονομαστή την κλίμακα, το αυξημένο επενδυτικό ρίσκο και το γεωπολιτικό αποτύπωμα που θα αφήσουν, αν μετατραπούν από υπόσχεση σε παραγωγή.
Τα νέα δεδομένα για την Ελλάδα και την Αν. Μεσόγειο από το Block 2 στο βορειοδυτικό Ιόνιο είχε αναλύσει σε συνέντευξή του στο Liberal ο καθηγητής Ενεργειακής Πολιτικής, Δρ. Θεόδωρος Τσακίρης, εξηγώντας το πώς η χώρα ανεβαίνει κατηγορία και τι αλλάζει με την είσοδο των ΗΠΑ στο παιχνίδι. Όπως επισήμανε, εάν το δυνητικό κοίτασμα των 200 δισ. κυβικών μέτρων επιβεβαιωθεί και ένα ποσοστό της τάξης του 70%-90% καταστεί οικονομικά απολήψιμο, τότε αυτό αρκεί για να καλύψει το σύνολο της εγχώριας ζήτησης και να μηδενίσει τις εισαγωγές μας.
Το ελληνικό Block 2: Γεώτρηση «Ασωπός» τον χειμώνα 2026–2027
Το πιο ώριμο, με βάση το σημερινό χρονοδιάγραμμα, ελληνικό υπεράκτιο στοίχημα είναι το θαλάσσιο Block 2 στο Ιόνιο, παραχώρηση έκτασης περίπου 2.442 τ.χλμ.. Τα δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης βρίσκονται σε κοινοπραξία Energean – HELLENiQ ENERGY, ενώ στο σχήμα εισήλθε πρόσφατα και η ExxonMobil, αλλάζοντας τις ισορροπίες και ανεβάζοντας τον πήχη των προσδοκιών.
Η μετοχική σύνθεση, όπως έχει συμφωνηθεί, τοποθετεί την ExxonMobil στο 60%, την Energean στο 30% και τη HELLENiQ ENERGY στο 10%, με την Energean να διατηρεί ρόλο operator και να «τρέχει» το ερευνητικό πρόγραμμα. Ο στόχος που έχει μπει στο μικροσκόπιο είναι ο «Ασωπός», με την πρώτη ερευνητική γεώτρηση να τοποθετείται –εφόσον προχωρήσουν οι αδειοδοτήσεις– στο διάστημα Νοέμβριος 2026 έως Ιανουάριος 2027.
Τα τεχνικά δεδομένα δεν είναι απλά: τα βάθη νερού στο Block 2 φτάνουν περίπου τα 850 μέτρα, ενώ το συνολικό βάθος της γεώτρησης μπορεί να ξεπεράσει τα 4 χιλιόμετρα. Οι εκτιμήσεις από σεισμικά δεδομένα «δείχνουν» δυνητικά αποθέματα της τάξης των 200 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου – νούμερο που, αν επιβεβαιωθεί, θα αλλάξει δραστικά την εγχώρια συζήτηση. Στην αγορά, πάντως, κρατούν μικρό καλάθι: οι σεισμικές ενδείξεις είναι σημαντικές, αλλά η «σφραγίδα» μπαίνει μόνο με το τρυπάνι.
Για τις ανάγκες του project, η Energean αναμένεται να αξιοποιήσει το γεωτρύπανο “Santorini” της Saipem, το οποίο έχει δεσμεύσει για εργασίες στο Ισραήλ (κοίτασμα Katlan) πριν μετακινηθεί στο Ιόνιο, στοιχείο που επίσης επηρεάζει τον ακριβή χρονισμό.
Neptun Deep: Το ρουμανικό project που μπορεί να αλλάξει την ευρωπαϊκή παραγωγή
Παράλληλα, στην ρουμανική πλευρά της Μαύρης Θάλασσας εξελίσσεται ήδη ένα από τα μεγαλύτερα projects upstream στην περιοχή: το Neptun Deep, σε απόσταση περίπου 160 χλμ. από την ακτή, με έκταση περίπου 7.500 τ.χλμ.. Το κοίτασμα αναπτύσσεται από την κοινοπραξία OMV Petrom – ROMGAZ (50%-50%), με επένδυση που εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 4 δισ. ευρώ και απολήψιμα αποθέματα γύρω στα 100 δισ. κυβικά μέτρα.
Οι γεωτρήσεις πραγματοποιούνται με την υπεράκτια πλατφόρμα Transocean Barents, η οποία έφτασε στη Μαύρη Θάλασσα ακολουθώντας μια διαδρομή που –συμβολικά και πρακτικά– αναδεικνύει τη γεωγραφία της ενέργειας στην περιοχή: από την Ισπανία προς τα Στενά, περνώντας κάτω από τις γέφυρες του Βοσπόρου. Οι πρώτες ποσότητες αερίου αναμένονται το 2027, ενώ η ίδια η OMV Petrom έχει υπογραμμίσει ότι το Neptun Deep μπορεί να καταστήσει τη Ρουμανία τον μεγαλύτερο παραγωγό φυσικού αερίου στην Ε.Ε.
Από την απεξάρτηση της Ευρώπης έως τον «αμερικανικό παράγοντα»
Αν τα δύο projects επιβεβαιώσουν τις προβλέψεις και περάσουν στη φάση παραγωγής, Ελλάδα και Ρουμανία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως νέοι πυλώνες τροφοδοσίας στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. Το timing δεν είναι τυχαίο: μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρώπη επιταχύνει την απεξάρτηση από τη Ρωσία, αναζητώντας μακροπρόθεσμες λύσεις. Ωστόσο, μέχρι να έρθει η παραγωγή από τα νέα κοιτάσματα –ειδικά για την Ελλάδα, όπου οι χρόνοι δείχνουν μετά το 2030 εφόσον όλα πάνε ιδανικά– η «γέφυρα» παραμένει το LNG.
Σε αυτό το κενό «πατά» ο αμερικανικός παράγοντας. Η ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας ως πύλης εισόδου αμερικανικού LNG προς τα Βαλκάνια και την Ουκρανία, μέσω Ρεβυθούσας και FSRU Αλεξανδρούπολης, συνδέεται με τις ανάγκες της περιοχής ενόψει των νέων περιορισμών στις ρωσικές ροές. Η μεταφορά προς βορρά «κουμπώνει» πάνω στον Κάθετο Διάδρομο (Ελλάδα–Βουλγαρία–Ρουμανία–Μολδαβία–Ουκρανία), που λειτουργεί ως ενεργειακή λεωφόρος για νέες ποσότητες.
Fast track διαδικασίες και η «Νότιας Πελοπόννησος»
Παράληλλα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έδωσε το πράσινο φως για την περιβαλλοντική αδειοδότηση στο θαλάσσιο block «Νότια Πελοπόννησος» της κοινοπραξίας Chevron-Helleniq Energy.
Η εξέλιξη αυτή ουσιαστικά ανοίγει τον δρόμο για την ταχεία εκκίνηση των εργασιών και σε αυτό το block, ενταγμένων πλέον σε διαδικασίες fast track.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου έχει καταστήσει σαφές ότι η σύμβαση παραχώρησης των θαλάσσιων περιοχών του σχήματος Chevron – HELLENiQ ENERGY θα κατατεθεί προς κύρωση στη Βουλή τον Ιανουάριο του 2026. Το χαρτοφυλάκιο της κοινοπραξίας περιλαμβάνει, πέρα από το block «Νότια Πελοπόννησος», και τα «Νότια της Κρήτης I και II», καθώς και το «Α2».
Με την περιβαλλοντική έγκριση πλέον σε ισχύ, το σχήμα μπορεί να προχωρήσει στις ερευνητικές φάσεις που προβλέπονται από τη συμφωνία με το ελληνικό Δημόσιο, σηματοδοτώντας μια νέα περίοδο για την υπεράκτια έρευνα υδρογονανθράκων.
Το κρίσιμο crash test: Άδειες, υποδομές και κοινωνική αποδοχή
Για την Ελλάδα, πάντως, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο γεωλογικό. Η εμπειρία δείχνει ότι τα υπεράκτια έργα κρίνονται σε τρία μέτωπα: αδειοδοτήσεις, υποδομές και κοινωνική αποδοχή. Χωρίς κατάλληλες λιμενικές δυνατότητες και γρήγορες αλλά αυστηρές περιβαλλοντικές διαδικασίες, τα χρονοδιαγράμματα μπορεί να γίνουν εύθραυστα. Το στοίχημα, όπως λένε άνθρωποι της αγοράς, είναι να μη χαθεί το momentum: να τρέξουν οι εγκρίσεις, να προχωρήσουν οι τεχνικές αποφάσεις και να στηθεί εγκαίρως η εφοδιαστική αλυσίδα που απαιτεί μια γεώτρηση τέτοιου μεγέθους.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι διπλή: βραχυπρόθεσμα, η περιοχή συνεχίζει να επενδύει σε LNG και διασυνδέσεις. Μεσο-μακροπρόθεσμα, όμως, Ιόνιο και Μαύρη Θάλασσα ανοίγουν ένα νέο παράθυρο—η Βαλκανική να μην είναι μόνο διάδρομος μεταφοράς, αλλά και πηγή παραγωγής για μια Ευρώπη που αναζητά λιγότερη εξάρτηση και περισσότερη ενεργειακή ασφάλεια.
