Σε εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία εισέρχεται η παγκόσμια αγορά πετρελαίου μετά τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν, με τους αναλυτές να προεξοφλούν ισχυρές ανοδικές κινήσεις στις τιμές από το άνοιγμα των αγορών συμβολαίων. Το βλέμμα στρέφεται στα Στενά του Ορμούζ, το στρατηγικό «στενό πέρασμα» από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ημερήσιας παραγωγής πετρελαίου.
Το Ιράν δεν είναι απλά ένας περιφερειακός παίκτης, αλλά ένας κρίσιμος κρίκος της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας. Διαθέτει τα τρίτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου διεθνώς – περίπου 209 δισ. βαρέλια – πίσω μόνο από τη Βενεζουέλα και τη Σαουδική Αραβία. Συνολικά, κατέχει περίπου το 13% των παγκόσμιων αποθεμάτων, σύμφωνα με τα στοιχεία του OPEC.
Παράλληλα, ελέγχει τη βόρεια πλευρά των Στενών του Ορμούζ, ενός θαλάσσιου διαδρόμου από τον οποίο διέρχονται καθημερινά 16,7 έως 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου, δηλαδή περίπου το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου αργού και σχεδόν το 20% των ροών LNG.
Η γεωστρατηγική αυτή θέση σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή στη διέλευση δεξαμενόπλοιων θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στις αγορές.
Πού μπορεί να κινηθούν οι τιμές
Ήδη το Brent ενισχύθηκε στα 72,87 δολάρια το βαρέλι, με άνοδο 2,9%, προεξοφλώντας την ένταση. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα είναι η διάρκεια και το εύρος της σύγκρουσης.
Τα βασικά σενάρια που εξετάζουν οι αγορές είναι τρία:
➡️ Διακοπή ιρανικών εξαγωγών, περίπου 3,3 εκατ. βαρελιών ημερησίως
➡️Περιορισμός ή παρενόχληση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ
➡️ Πλήρης ή μερικός αποκλεισμός του περάσματος
Σε ένα πρώτο στάδιο κλιμάκωσης, οι τιμές εκτιμάται ότι θα κινηθούν στην περιοχή των 80–90 δολαρίων. Εάν υπάρξει παρατεταμένη διαταραχή, δεν αποκλείεται υπέρβαση των 100 δολαρίων ανά βαρέλι. Μάλιστα σε ακραίο σενάριο αποκλεισμού των Στενών ή επεισοδίων με δεξαμενόπλοια, οι εκτιμήσεις ανεβάζουν το εύρος στα 120–150 δολάρια.
Ο ρόλος του OPEC+ ως αντίβαρο
Ο OPEC και οι σύμμαχοί του ανακοίνωσαν αύξηση της ημερήσιας παραγωγής κατά 206.000 βαρέλια, μετά από προηγούμενη αύξηση 137.000 βαρελιών το τέταρτο τρίμηνο. Η παρέμβαση στοχεύει στον περιορισμό των ανατιμητικών πιέσεων.
Ωστόσο, οι αναλυτές θεωρούν ότι οι ποσότητες αυτές δύσκολα μπορούν να αντισταθμίσουν μια σοβαρή διακοπή ιρανικών ροών ή ένα σοκ στα Στενά του Ορμούζ. Η αγορά πετρελαίου παραμένει ευαίσθητη σε γεωπολιτικά ρίσκα, καθώς πρόκειται για ένα πλήρως εναλλάξιμο, παγκόσμιο εμπόρευμα. Διαταραχή σε ένα σημείο μεταφράζεται σε άνοδο τιμών παντού.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή έχει πολλαπλές διαστάσεις. Με το Brent πάνω από τα 100 δολάρια, αναμένεται άμεση αναζωπύρωση του πληθωρισμού. Το κόστος μεταφορών, ενέργειας και βιομηχανικής παραγωγής θα αυξηθεί, επηρεάζοντας την αλυσίδα τιμών από τα τρόφιμα έως τις υπηρεσίες.
Σε σενάριο τιμής 100 δολαρίων ανά βαρέλι, εκτιμάται ότι η ιδιωτική κατανάλωση θα μπορούσε να υποχωρήσει κατά περίπου 0,7%, περιορίζοντας τον ρυθμό ανάπτυξης. Την ίδια στιγμή ο υψηλότερος πληθωρισμός, ο οποίος εκτιμάται οτι μπορεί να εκτοξευθεί στο 4,7%, αυξάνει ονομαστικά το ΑΕΠ, βελτιώνοντας τεχνικά τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ. Ωστόσο, η πραγματική αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών συμπιέζεται, ενώ ενδέχεται να απαιτηθούν πρόσθετα μέτρα στήριξης.
Το ιστορικό προηγούμενο δείχνει ότι οι τιμές εκτινάσσονται σε περιόδους έντασης και υποχωρούν όταν διαφαίνεται αποκλιμάκωση. Το 2022 και το 2024, αντίστοιχες γεωπολιτικές εντάσεις προκάλεσαν απότομες αλλά προσωρινές ανόδους. Η παρούσα συγκυρία, ωστόσο, σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές εμπεριέχει τον πρόσθετο κίνδυνο άμεσης εμπλοκής σε μια από τις σημαντικότερες ενεργειακές «αρτηρίες» του πλανήτη. Για μια οικονομία όπως η ελληνική, που παραμένει ενεργειακά εξαρτημένη από εισαγωγές, η εξέλιξη των τιμών του πετρελαίου τους επόμενους μήνες θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για τον πληθωρισμό, την κατανάλωση και τη δημοσιονομική ισορροπία.
