Από την εποχή που οι μηχανές ανέλαβαν να διεκπεραιώνουν ένα σημαντικό κομμάτι της ανθρώπινης εργασίας, για την παραγωγή ενός αγαθού, εμφανίστηκε και το τυχαίο (ή το εξ αμελείας ή δόλου) ενδεχόμενο της καταστροφής.
Ένα βιομηχανικό ατύχημα/δυστύχημα, υπάρχει πάντα ως πιθανότητα, μέσα στα πλαίσια της λειτουργίας σύνθετων τεχνολογιών. Οι λόγοι που τέτοια δυστυχήματα προκαλούνται είναι πολλοί, όπως:
- Κακός σχεδιασμός
- Αστοχία Υλικού
- Ανθρώπινος Παράγοντας (λάθη χειρισμού, ανεπαρκής έλεγχος, παράβλεψη σημείων κινδύνου στη γραμμή παραγωγής)
- Ελλιπής συντήρηση του εξοπλισμού
- Δολιοφθορά
- Αλληλουχία τυχαίων γεγονότων που δεν μπορούν να προβλεφθούν
Στην περίπτωση του εργοστασίου της «Βιολάντα» οι ειδικοί αναζητούν ακόμα τα αίτια του δυστυχήματος, δουλειά εξαιρετικά επίπονη σε ένα τοπίο που είναι γεμάτο από τα συντρίμμια της καταστροφής, το οποίο αναπόφευκτα έχει ήδη αλλοιωθεί από τις προσπάθειες των συνεργείων διάσωσης, προκειμένου να εντοπίσουν τους νεκρούς και τους τραυματίες.
Μία παλιότερη διαφήμιση της συγκεκριμένης εταιρείας αναφέρει ότι τα μπισκότα της είναι «φτιαγμένα με αγάπη» και κανείς δεν το αμφισβητεί, αλλά δεν είναι μόνο η αγάπη που τα δημιουργεί. Είναι δεκάδες μηχανήματα, εργαζόμενοι και συστήματα ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, αυτοματισμών, πυρόσβεσης, πυρανίχνευσης, φούρνων, καυσίμων αερίων και μηχανισμών συσκευασίας και μεταφοράς, που δημιουργούν το τελικό προϊόν. Και σε κάθε σύστημα, ελλοχεύει ο κίνδυνος να συμβεί όχι απλά μια βλάβη, αλλά ένα καταστροφικό γεγονός.
Η εκτίμηση των πραγματογνωμόνων είναι ότι υπήρξε διάτρηση του σωλήνα διανομής του προπανίου που τροφοδοτεί τους φούρνους, σε σημείο που το εξαιρετικά εύφλεκτο αυτό αέριο να συγκεντρωθεί στα χαμηλότερα σημεία του εργοστασίου, όντας βαρύτερο από τον αέρα, μέχρι να φτάσει σε συγκέντρωση άνω του 2,1% (LEL-Κατώτερο Όριο Εκρηκτικότητας) κατ’ όγκο, οπότε το μίγμα του με τον αέρα γίνεται εύφλεκτο, και εκρηκτικό όταν βρίσκεται μέσα σε περιορισμένο χώρο.
Επειδή το προπάνιο είναι άοσμο και άχρωμο αέριο, οι εταιρείες παραγωγής του το αναμειγνύουν με θειούχες ενώσεις (μερκαπτάνες) που έχουν πολύ έντονη και χαρακτηριστική οσμή, ώστε η όποια διαρροή του να γίνεται αμέσως αντιληπτή. Επίσης, σε αντίθεση με το Φυσικό Αέριο (Μεθάνιο) που ως ελαφρύτερο του αέρα διαφεύγει στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, το προπάνιο κατακάθεται στα χαμηλότερα σημεία ενός χώρου και δεν διαφεύγει.
Η απορία που εκφράστηκε, σχετικά με τους λόγους που δεν εξερράγη η κεντρική δεξαμενή του προπανίου, έχει απλή απάντηση: Η φωτιά δεν μπορεί να προχωρήσει μέσα στους σωλήνες μέχρι τη δεξαμενή, μια και χρειάζεται αέρα για να τροφοδοτηθεί. Εφόσον λοιπόν δεν είχαμε διάρρηξη ή υπερθέρμανση της δεξαμενής από την παρακείμενη έκρηξη, αυτή δεν θα μπορούσε να αναφλεγεί και να εκραγεί.
Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία που έδωσε η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, το ενδεχόμενο τέτοιας συγκέντρωσης αερίου είχε εντοπιστεί σε παλαιότερη επιθεώρηση και υλοποιήθηκε (εγκεκριμένη από την Π.Υ.) μελέτη Μηχανολόγου Μηχανικού η οποία θα αποσοβούσε τον συγκεκριμένο κίνδυνο, με εγκατάσταση ανιχνευτών εύφλεκτων αερίων στην περιοχή, οι οποίοι μέσω αυτόματων διακοπτών θα διέκοπταν την παροχή αερίου και θα σήμαιναν συναγερμό, και ιδιαίτερα στον υπόγειο χώρο απ’ όπου ξεκίνησε η ανάφλεξη, η οποία έγινε εκρηκτική λόγω του περιορισμένου χώρου που αύξησε κατακόρυφα την πίεση των διάπυρων αερίων. Η μελέτη φέρεται να είχε υλοποιηθεί, αν και δεν είχε ακόμα επιθεωρηθεί από το αρμόδιο Γραφείο Πυρασφάλειας της τοπικής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας.
Συνεπώς, οι ανακριτικές Αρχές θα πρέπει να επικεντρωθούν στη διαλεύκανση των παρακάτω σημείων:
- Ποιοι ήταν οι λόγοι διάτρησης του αγωγού τροφοδοσίας του προπανίου; Ήταν ένα περιστατικό αστοχίας του υλικού, κακοτεχνίας κατά την κατασκευή, ή μηχανικής καταπόνησης από κάποια άλλη εργασία που εκτελέστηκε μεταγενέστερα στο σημείο αυτό; Η ορθή απάντηση θα οδηγήσει σε διαφορετικά πρόσωπα που θα κατηγορηθούν (κατασκευαστές των σωλήνων, ή συνεργεία τοποθέτησης, ή κάποιο άλλο συνεργείο που προκάλεσε τη βλάβη και δεν την ανέφερε)
- Οι εργαζόμενοι στο εργοστάσιο είχαν αναφέρει στη Διοίκηση έντονη οσμή αερίου. Για ποιο λόγο απορρίφθηκαν οι προειδοποιήσεις τους και ποιος αποφάσισε ότι δεν συνέτρεχε λόγος να ληφθούν μέτρα εντοπισμού της πηγής αυτής της οσμής; Είχαν καταγραφεί οι καταγγελίες αυτές από τους αρμόδιους τεχνικούς ασφαλείας;
- Τα συστήματα ανίχνευσης εκρηκτικών αερίων που ήταν τοποθετημένα σύμφωνα με την εγκεκριμένη μελέτη, ήταν πιστοποιημένα και γίνονταν τακτικοί έλεγχοι της ορθής λειτουργίας τους, όπως προβλέπονται από τον κατασκευαστή τους;
Συμπερασματικά, κανένας βιομήχανος που έχει επενδύσει τεράστιο κόπο και χρήμα για να χτίσει μια κερδοφόρα βιομηχανία, δεν αδιαφορεί, τόσο για την ασφάλεια της περιουσίας του, όσο και για την ασφάλεια των εργαζομένων του. Βιομηχανικά ατυχήματα συνέβαιναν, συμβαίνουν και θα συμβαίνουν και στο Μέλλον και θα θρηνούμε ακόμα περισσότερα θύματα. Είναι οι «θυσίες στον Μολώχ της Τεχνολογίας», όλα αυτά, όπως θα έλεγαν και στα βραδινά δελτία ειδήσεων.
Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, ως συντεταγμένη Πολιτεία, ως μηχανικοί και τεχνικοί και ως επιθεωρητές ασφαλείας, είναι να εντοπίζουμε με ακρίβεια και αντικειμενικότητα (και ανεπηρέαστοι από τα ρεκάσματα αυτών που προσβλέπουν σε κομματικά οφέλη), τι πήγε λάθος κάθε φορά, και να προτείνουμε μέτρα για να μην επαναληφθούν αυτά τα τραγικά περιστατικά.
*Ο Κώστας Κάπος είναι Ενεργειακός-Μηχανολόγος Μηχανικός, BS, MS, PE
