Στις 7 Οκτωβρίου 2023 τα ξημερώματα, το Ισραήλ συγκλονίστηκε από μιαν απ' τις πιο βίαιες και απρόκλητες επιθέσεις στη σύγχρονη ιστορία του. Ένοπλοι της Χαμάς εξαπέλυσαν συντονισμένη επίθεση από τη Γάζα, δολοφονώντας πάνω από 1.200 ανθρώπους τραυματίζοντας χιλιάδες και παίρνοντας εκατοντάδες ομήρους, μέσα σε σκηνές τρόμου και ανείπωτης καταστροφής. Μέχρι τη στιγμή που η είδηση αυτής της σφαγής, μιας απ' τις πιο φονικές επιθέσεις κατά Εβραίων από το Ολοκαύτωμα, έκανε τον γύρο του κόσμου, μια φιλο-παλαιστινιακή ομάδα στο Λονδίνο είχε ήδη, πριν καν το μεσημέρι (ώρα Αγγλίας), ειδοποιήσει τη βρετανική αστυνομία για την πρόθεσή της να διοργανώσει πορεία διαμαρτυρίας στις 14 Οκτωβρίου. Για πολλούς Ισραηλινούς και Εβραϊκές κοινότητες διεθνώς, αυτή η σύμπτωση, ο σχεδιασμός μιας αντι-ισραηλινής διαδήλωσης ενώ ακόμη δολοφονούνταν, σφαγιάζονταν και απάγονταν ισραηλινές οικογένειες, δεν ήταν απλώς μια πολιτική δήλωση: ήταν μια βαθιά ηθική προσβολή. Το timing αυτό γεννά σοβαρά ερωτήματα για την ενσυναίσθηση, τις προτεραιότητες και τον τρόπο που ερμηνεύεται η πολιτική διαμαρτυρία στη σκιά μιας ανείπωτης βίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό υπήρξε μόνο η αρχή σε ένα κύμα διαδηλώσεων φιλοπαλαιστινιακών κινημάτων, κυρίως αριστερών, όχι μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά και παγκοσμίως.
Το Πλαίσιο της «Εξαίρεσης του Ισραήλ»
Γιατί το Ισραήλ αντιμετωπίζεται ως ηθική και πολιτική εξαίρεση στο «narrative» της ριζοσπαστικής Αριστεράς; Παρατηρείται ότι σε πολλά αριστερά και φιλοπαλαιστινιακά κινήματα, το Ισραήλ υπόκειται σε έναν μοναδικά αυστηρό, σχεδόν απόλυτο, έλεγχο, έναν έλεγχο στον οποίο σπάνια υπόκεινται άλλες χώρες. Δικαιώματα που αναγνωρίζονται αυτονόητα σε άλλα έθνη, όπως το δικαίωμα στην αυτοάμυνα και αυτοδιάθεση, την κυριαρχία ή την αποτροπή επιθέσεων, αμφισβητούνται συστηματικά όταν πρόκειται για το Ισραήλ.
Η σύγκριση της έντασης και της ηθικής γλώσσας των διαμαρτυριών είναι αποκαλυπτική. Οι ίδιες προοδευτικές δυνάμεις που καταγγέλλουν το Ισραήλ με όρους όπως «απαρτχάιντ», «γενοκτονία» ή «κράτος-τρομοκράτης» σπανίως επιδεικνύουν ανάλογη οργή για άλλες συγκρούσεις σε διαφορετικές χώρες και ηπείρους. Στη Νιγηρία, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, πάνω από 50.000 χριστιανοί έχουν σφαγιαστεί από ισλαμιστικές οργανώσεις από το 2009, χωρίς να έχει οργανωθεί ούτε μία μεγάλη πορεία αλληλεγγύης. Αντίστοιχα, την ώρα που το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν δολοφονεί χιλιάδες διαδηλωτές και φυλακίζει γυναίκες που διεκδικούν βασικές ελευθερίες, μεγάλα τμήματα της δυτικής Αριστεράς παραμένουν σιωπηλά. Αξίζει να σημειωθεί πως η επίσημη θέση του Ισραήλ είναι ότι οι απώλειες στη Γάζα οφείλονται πρωτίστως στον τρόπο δράσης της Χαμάς εντός αστικού ιστού και ότι σημαντικό μέρος των νεκρών ήταν μαχητές της· επικαλείται επιχειρησιακές εκτιμήσεις και δηλώσεις στελεχών της Χαμάς που αναγνωρίζουν βαριές απώλειες στις τάξεις της, ενώ επισημαίνει ότι τα συνολικά στοιχεία συχνά δεν διακρίνουν μαχητές και αμάχους. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι εφαρμόζει μέτρα προειδοποίησης και περιορισμού απωλειών αμάχων, αποδίδοντας την κύρια ευθύνη στον δράστη που ξεκίνησε τον πόλεμο και επέλεξε το πεδίο μάχης εντός πυκνοκατοικημένων περιοχών.
Όπως εύστοχα επισημαίνεται: «Το Ισραήλ αντιμετωπίζεται ως μοναδικά illegitimate (μη νομιμοποιημένο), ενώ το Ιράν θεωρείται περιφερειακό ζήτημα. Μια φιλελεύθερη δημοκρατία εξετάζεται εμμονικά και καταδικάζεται αδιάκοπα, ενώ μια θεοκρατική δικτατορία δικαιολογείται, εξωραΐζεται ή απλώς αγνοείται».
Αυτό το φαινόμενο μπορούμε να το αποκαλέσουμε «εξαίρεση του Ισραήλ». Το Ισραήλ έχει καταστεί ένας ιδιαίτερος ηθικός στόχος: δέχεται δυσανάλογη εστίαση και κατακραυγή, ενώ άλλα, ακόμα και σφοδρότερα δεινά, δεν κινητοποιούν την ίδια αριστερή ευαισθησία.
Ιδεολογικές Ρίζες
Μεταποικιακή θεωρία: ο κόσμος ως δίπολο θύτη-θύματος
Ένα σημαντικό μέρος της αριστερής δυσπιστίας απέναντι στο Ισραήλ αντλείται από τη μεταποικιακή θεώρηση του κόσμου, στο πλαίσιο της οποίας οι διεθνείς συγκρούσεις ερμηνεύονται μέσα από ένα φοβερά απλουστευμένο σχήμα «αποικιοκράτη/καταπιεστή έναντι αποικιοκρατούμενου/καταπιεσμένου». Σε αυτή τη λογική, το Ισραήλ εντάσσεται αυτομάτως στην κατηγορία του «δυτικού αποικιοκρατικού κράτους», με αποτέλεσμα να παραγνωρίζονται κρίσιμες ιστορικές και κοινωνικές ιδιαιτερότητες: η μακραίωνη σχέση του εβραϊκού λαού με τη γη του Ισραήλ, το ίσο δικαίωμά του στην αυτοδιάθεση όπως και κάθε άλλου λαού, το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των Ισραηλινών Εβραίων προέρχεται από προσφυγικούς πληθυσμούς της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, καθώς και ότι το κράτος συγκροτήθηκε ως καταφύγιο μετά το Ολοκαύτωμα. Υπό αυτό το πρίσμα, η ίδρυση του Ισραήλ δεν ταυτίζεται με την κλασική ευρωπαϊκή αποικιοκρατία: δεν υπήρξε αυτοκρατορική μητρόπολη ούτε εποικισμός προς εξυπηρέτηση ξένων συμφερόντων, αλλά μια διαδικασία εθνικής συγκρότησης προσφύγων με ιστορικούς, πολιτισμικούς και προγονικούς δεσμούς με τον τόπο, σε συνδυασμό με τη δημιουργία ενός δημοκρατικού κράτους δικαίου που περιλαμβάνει μειονότητες και έχει επανειλημμένα επιδείξει διάθεση διαπραγμάτευσης και εδαφικού συμβιβασμού.
Επαναστατικός ρομαντισμός της «αντίστασης»
Από τα αντιαποικιακά κινήματα του 20ού αιώνα μέχρι και τους σύγχρονους θαυμαστές του resistance, υπάρχει μια ρομαντικοποίηση της ένοπλης πάλης όταν προέρχεται από δηλωμένους «καταπιεσμένους». «Για αυτούς, η τρομοκρατία στην οποία προέβαιναν παλαιστινιακές οργανώσεις θεωρήθηκε δικαιολογημένη για να αποτινάξουν τον ζυγό του δυτικού αποικισμού». Ορισμένοι ιδεολόγοι έσπευσαν να εντάξουν τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου στο αφήγημα της «εξέγερσης»: μίλησαν για «αποαποικιοποίηση εν δράσει», αρνήθηκαν ή σχετικοποίησαν τη σφαγή, ακόμη και την εξύμνησαν ως επανάσταση.
Καμπισμός και το αντανακλαστικό «αντι-Δύση πάση θυσία»
Σε αυτή τη Manichaean θέαση, δεν έχει σημασία αν οι αντίπαλοι της Δύσης είναι αυταρχικοί ή αντιδραστικοί· καθετί που αντιμάχεται τον «κύριο εχθρό» (ΗΠΑ, Ισραήλ, ΝΑΤΟ) θεωρείται, σχεδόν αξιωματικά, προοδευτικό. Έτσι, βλέπουμε τμήματα της σύγχρονης Αριστεράς να εξωραΐζουν τις ακρότητες θεοκρατικών καθεστώτων, αρκεί να παρουσιάζονται ως αντι-δυτική αντιστασιακή δύναμη. Το καθεστώς του Ιράν εκλαμβάνεται ως «αντι-ιμπεριαλιστική δύναμη που πρέπει να προστατευθεί έναντι της Αμερικής και του Ισραήλ». Αριστεροί που δηλώνουν φεμινιστές ανέχονται ή σιωπούν μπροστά σε ένα καθεστώς που φυλακίζει γυναίκες επειδή δεν καλύπτουν τα μαλλιά τους· οργανώσεις που μάχονται υπέρ των ΛΟΑΤΚΙ στην Ευρώπη αδιαφορούν για το γεγονός ότι στο Ιράν η ομοφυλοφιλία τιμωρείται με θάνατο.
Οι Εβραίοι ως «προνομιούχοι λευκοί»: η παραμόρφωση της ταυτότητας
Μία άλλη ιδεολογική ρίζα εντοπίζεται στις σύγχρονες θεωρίες ταυτότητας, οι οποίες έχουν επανεφεύρει τους Εβραίους απλώς ως ένα προνομιούχο τμήμα της λευκής πλειονότητας. Η νέα ριζοσπαστική αφήγηση δεν δέχεται ότι οι Εβραίοι μπορούν να υποστούν ρατσισμό, διότι τους θεωρεί λευκούς και προνομιούχους· εφόσον, λοιπόν, δεν μπορούν να είναι θύματα, παρουσιάζονται μόνο ως θύτες. Αυτή η προσέγγιση καταρρέει μόλις αντιπαρατεθεί με την πραγματικότητα της εβραϊκής ιστορίας και ευαλωτότητας: οι Εβραίοι υπήρξαν επί αιώνες θύματα θρησκευτικού και φυλετικού μίσους, από τα μεσαιωνικά πογκρόμ έως το Ολοκαύτωμα.
Επιπλέον, κάτι που συχνά παραβλέπεται, το Ισραήλ χαρακτηρίζεται από σημαντική εθνοπολιτισμική ποικιλομορφία στον εβραϊκό του πληθυσμό, γεγονός που καθιστά ανακριβή κάθε μονοδιάστατη περιγραφή ως «ευρωπαϊκή» ή «λευκή» κοινότητα. Σήμερα, οι Ισραηλινοί Εβραίοι περιλαμβάνουν μεγάλες ομάδες Μιζραχί και Σεφαραδί, που προέρχονται από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, καθώς και κοινότητες από την Υεμένη και την Αιθιοπία, την Κεντρική Ασία, και χώρες της διασποράς, ενώ μία σημαντική μερίδα έχει μικτή καταγωγή· περίπου το ήμισυ του εβραϊκού πληθυσμού στο Ισραήλ έχει τουλάχιστον εν μέρει μη-ευρωπαϊκή καταγωγή. Αυτή η δημογραφική πραγματικότητα αμφισβητεί απλουστευτικές ερμηνείες και υπογραμμίζει τη σύνθετη κουλτούρα και ιστορία της εβραϊκής κοινότητας στο σύγχρονο κράτος
Ο αντισημιτισμός υπό το πρόσχημα του αντισιωνισμού
Η κριτική προς την πολιτική του Ισραήλ δεν είναι εγγενώς αντισημιτική. Ωστόσο, μεγάλο μέρος του σύγχρονου λόγου της Αριστεράς κατά του Ισραήλ αναπαράγει τροπάρια και μεροληψίες που έχουν μακρά ιστορία αντισημιτισμού. Η ρητορική μετατρέπεται σε δαιμονοποίηση, θεωρίες συνωμοσίας και συλλογική ενοχοποίηση του εβραϊκού λαού.
Η δαιμονοποίηση και απανθρωποποίηση εκδηλώνεται όταν το Ισραήλ παρουσιάζεται ως ενσαρκωμένο κακό: συγκρίνεται με το ναζιστικό καθεστώς, κατηγορείται για γενοκτονία. Συνθήματα όπως «From the river to the sea, Palestine will be free» ουσιαστικά αρνούνται την ύπαρξη του Ισραήλ σε οποιοδήποτε σύνορο, υπαινίσσοντας τον εκτοπισμό ή και την ολοκληρωτική εξολόθρευση και σφαγή των ~7,7 εκατομμυρίων Ισραηλινών Εβραίων.
Οι θεωρίες συνωμοσίας αναδύονται στον αριστερό αντισιωνιστικό λόγο: ακούμε για τον «εβραϊκό λόμπι» που καθορίζει την πολιτική των ΗΠΑ, ακόμη και παρανοϊκές αιτιάσεις ότι ο αγώνας των Ιρανών κατά των μουλάδων είναι ενορχηστρωμένος από τη Μοσάντ.
Η άρνηση της εβραϊκής αυτοδιάθεσης αποτελεί την πιο θεωρητική αλλά κρίσιμη διάσταση: η προσπάθεια να οριστούν οι Εβραίοι μόνο ως θρησκεία, όχι ως λαός. Το να αρνείται κανείς στους Εβραίους το δικαίωμα που αναγνωρίζει σε κάθε άλλο έθνος, δηλαδή το δικαίωμα ύπαρξης του κράτους τους, συνιστά απόπειρα νομιμοποίησης μιας ανισότητας σε βάρος τους.
Επιλεκτικός Ανθρωπισμός και Ηθικός Ναρκισσισμός
Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά του σύγχρονου ακτιβισμού είναι ο επιλεκτικός ανθρωπισμός, η τάση να κινητοποιείται κανείς δυναμικά για ορισμένες κρίσεις ενώ αγνοεί κραυγαλέα άλλες, όχι βάσει αντικειμενικής βαρύτητας αλλά βάσει πολιτικής βολικότητας.
Βλέπουμε στοχευμένες κινητοποιήσεις σχεδόν αποκλειστικά εναντίον του Ισραήλ: στολίσκοι ακτιβιστών προς τη Γάζα, μαζικές πορείες σε δυτικές πρωτεύουσες, καταλήψεις πανεπιστημίων. Πού ήταν ανάλογες ενέργειες για τη σφαγή των Γιαζίντι από το ISIS, για τους μουσουλμάνους Ουιγούρους στα στρατόπεδα της Κίνας και τώρα για τους νεκρούς στο Ιράν;
Η καταγγελία του Ισραήλ, μιας δημοκρατικής χώρας συμμάχου της Δύσης, δεν συνεπάγεται προσωπικό κόστος ή κίνδυνο. Οι ακτιβιστές μπορούν να διαδηλώνουν ελεύθερα χωρίς φόβο. Είναι εύκολο να είσαι «γενναίος» απέναντι σε ένα κράτος που σέβεται τις ελευθερίες στη Δύση· είναι όμως πολύ δυσκολότερο να υψώσεις φωνή ενάντια σε πραγματικούς τυράννους.
Όπως επισημαίνεται: «Το κίνημα "Free Palestine" επιμένει ότι τάσσεται κατά της καταπίεσης παντού. Αλλά τα κινήματα καθορίζονται όχι από τα σλόγκαν τους, αλλά από τις προτεραιότητές τους. Στην πράξη, η αγανάκτηση μοιράζεται με δελτίο».
Βία, Δικαιολόγηση και Ηθική Αντιστροφή
Ένα από τα πιο δυστοπικά σημεία αυτής της «εξαίρεσης» είναι πώς προσεγγίζεται το ζήτημα της βίας κατά Ισραηλινών. Παρατηρείται μια ηθική σχετικοποίηση, ακόμα και αντιστροφή του θύτη και του θύματος.
Χαρακτηριστική ήταν η επιστολή φοιτητικών οργανώσεων του Harvard που δήλωσε: «Εμείς, οι υπογράφουσες φοιτητικές οργανώσεις, θεωρούμε αποκλειστικά υπεύθυνο το ισραηλινό καθεστώς για όλη τη βία που εκτυλίσσεται τώρα». Ακόμη και την ώρα που Ισραηλινοί πολίτες σφαγιάζονταν, αυτοί οι ακτιβιστές θεώρησαν ότι μόνο το ίδιο το Ισραήλ φταίει, αφαιρώντας κάθε ευθύνη από τη Χαμάς.
Αυτή η «ανεστραμμένη ηθική» απανθρωποποιεί τους Ισραηλινούς, επιβραβεύει την τρομοκρατία, και αρνείται το δικαίωμα στην αυτοάμυνα ενός συγκεκριμένου λαού. Η εβραϊκή εμπειρία του 20ού αιώνα στιγματίστηκε από την αδυναμία αυτοάμυνας· το κράτος του Ισραήλ ιδρύθηκε ακριβώς για να αλλάξει αυτό το πεπρωμένο.
Αντεπιχειρήματα και Αντίλογος
«Το Ισραήλ στηρίζεται από τη Δύση, άρα δικαιολογείται η ιδιαίτερη κριτική.» Είναι αλήθεια ότι το Ισραήλ απολαύει σημαντικής δυτικής στήριξης. Ωστόσο, υπάρχει σαφές άλμα από την εύλογη εποπτεία στην εμμονική δαιμονοποίηση. Το ότι το Ισραήλ λαμβάνει δυτική βοήθεια δεν εξηγεί γιατί δέχεται πολλαπλάσιες καταδικαστικές αποφάσεις στον ΟΗΕ από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο, περισσότερο κι από κράτη-παρίες με γενοκτονικές πρακτικές. Επιπλέον, το επιχείρημα της δυτικής συνενοχής δεν νομιμοποιεί ηθικά το να συγχωρείται η τρομοκρατία κατά Ισραηλινών.
«Οι Παλαιστίνιοι είναι μοναδικά χωρίς κράτος.» Πράγματι, ο παλαιστινιακός λαός βιώνει μια οδυνηρή άρνηση κρατικής υπόστασης αλλά κατά τη γνώμη μου αυτό οφείλεται πάρα πολύ στην αιμοσταγή ηγεσία τους η οποία επιχορηγείται κυρίως από άλλα κράτη τρομοκράτες που έχουν ως στόχο την αποσταθεροποίηση της περιοχής και την καταστροφή του Ισραήλ. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλες ομάδες με παρόμοια προβλήματα: οι Κούρδοι (~30 εκατομμύρια χωρίς κράτος), οι Δυτικοσαχάριοι, οι Ροχίνγκια, καμία από αυτές τις τραγωδίες δεν κινητοποίησε συγκρίσιμο ακτιβισμό. Η αλληλεγγύη στους Παλαιστίνιους δεν χρειάζεται να είναι ανταγωνιστική προς την αλληλεγγύη σε άλλους λαούς.
«Η κριτική στο Ισραήλ δεν είναι αντισημιτισμός.» Πράγματι, ο όρος «αντισημιτισμός» δεν πρέπει να εκτοξεύεται επιπόλαια. Ωστόσο, όταν η κριτική επικεντρώνεται μόνο στο εβραϊκό κράτος με μεροληπτικό τρόπο, είναι θεμιτό να αναρωτηθούμε αν υποβόσκει διάκριση και να είναι όντως αντισημιτισμός; Υπάρχει ένα σημείο τομής όπου ο αντισιωνισμός γίνεται αντισημιτισμός: ακριβώς το σημείο στο οποίο αρνούνται στους Εβραίους συλλογικά δικαιώματα που αναγνωρίζουν σε οποιονδήποτε άλλο λαό.
Η ανάλυση ελπιζω να ανέδειξε ένα επώδυνο παράδοξο: στους κόλπους της σύγχρονης ριζοσπαστικής Αριστεράς, ενός χώρου που ιστορικά ταυτίστηκε με τον αντιφασισμό, τον αντιρατσισμό και την οικουμενική υπεράσπιση των καταπιεσμένων, έχει αναπτυχθεί μια εξαιρεσιακή εχθρότητα προς το εβραϊκό κράτος και, υποδόρια, προς τους ίδιους τους Εβραίους.
Τα δύο μέτρα και σταθμά έχουν εκδηλωθεί απτά μετά την 7η Οκτωβρίου 2023: την ώρα που οι Εβραίοι βίωναν ένα μαζικό πογκρόμ, χιλιάδες διαδηλωτές ανά τον κόσμο έβγαιναν στους δρόμους όχι για να καταδικάσουν τη θηριωδία αλλά ουσιαστικά για να διαμαρτυρηθούν εναντίον τους.
Αυτό αποκαλύπτει ότι το ιδεολογικό πρίσμα συχνά υπερισχύει της οικουμενικής ηθικής. Όταν η πραγματικότητα δεν συμβαδίζει με το θεωρητικό σχήμα, το σχήμα δεν αναθεωρείται. απλώς η πραγματικότητα παραβλέπεται. Αντί για αρχές που εφαρμόζονται παντού, βλέπουμε στρατόπεδα και ταυτότητες να υπαγορεύουν ποιος αξίζει συμπάθεια.
Υπάρχει μια ευρύτερη ζημία που συντελείται: η υπονόμευση της καθολικής ιδέας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όταν η υπεράσπιση αυτών των δικαιωμάτων γίνεται επιλεκτική, μετατρέπεται από αρχή σε εργαλείο. Η «εξαίρεση του Ισραήλ» λειτουργεί σαν καθρέφτης για τη σύγχρονη Αριστερά και τα προτάγματά της. Στον καθρέφτη αυτό αντικατοπτρίζεται μια παραμόρφωση: η εγκατάλειψη της οικουμενικότητας υπέρ ενός μονοδιάστατου ηθικού σύμπαντος.
Είναι καθήκον όσων πιστεύουν πραγματικά στις αρχές της ισότητας, της ελευθερίας και της αντιφασιστικής κληρονομιάς, να κάνουν την αυτοκριτική τους. Διότι μια δικαιοσύνη που εφαρμόζεται επιλεκτικά, παύει ουσιαστικά να είναι δικαιοσύνη. Και μια Αριστερά που ξεχνά την καθολική υπεράσπιση του ανθρώπου, κινδυνεύει να χάσει το ίδιο το ηθικό πλεονέκτημα στο οποίο άλλοτε στηρίχθηκε η ύπαρξή της.
*Ο Γιαακώβ Χαλιώτης είναι ιδρυτής της συμβουλευτικής εταιρείας Group of Verified Intelligence και τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια ζει και εργάζεται στο Λονδίνο, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στη διάρκεια της επαγγελματικής του πορείας έχει δραστηριοποιηθεί σε μια σειρά από μεγάλους οργανισμούς, όπου ηγήθηκε ομάδων ψηφιακής επικοινωνίας, αξιοποιώντας digital analytics και insights, ώστε Διευθύνοντες Σύμβουλοι, Γενικοί Διευθυντές και ακόμα Υπουργοί της βρετανικής κυβέρνησης να μπορούν να λαμβάνουν τεκμηριωμένες και αποτελεσματικές αποφάσεις.
Έχει διατελέσει Digital Strategy Manager στο National Lottery του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο το 2016, εργάστηκε στο Υπουργείο Παιδείας της Αγγλίας την περίοδο της πανδημίας και, στη συνέχεια, ανέλαβε τον ρόλο του Global Brand Analytics Lead στη Shell, την πετρελαϊκή εταιρεία.
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κύπρο, με καταγωγή από την Κεφαλονιά. Είναι ενεργό μέλος του Jewish Diplomatic Corps του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συνεδρίου, όπου συμβάλλει στην παγκόσμια εβραϊκή διπλωματική δράση, με έμφαση στην αντιμετώπιση του αντισημιτισμού και του αντισιωνισμού.
