Το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου η Μέση Ανατολή και μαζί της ο κόσμος, ξύπνησε ζώντας μια νέα πραγματικότητα. Εξαπολύθηκε μια μαζική και κεραυνοβόλα στρατιωτική επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν. Η επιχείρηση με την ονομασία «Επική Οργή» (για τις ΗΠΑ) ή «Βρυχηθμός του Λιονταριού» (για το Iσραήλ) δεν περιορίζεται σε στοχευμένα πλήγματα αλλά επιδιώκει ευρύτερη ανατροπή των γεωπολιτικών ισορροπιών.
Περίπου 50.000 Αμερικανοί στρατιώτες έχουν τεθεί σε αυξημένη ετοιμότητα στην περιοχή. 300 αμερικανικά μαχητικά και ανεφοδιαστικά αεροσκάφη επιχειρούν σε διαδοχικά κύματα ενώ άλλα 250 ισραηλινά πλήττουν κρίσιμους στόχους βαθιά στο ιρανικό έδαφος.
Οι πρώτες επιθέσεις στόχευσαν πυρηνικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, σε θέσεις εκτόξευσης βαλλιστικών πυραύλων, σε βάσεις των Φρουρών της Επανάστασης και σε κέντρα πολιτικής και στρατιωτικής διοίκησης. Το εύρος και η ένταση των πληγμάτων δείχνουν ότι δεν πρόκειται για συμβολική ενέργεια αλλά για συντονισμένη προσπάθεια εξουδετέρωσης της ιρανικής απειλής και σταδιακής αποδόμησης του ίδιου του καθεστώτος.
Οι στρατηγικοί στόχοι της Ουάσιγκτον και της Ιερουσαλήμ
Οι στόχοι είναι σαφείς. Οριστικό τέλος στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, καταστροφή κρίσιμων υποδομών εμπλουτισμού ουρανίου, αποδυνάμωση του βαλλιστικού οπλοστασίου και διακοπή της χρηματοδότησης και καθοδήγησης οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ, η Χαμάς και οι Χούθι, καθώς και σιιτικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ.
Πέρα από το στρατιωτικό σκέλος, το διακύβευμα είναι βαθιά πολιτικό. Διαμορφώνεται η προοπτική μιας νέας ισορροπίας δυνάμεων στη Μέση Ανατολή και τίθεται ανοιχτά το ενδεχόμενο πτώσης του σκληροπυρηνικού καθεστώτος των μουλάδων.
Οι απώλειες και το σοκ στην ηγεσία
Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, στα πρώτα κύματα επιθέσεων σκοτώθηκαν υψηλόβαθμοι Ιρανοί αξιωματούχοι, όπως ο Μοχάμαντ Πακπούρ, διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης ή ο Αζίζ Νασιρζαντέχ, υπουργός Άμυνας του Ιράν.
Όμως ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ έχει την μεγαλύτερη συμβολική και ιστορική βαρύτητα. Δεν συνεπάγεται αυτομάτως με κατάρρευση του καθεστώτος, καθώς υπάρχει θεσμική πρόβλεψη διαδοχής. Ωστόσο, συνιστά βαθύ πολιτικό και θρησκευτικό αποκεφαλισμό που μεταβάλλει ριζικά τα δεδομένα και επηρεάζει την ψυχολογία τόσο του κρατικού μηχανισμού όσο και της κοινωνίας.
Η απάντηση της Τεχεράνης και το χαρτί του Ορμούζ
Η απάντηση της Τεχεράνης ήταν άμεση. Το Ιράν εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον ισραηλινών στόχων και αμερικανικών εγκαταστάσεων σε όλο τον Κόλπο ενώ ενεργοποίησε φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και στη Συρία για επιθέσεις χαμηλότερης έντασης.
Παράλληλα, απείλησε με αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε άμεσες επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, στις τιμές των καυσίμων και στη ναυσιπλοΐα. Πρόκειται όμως για επιλογή υψηλού ρίσκου που θα έπληττε και την ίδια την ιρανική οικονομία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η ιδεολογική διάσταση της σύγκρουσης. Δηλώσεις ανώτατων κληρικών κάνουν λόγο για « ιερό πόλεμο» (Τζιχάντ). Για το καθεστώς, επομένως, η σύγκρουση δεν είναι απλώς γεωπολιτική αλλά βαθιά θεολογική και υπαρξιακή.
Οι μουλάδες εμφανίζονται διατεθειμένοι να φτάσουν μέχρι το τέλος, ακόμη και να θυσιαστούν για την «ιερή Ισλαμική Δημοκρατία», κρατώντας στην πράξη ομήρους 90 εκατομμύρια πολίτες.
Τα σενάρια της επόμενης ημέρας
Τα σενάρια παραμένουν ανοιχτά. Πρώτον, είναι πιθανή η συνέχιση και η κλιμάκωση των επιχειρήσεων μέχρι την πλήρη αποδυνάμωση των ιρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων. Δεύτερον, υπάρχει ο κίνδυνος περιφερειακής ανάφλεξης μέσω των συμμάχων της Τεχεράνης, γεγονός που θα μπορούσε να μετατρέψει τη σύγκρουση σε πολυμέτωπο πόλεμο. Τρίτον, δεν αποκλείονται εσωτερικές αναταράξεις στο Ιράν, με αβέβαιη έκβαση που μπορεί να κυμανθεί από ελεγχόμενη διαδοχή έως ευρύτερη αποσταθεροποίηση.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η περιοχή εισέρχεται σε αχαρτογράφητα νερά. Οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές και όλα παραμένουν ρευστά.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν το Ιράν θα πάψει να αποτελεί απειλή αλλά ποιο θα είναι το πολιτικό του μέλλον και αν η επόμενη ημέρα θα φέρει σταθερότητα ή έναν νέο κύκλο αστάθειας με παγκόσμιες συνέπειες.
