Κλιμακώνεται η ένταση στο Ιράν, καθώς η αιματηρή καταστολή της λαϊκής οργής μετρά πλέον πάνω από 540 νεκρούς, σύμφωνα με την οργάνωση για τα δικαιώματα με έδρα τις ΗΠΑ, HRANA, ενώ περισσότεροι από 10,681 άνθρωποι έχουν συλληφθεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, μέλη του κοινοβουλίου στο Ιράν απηύθυναν έκκληση προς τον υπουργό Πληροφοριών να επανεκκινήσουν οι περιπολίες των πολιτοφυλάκων Μπασίτζ, προκειμένου να επανέλθει η τάξη στην πρωτεύουσα και σε άλλες πόλεις.
Ποια είναι όμως αυτή η αμφιλεγόμενη παραστρατιωτική δύναμη που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες από το ιρανικό κράτος για την καταστολή διαδηλώσεων και κοινωνικών εξεγέρσεων;
Ποιοι είναι οι Μπασίτζ;
Η λέξη «Μπασίτζ» σημαίνει «κινητοποίηση» στα φαρσί και αναφέρεται σε μια εθελοντική παραστρατιωτική οργάνωση, η οποία λειτουργεί ως υποστηρικτικός βραχίονας των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), του ισχυρού κλάδου των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων επιφορτισμένου με την προστασία του πολιτικού συστήματος, σύμφωνα με το CNN.
Η οργάνωση των Μπασίτζ ιδρύθηκε λίγο μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 από τον αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι το Ιράν δεν θα μπορούσε ποτέ να καταστραφεί όσο διέθετε μια πολιτοφυλακή 20 εκατομμυρίων ανδρών.
Η πανεθνική αυτή πολιτοφυλακή στρατολογεί μέλη τόσο από αγροτικές όσο και από αστικές περιοχές και οργανώνεται κυρίως γύρω από τζαμιά στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Συνήθως προσχωρούν σε αυτή νεαρά άτομα από φτωχότερα και πιο συντηρητικά κοινωνικά στρώματα.
Με παρουσία σχεδόν σε κάθε πόλη και κωμόπολη στο Ιράν, οι Μπασίτζ λειτουργούν ως επικουρική δύναμη επιβολής του κρατικού ελέγχου στην κοινωνία, αναλαμβάνοντας - μεταξύ άλλων - καθήκοντα «αστυνομίας ηθών» σε σημεία ελέγχου και δημόσιους χώρους και συμμετέχοντας στην καταστολή αντικυβερνητικών συγκεντρώσεων.
Ποιος είναι ρόλος τους
Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατατάχθηκαν εθελοντικά στους Μπασίτζ, ανάμεσά τους παιδιά ηλικίας ακόμη και 12 ετών, αλλά και ηλικιωμένοι, μετά από μια επιτυχημένη καμπάνια στρατολόγησης με επισκέψεις σε σχολεία και εκτεταμένης προπαγάνδας από τα μέσα ενημέρωσης.
Σύμφωνα με ιστορικούς, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης αξιοποίησαν τα μέλη των Μπασίτζ για επιθέσεις «ανθρώπινου κύματος», που είχαν ως στόχο την εκκαθάριση ναρκοπεδίων ή την προσέλκυση των εχθρικών πυρών.
Ο ρόλος τους ενισχύθηκε σημαντικά μετά το 2003, όταν αναδιοργανώθηκαν και ενδυναμώθηκαν εν μέσω φόβων για ενδεχόμενη δυτική ή αμερικανική εισβολή. Έκτοτε, η παραστρατιωτική δύναμη εμφανίζεται συστηματικά στα πρώτα στάδια εξεγέρσεων και κοινωνικών αναταραχών.
Το 2009, συμμετείχαν στον έλεγχο του πλήθους, όταν δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές κατέβηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης, διαμαρτυρόμενοι για τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών. Αντίστοιχα, το 2022 συμμετείχαν στην καταστολή των μαζικών κινητοποιήσεων που ακολούθησαν τον θάνατο της 22χρονης Μάχσα Αμινί, ενώ βρισκόταν υπό κράτηση από την «αστυνομία ηθών».
Κυρώσεις των ΗΠΑ
Τόσο η πολιτοφυλακή των Μπασίτζ, όπως και συγκεκριμένοι διοικητές της, έχουν τεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο κυρώσεων από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, μεταξύ άλλων για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για τη βίαιη καταστολή φοιτητικών κινητοποιήσεων καθώς και για καταγγελίες περί χρήσης ανήλικων μαχητών.
