Στις 30 Μαρτίου 2026, η ισραηλινή Κνεσέτ υπερψήφισε ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο εισάγει για πρώτη φορά τη θανατική ποινή ως ένα «κανονικό» εργαλείο αντεγκληματικής πολιτικής για ορισμένες υποθέσεις τρομοκρατίας. Το πλέον ανησυχητικό, ωστόσο, είναι πως αυτή η ποινή αναμένεται να εφαρμοστεί σχεδόν αποκλειστικά σε Παλαιστίνιους κατηγορούμενους, οι οποίοι δικάζονται στα Στρατιωτικά Δικαστήρια της Ιουδαίας και Σαμάριας (Δυτικής Όχθης).
Επί της ουσίας, ο νέος νόμος καθιερώνει την εσχάτη των ποινών ως μια «default» (οιονεί υποχρεωτική) επιλογή εντός της στρατιωτικής δικαιοσύνης για όσους κατοίκους της Ιουδαίας και Σαμάριας καταδικάζονται για θανατηφόρα τρομοκρατική ενέργεια, με τη μετατροπή της σε ισόβια να επιτρέπεται μόνο υπό ειδικές περιστάσεις. Παράλληλα, η νομοθεσία χαλαρώνει επικίνδυνα τις νομικές δικλείδες ασφαλείας: σύμφωνα με δημοσιευμένες νομικές αναλύσεις, αρκεί πλέον απλή πλειοψηφία δικαστών αντί για ομοφωνία, θέτει αυστηρούς περιορισμούς στη δυνατότητα απονομής χάριτος, και επιταχύνει τον χρόνο εκτέλεσης δι' απαγχονισμού εντός ενός ασφυκτικού ορίζοντα 90 ημερών.
Ο Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο κύριος πολιτικός αρχιτέκτονας του νομοσχεδίου - με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να τάσσεται υπέρ - υπεραμύνθηκε της ρύθμισης υποστηρίζοντας ότι αποκαθιστά την αποτροπή και μειώνει τα κίνητρα απαγωγών με σκοπό την ανταλλαγή κρατουμένων. Θα ήταν, ωστόσο, επιπόλαιο να εκλάβουμε αυτή την εξέλιξη απλώς ως ένα γνήσιο λαϊκό αίσθημα δικαιοσύνης. Η θανατική ποινή δεν είναι απλώς μια αυστηρή ποινή· είναι μια πολιτειακή δήλωση και μια βαθιά επιλογή πολιτισμού.
Η «Δομική Ασυμμετρία» και το Ιδρυτικό Ήθος του Κράτους
Ο νέος νόμος περιγράφεται από τους επικριτές του ως βαθιά «δομικά ασύμμετρος». Στην περιοχή της Ιουδαίας και Σαμάριας, εξαιρεί ρητά τους Ισραηλινούς πολίτες ή κατοίκους από αυτή την «υποχρεωτική» θανατική ποινή, στοχοποιώντας στενά όσους θεωρούνται «κάτοικοι της Περιοχής». Αντίστοιχα, στο εσωτερικό του Ισραήλ —στα Πολιτικά Δικαστήρια— η προϋπόθεση απόδειξης της προθέσεως για άρνηση ή τερματισμό της ύπαρξης του Ισραήλ λειτουργεί με τέτοιο τρόπο που περιορίζει de facto τον κύκλο των πιθανών καταδικασθέντων κατά βάση σε Άραβες και Παλαιστίνιους.
Αυτή η αρχιτεκτονική ενός διπλού, παράλληλου συστήματος, με στρατιωτικά δικαστήρια για τους Παλαιστίνιους και πολιτικά δικαστήρια για τους Ισραηλινούς πολίτες, συνιστά θεσμικό δηλητήριο. Έρχεται σε ευθεία ρήξη με την ιδρυτική διακήρυξη του 1948, η οποία δεσμεύει το κράτος σε μια ρητή υπόσχεση «πλήρους ισότητας κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων ανεξαρτήτως θρησκείας, φυλής ή φύλου». Οι Βασικοί Νόμοι του Ισραήλ θεμελιώνουν τα δικαιώματα στην «αξία του ανθρώπου» και την «ιερότητα της ανθρώπινης ζωής». Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται είναι αμείλικτο: γιατί να επιλέξει το Ισραήλ ένα εργαλείο που μεγιστοποιεί το «κόστος νομιμοποίησης» χωρίς να είναι καθόλου βέβαιο ότι αυξάνει το «κέρδος ασφάλειας»;
Η Θεσμική Σοφία της Halakhah, ο εβραϊκός θρησκευτικός νομός: Ο Φόβος του Μη Αναστρέψιμου
Μολονότι το ιερότερο μας βιβλίο, το ιερότερο βιβλίο του Ιουδαϊσμού, η Τορά, περιλαμβάνει ρητά τη θανατική ποινή για εξαιρετικά βαριά αδικήματα, η ραββινική παράδοση και το Εβραϊκό Δίκαιο (Halakhah) την έχουν περιφράξει με τέτοια πυκνότητα διαδικαστικών απαιτήσεων που την καθιστούν πρακτικά απαγορευτική. Η Μισνά είναι αποκαλυπτική: στο κεφάλαιο Μακώτ, ένα Σανχεντρίν (το Ανώτατο Δικαστήριο της αρχαιότητας) που εκτελεί έστω και έναν άνθρωπο στα επτά χρόνια χαρακτηρίζεται ως «καταστροφικό» ή «φονικό» δικαστήριο, ενώ η αυστηρότερη άποψη του Ραβίνου Ελαζάρ Μπεν Αζαριά ανεβάζει το όριο στο «μία φορά στα εβδομήντα χρόνια».
Δεν πρόκειται για νομικό συναισθηματισμό, αλλά για μια «πολιτισμική τεχνολογία αυτοπεριορισμού». Η παράδοση επιβάλλει το εξαιρετικά αυστηρό αποδεικτικό κατώφλι της Hatra'ah —της ξεκάθαρης, πρότερης προειδοποίησης του δράστη από τους μάρτυρες— προκειμένου να διαχωριστεί ο υπολογισμένος εγκληματίας από τον παρορμητικό άνθρωπο, ελαχιστοποιώντας τον κίνδυνο δικαστικής πλάνης. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή νομικής ταπεινότητας που διατύπωσε ο σπουδαίος Μαϊμονίδης (Ραμπάμ), είναι «προτιμότερο και ορθότερο» να αφεθούν ελεύθεροι πολλοί ένοχοι παρά να εκτελεστεί έστω και ένας αθώος. Το Εβραϊκό (Θρησκευτικό) Δίκαιο γνωρίζει καλά πως όταν ένα κράτος αποφασίζει να αφαιρέσει μια ζωή, γίνεται θεολογικά και πολιτικά αλαζονικό, προϋποθέτοντας ότι είναι αλάνθαστο. Και κανένα κράτος —πόσο μάλλον ένα σε συχνές συγκρούσεις— δεν είναι αλάνθαστο.
Η Δυτική Υποκρισία και ο Κίνδυνος του Στρατηγικού Αυτοτραυματισμού
Είναι δύσκολο να μην παρατηρήσει κανείς την εμφανή ασυμμετρία με την οποία ένα μέρος της Δύσης προσεγγίζει το Ισραήλ. Ενώ απέναντί του εκδηλώνεται συχνά μια έντονη ηθική και πολιτική αυστηρότητα, η στάση απέναντι σε άλλα καθεστώτα της περιοχής, τα οποία εξακολουθούν να εφαρμόζουν τη θανατική ποινή σε μαζική κλίμακα, είναι αισθητά πιο υποτονική. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία για το 2025, στη Σαουδική Αραβία είχαν καταγραφεί τουλάχιστον 292 εκτελέσεις έως τον Οκτώβριο, ενώ για το Ιράν ειδικοί του ΟΗΕ έκαναν λόγο ήδη από τα τέλη Σεπτεμβρίου για τουλάχιστον 1.000 εκτελέσεις από την αρχή του έτους, με την επισήμανση ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι υψηλότερος λόγω περιορισμένης διαφάνειας.
Το στοιχείο αυτό δεν μπορεί να αγνοηθεί στη δημόσια συζήτηση. Όταν η διεθνής ευαισθησία εμφανίζεται ιδιαιτέρως οξεία στην περίπτωση του Ισραήλ, αλλά αισθητά λιγότερο απαιτητική έναντι κρατών που κάνουν εκτεταμένη χρήση της εσχάτης των ποινών, δημιουργείται εύλογα η εντύπωση δύο διαφορετικών μέτρων και σταθμών. Μια πραγματικά συνεπής και αξιόπιστη προσέγγιση στα ανθρώπινα δικαιώματα και στο κράτος δικαίου οφείλει να διέπεται από καθολικότητα, θεσμική συνέπεια και ίση αξιολόγηση όλων των κρατών, ανεξαρτήτως της πολιτικής φόρτισης που συνοδεύει κάθε περίπτωση.
Τρεις Λόγοι που Καθιστούν τη Θανατική Ποινή το Λάθος Εργαλείο
Το Ισραήλ έχει το αναφαίρετο δικαίωμα της αυτοάμυνας, και η τρομοκρατία είναι απολύτως ασύμβατη με κάθε έννοια ηθικού πολέμου. Ωστόσο, δεν είναι κάθε σκληρό μέτρο και σοφό στρατηγικά. Η θανατική ποινή ως εργαλείο αντεγκληματικής πολιτικής απέναντι στην τρομοκρατία πάσχει σε πολλαπλά επίπεδα:
1.Στρατηγικό / Ψυχολογικό: Όπως έχει προειδοποιήσει ήδη από το 2016 ο ΟΗΕ, με τον οποίο προσωπικά διαφωνώ τις περισσότερες φορές, οι εκτελέσεις συχνά κατασκευάζουν «μάρτυρες», ενισχύοντας το κύρος των εξτρεμιστών. Στον σκοτεινό κόσμο της ιδεολογικής βίας, ο δράστης που είναι ήδη «έτοιμος να πεθάνει» δύσκολα αποτρέπεται από την απειλή της αγχόνης.
2.Θεσμικό: Η προεπιλεγμένη επιβολή μιας μη αναστρέψιμης ποινής, ειδικά μέσα από το διπλό σύστημα της στρατιωτικής δικαιοσύνης για έναν συγκεκριμένο πληθυσμό, ρισκάρει την εσωτερική διάβρωση του ίδιου του αισθήματος ότι υπάρχει ενιαίος κανόνας δικαίου.
3.Διπλωματικό Κόστος: Η Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτήρισε την επιλογή «πολύ ανησυχητική». Σε περιόδους πολέμου, η διαχείριση της νομιμοποίησης στους συμμάχους είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας, και μια ποινή με μονοεθνοτική εφαρμογή συνιστά αχρείαστο αυτοτραυματισμό.
Η Νομιμότητα ως Στρατηγικό Πλεονέκτημα
Η «μαχόμενη δημοκρατία» (militant democracy) προϋποθέτει πως η δημοκρατία οφείλει να προστατεύεται από τους εχθρούς της, αλλά πρωτίστως από τη δική της εσωτερική μεταμόρφωση σε κάτι που μοιάζει με τον εχθρό της. Η ισραηλινή νομική σκέψη αντιλαμβάνεται πως το Κράτος Δικαίου και η νομιμότητα δεν συνιστούν πολυτέλεια, αλλά το υπέρτατο «στρατηγικό» πλεονέκτημα. Μια δημοκρατία που πολεμά την τρομοκρατία, συχνά πολεμά με το ένα χέρι δεμένο πίσω από την πλάτη—όχι από αδυναμία, αλλά επειδή ο κανόνας δικαίου είναι μέρος της ίδιας της ισχύος της.
Σε προσωπικό επίπεδο, αν επρόκειτο να ζήσω πλέον στο Ισραήλ ως Ισραηλινός, κάνοντας Aliyah (δικαίωμα επιστροφής), θα διατηρούσα στάση υποστήριξης προς την κυβέρνηση Νετανιάχου ή, γενικότερα, προς οποιαδήποτε πατριωτική, συντηρητική, δεξιά πολιτική δύναμη, τουλάχιστον στα κρίσιμα ζητήματα εθνικής ασφάλειας και άμθνας. Θεωρώ, όμως, ότι η θανατική ποινή είναι λανθασμένος δρόμος.
Η ψήφος της 30ής Μαρτίου 2026 δεν ήταν απλώς μια νομοθετική πράξη, αλλά μια βαθιά δοκιμασία ταυτότητας. Το Εβραϊκό Κράτος πρέπει να είναι σε θέση να νικά, δίχως να υιοθετεί τον συμβολισμό της αγχόνης ως πολιτικό μήνυμα. Αν χρειάζεται αυτό το μήνυμα για να δείξει ισχύ, τότε κάτι πιο βαθύ έχει ήδη ραγίσει. Η πραγματική ισχύς του Ισραήλ δεν μετριέται σε αγχόνες, αλλά στην αντοχή και την αυτοσυγκράτηση.
*Ο Γιαακώβ Χαλιώτης είναι ιδρυτής της συμβουλευτικής εταιρείας Group of Verified Intelligence και τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια ζει και εργάζεται στο Λονδίνο, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στη διάρκεια της επαγγελματικής του πορείας έχει δραστηριοποιηθεί σε μια σειρά από μεγάλους οργανισμούς, όπου ηγήθηκε ομάδων ψηφιακής επικοινωνίας, αξιοποιώντας digital analytics και insights, ώστε Διευθύνοντες Σύμβουλοι, Γενικοί Διευθυντές και ακόμα Υπουργοί της βρετανικής κυβέρνησης να μπορούν να λαμβάνουν τεκμηριωμένες και αποτελεσματικές αποφάσεις.
Έχει διατελέσει Digital Strategy Manager στο National Lottery του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο το 2016, εργάστηκε στο Υπουργείο Παιδείας της Αγγλίας την περίοδο της πανδημίας και, στη συνέχεια, ανέλαβε τον ρόλο του Global Brand Analytics Lead στη Shell, την πετρελαϊκή εταιρεία.
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κύπρο, με καταγωγή από την Κεφαλονιά. Είναι ενεργό μέλος του Jewish Diplomatic Corps του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συνεδρίου, όπου συμβάλλει στην παγκόσμια εβραϊκή διπλωματική δράση, με έμφαση στην αντιμετώπιση του αντισημιτισμού και του αντισιωνισμού.
