Καθώς ένα κύμα κοινωνικής οργής χωρίς προηγούμενο από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 διατρέχει το Ιράν, η θεοκρατία, έχοντας εξαντλήσει το ιστορικό της απόθεμα νομιμοποίησης, απαντά με ένα αιματοκύλισμα που φέρεται να ξεπερνά σε ένταση και έκταση κάθε προηγούμενη εσωτερική καταστολή των τελευταίων τεσσάρων και πλέον δεκαετιών. Πολιτικά και οικονομικά χρεοκοπημένο αλλά διατηρώντας τον έλεγχο του σκληρού πυρήνα των μηχανισμών ασφαλείας και του κράτους, το καθεστώς Χαμενεΐ επιχειρεί να κερδίσει χρόνο μέσω της ωμής βίας και της απειλής περιφερειακής αποσταθεροποίησης, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ διατηρεί ανοιχτό και εσκεμμένα ασαφές το εάν, πώς και το πότε μιας αμερικανικής επέμβασης - η οποία και μετατρέπεται στον καθοριστικό αλλά απρόβλεπτο παράγοντα για την επόμενη ημέρα του Ιράν.
Οι ιρανικές αρχές έχουν εξαπολύσει έναν συνδυασμό ωμής βίας, εκτεταμένων συλλήψεων και «μπλακ-άουτ» στην πληροφόρηση και ταυτόχρονα επιχειρούν να παίξουν το χαρτί της αποσταθεροποίησης και του περιφερειακού χάους εκτοξεύοντας απειλές για αντίποινα εναντίον αμερικανικών βάσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε περίπτωση στρατιωτικής δράσης των ΗΠΑ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει επανειλημμένα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική ισχύ εάν το καθεστώς Χαμενεΐ συνεχίσει να σκοτώνει διαδηλωτές. Η Τεχεράνη δείχνει να τον έχει αψηφήσει, προαναγγέλλοντας διά στόματος κορυφαίων αξιωματούχων του καθεστώτος συνοπτικές δίκες και εκτελέσεις συλληφθέντων διαδηλωτών. Σε τελευταίες του δηλώσεις αργά τη νύχτα της Τετάρτης (ώρα Ελλάδας), ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ωστόσο πως έχει ενημερωθεί ότι η καταστολή υποχωρεί, προσθέτοντας ότι «δεν υπάρχει σχέδιο για εκτελέσεις», αναφερόμενος στην υπόθεση του 26χρονου διαδηλωτή Ερφάν Σολτανί, ο οποίος είχε συλληφθεί προ ημερών κατά την κορύφωση των διαδηλώσεων και καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά δεν εκτελέστηκε ως αναμένετο χθες, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Sky News που ήλθε σε επαφή με την οικογένειά του.
Μιλώντας από το Οβάλ Γραφείο, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα «παρακολουθήσουν τις εξελίξεις» προτού αποφασίσουν αν θα αφαιρέσουν το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης κατά του Ιράν από το τραπέζι. Απέφυγε να αποκλείσει ρητά τη στρατιωτική επιλογή, σημειώνοντας ότι, παρότι έχει ενημερωθεί πως η ιρανική πλευρά «δεν έχει σχέδιο για εκτελέσεις», η κυβέρνησή του θα τηρήσει στάση αναμονής.
Παρά το εύρος των κινητοποιήσεων και το σοκ που προκαλεί η ένταση της βίας, οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις σοβαρών ρωγμών ή αποστασιών στους Φρουρούς της Επανάστασης, στις υπηρεσίες ασφαλείας ή στον στρατό που θα μπορούσαν να προοιωνίζονται άμεση κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος. Η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη και χωρίς ενιαία πολιτική ηγεσία, ενώ δεν είναι σαφές το βάθος της οργανωμένης στήριξης που διαθέτει εντός της κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο καθοριστικός παράγοντας για τη συνέχεια δεν φαίνεται να είναι τόσο η εσωτερική δυναμική όσο η μορφή που μπορεί να λάβει μία ενδεχόμενη αμερικανική στρατιωτική δράση.
Καθώς επιβεβαιώνεται πως οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον έχουν διακοπεί, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους έχουν σταλεί μηνύματα προς χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή ότι τυχόν πλήγμα κατά του Ιράν θα προκαλέσει άμεσες επιθέσεις. Αδιευκρίνιστος αριθμός μη αναγκαίου προσωπικού στην αμερικανική βάση Αλ-Ουντέιντ στο Κατάρ έλαβαν την εντολή να απομακρυνθούν, βάσει ανακοίνωσης της μοναρχίας καθώς και αξιωματούχων του αμερικανικού Πενταγώνου που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας - αν και η απόσυρση δεν φέρεται να είναι της κλίμακας που είχε προηγηθεί των αεροπορικών επιχειρήσεων του Ιουνίου. Από τη συγκεκριμένη βάση απομακρύνει προσωπικό και το Ηνωμένο Βασίλειο, κατά πληροφορίες.
Το Ισραήλ -το οποίο και βρίσκεται σε επιφυλακή- εκτιμά ότι ο Τραμπ έχει λάβει απόφαση να επέμβει, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές το εύρος και το χρονοδιάγραμμα των κινήσεών του, κατά διπλωματικές πηγές που επικαλείται το Reuters. Την ίδια στιγμή, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος, Κατάρ, Ομάν και Τουρκία εισηγούνται δημόσια και παρασκηνιακά αυτοσυγκράτηση, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο γενικευμένου πολέμου με σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο για την περιοχή αλλά και για την παγκόσμια οικονομία. Το Ριάντ εμφανίζεται να έχει μεταφέρει στους συμμάχους του ότι μια αναποτελεσματική αμερικανική στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν θα μπορούσε να λειτουργήσει υπέρ του καθεστώτος, σύμφωνα με πηγή από το περιβάλλον της βασιλικής οικογένειας που επικαλείται το ισραηλινό δίκτυο N12. Η Σαουδική Αραβία, κατά τις ίδιες πληροφορίες πάντα, φέρεται να εισηγείται προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ περιορισμένα και στοχευμένα πλήγματα, καθώς και άλλες ενέργειες που θα πλήττουν τους μηχανισμούς καταστολής της Τεχεράνης.
Σύμφωνα με πρώην και νυν αξιωματούχους που έχουν μιλήσει σε διεθνή μέσα υπό καθεστώς ανωνυμίας, στην Ουάσινγκτον εξετάζεται ένα ευρύ φάσμα επιλογών που εκτείνεται από αεροπορικά πλήγματα και κυβερνοεπιθέσεις έως την ενίσχυση των οικονομικών κυρώσεων και τη στήριξη των διαδηλωτών με τεχνολογικά μέσα. Ο ίδιος ο Τραμπ είχε υπαινιχθεί σε προγενέστερες δηλώσεις του ότι ο χρόνος για διαπραγμάτευση με την Τεχεράνη έχει παρέλθει, την ώρα που οι άμεσες επικοινωνίες μεταξύ του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, και του Αμερικανού ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ έχουν ανασταλεί.
Η «βοήθεια είναι καθ’ οδόν» έχει μεταφέρει προς τους Ιρανούς διαδηλωτές ο Αμερικανός πρόεδρος, στους οποίους για πρώτη φορά έχει απευθυνθεί ευθέως. Κληθείς να διευκρινίσει τη δήλωσή του, απάντησε στους δημοσιογράφους ότι «θα πρέπει να το καταλάβετε μόνοι σας», επαναλαμβάνοντας την ίδια φράση σε δημόσια ομιλία του στο Ντιτρόιτ. Ωστόσο, σε αντίθεση με την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ περιβάλλεται σήμερα από συμβούλους λιγότερο πρόθυμους να εμπλακούν σε μια νέα, υψηλού ρίσκου στρατιωτική περιπέτεια στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με πηγές προσκείμενες στον Λευκό Οίκο που επικαλείται η Washington Post, ακόμη και στενοί συνεργάτες του εκφράζουν ανησυχίες για το ενδεχόμενο ατυχήματος, αποτυχίας ή ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης, αλλά και για τις πολιτικές συνέπειες μιας σύγκρουσης που θα αντέβαινε στο δόγμα «America First».
Τις εβδομάδες που προηγήθηκαν της επιχείρησης κατά του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα, αεροσκάφη, πολεμικά πλοία και προσωπικό των Ειδικών Δυνάμεων μετακινήθηκαν ή αποσύρθηκαν από περιοχές ευθύνης της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM). Αν και αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει αμερικανικό αεροπλανοφόρο στη Μέση Ανατολή, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν εναλλακτικές στρατιωτικές επιλογές, όπως αντιτορπιλικά στην ευρύτερη περιοχή με δυνατότητα εκτόξευσης πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και υποβρύχια με βαλλιστικούς πυραύλους, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ. Επιπλέον, ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Νταν Κέιν, έχει δείξει ότι είναι διατεθειμένος να αξιοποιήσει μη αναμενόμενες πλατφόρμες κρούσης, όπως η ανάπτυξη στρατηγικών βομβαρδιστικών B-2 από βάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία στο πλαίσιο της προ μηνών επιχείρησης «Midnight Hammer» πραγματοποίησαν πτήση διάρκειας 36 ωρών για να πλήξουν στόχους στο Ιράν.
Την ίδια στιγμή, παρά την πλήρη κινητοποίηση του προπαγανδιστικού μηχανισμού του καθεστώτος και τη φραγή στο Διαδίκτυο, η αγριότητα της καταστολής αποκαλύπτεται κάθε μέρα όλο και περισσότεροι. Οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για τουλάχιστον 2.600 νεκρούς σε διάστημα δύο εβδομάδων και περισσότερους από 18.000 συλληφθέντες. Το εύρος της αιματοχυσίας ξεπερνά κάθε προηγούμενο από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Μούδιασμα προκαλούν οι μαρτυρίες για συστηματική στόχευση των διαδηλωτών στο κεφάλι και στα μάτια. Γιατροί στην Τεχεράνη περιγράφουν σε μηνύματά τους προς τον Guardian νοσοκομεία που έχουν κατακλυστεί από τραυματίες με διαμπερή τραύματα από πυροβόλα όπλα, ενώ ένας οφθαλμίατρος κατέγραψε περισσότερους από 400 τραυματισμούς στα μάτια σε ένα μόνο νοσοκομείο. Οι ίδιες τακτικές είχαν καταγραφεί και στις διαδηλώσεις του κινήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το 2022.
Καθώς οργάνωναν χθες στην Τεχεράνη μαζικές κηδείες για μέλη των δυνάμεων ασφαλείας που υποτίθεται σκότωσαν οι «ταραχοποιοί» και οι «τρομοκράτες», όπως βαφτίζουν όσους ζητούν τον εκδημοκρατισμό, και ενώ αμερικανικές και ισραηλινές σημαίες καίγονταν σε συγκεντρώσεις σκληροπυρηνικών υποστηρικτών του καθεστώτος, οι ιρανικές αρχές διεμήνυαν ότι οι συλληφθέντες διαδηλωτές θα οδηγηθούν σε ταχείες δίκες, με την επιβολή της θανατικής ποινής να θεωρείται πλέον πιθανή. Ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας του Ιράν είχε αναφέρει (πριν τις τελευταίες δηλώσεις Τραμπ) ότι δεν θα υπάρξει επιείκεια. Ο καταδικασθείς σε θάνατο 26χρονος Ερφάν Σολτανί, που συνελήφθη στην πόλη Καράτζ στο αποκορύφωμα των κινητοποιήσεων, δεν εκτελέστηκε χθες από το καθεστώς, ωστόσο δεν είναι σαφές εάν ο κίνδυνος για τη ζωή του έχει παρέλθει. Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το Ιράν εκτέλεσε τουλάχιστον 1.500 ανθρώπους το προηγούμενο έτος.
Η Μόσχα, εν τω μεταξύ, κατηγορεί ανοιχτά τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι επιχειρούν να εκμεταλλευτούν την κοινωνική αναταραχή για να αποσταθεροποιήσουν και να διαλύσουν το ιρανικό κράτος, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι έχει ανακτήσει τον έλεγχο της κατάστασης μετά από αλλεπάλληλες νύχτες μαζικών διαδηλώσεων. Ωστόσο, η έκταση και το εύρος των κινητοποιήσεων -που συνενώνουν διαφορετικές τάξεις, επαγγελματικούς κλάδους και εθνοθρησκευτικές ομάδες- υπογραμμίζουν το βάθος της κρίσης και της αμφισβήτησης του καθεστώτος. Η αντιπολίτευση παραμένει εξαιρετικά ετερογενής, από εθνοτικές μειονότητες και φιλελεύθερες ομάδες έως μοναρχικούς, αριστερούς και πρώην υποστηρικτές της Ισλαμικής Δημοκρατίας, με αντικρουόμενες απόψεις για το πολιτικό μέλλον της χώρας.
Αυτός ο κατακερματισμός, σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, μειώνει τις πιθανότητες μιας ειρηνικής μετάβασης και καθιστά δυσκολότερη την προσέλκυση εκείνων των Ιρανών που αντιτίθενται στο καθεστώς αλλά φοβούνται το ενδεχόμενο χάους ή ενός νέου αυταρχικού καθεστώτος. Σε αυτό το ασταθές τοπίο, το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό δεν είναι μόνο εάν το καθεστώς θα αντέξει -αν θα αλλάξει ή αν θα μετασχηματιστεί εκ των έσω-, αλλά με ποιο κόστος και ποιον ρόλο θα διαδραματίσει ο «άγνωστος Χ» της αμερικανικής παρέμβασης.
