Η φετινή διοργάνωση του Geneva Summit for Human Rights and Democracy πραγματοποιήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου στη Γενεύη, όπου και παρευρέθηκα, κατόπιν πρόσκλησης από τον Υπεύθυνο Στρατηγικής και Διπλωματίας του UN Watch, Daniel Radomski, παραδοσιακά στο περιθώριο των εργασιών του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Το συνέδριο, στην 18η έκδοσή του, συγκεντρώνει κάθε χρόνο αντιφρονούντες, πρώην πολιτικούς κρατουμένους και ακτιβιστές από αυταρχικά καθεστώτα, δίνοντάς τους διεθνές βήμα ώστε να καταγγείλουν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να ασκήσουν πίεση στη διεθνή κοινότητα.
Μεταξύ των ομιλητών φέτος ήταν ο Βενεζουελάνος πολιτικός επιστήμονας και ακτιβιστής Pedro Urruchurtu Noselli, Συντονιστής Διεθνών Υποθέσεων του κόμματος Vente Venezuela και στενός συνεργάτης της ηγέτιδας της αντιπολίτευσης María Corina Machado. Η ομιλία του αποτέλεσε μία από τις πλέον δραματικές αφηγήσεις πολιτικής ομηρίας και διπλωματικής κρίσης στη Λατινική Αμερική τα τελευταία χρόνια.
Από τα φοιτητικά κινήματα στην πρώτη γραμμή της αντιπολίτευσης
Ο Urruchurtu περιέγραψε πώς η πολιτική του αφύπνιση ξεκίνησε ήδη από την εποχή του Hugo Chávez. Γεννημένος το 1990, ήταν μόλις οκτώ ετών όταν ο Chávez εξελέγη πρόεδρος το 1998, μια στιγμή που, όπως θυμάται, «πάγωσε» την οικογένειά του, η οποία διέβλεπε ότι η δημοκρατία θα χρησιμοποιούνταν για να διαλυθεί εκ των έσω.
Στα πανεπιστημιακά του χρόνια, ως φοιτητής πολιτικής επιστήμης στο Κεντρικό Πανεπιστήμιο της Βενεζουέλας, συμμετείχε στις μαζικές κινητοποιήσεις κατά της συνταγματικής αναθεώρησης του 2007, μια από τις πρώτες σημαντικές ήττες του καθεστώτος. Εκείνη η περίοδος, όπως τόνισε, διαμόρφωσε μια γενιά Βενεζουελάνων που αντιλήφθηκαν την πολιτική ως πράξη αυτοάμυνας απέναντι στον αυταρχισμό.
Μετά τον θάνατο του Chávez τον Μάρτιο του 2013 και την αμφισβητούμενη εκλογή του Nicolás Maduro τον Απρίλιο του ίδιου έτους, ο Urruchurtu εντάχθηκε στον στενό πυρήνα της αντιπολίτευσης. Ανέλαβε τη θέση του Συντονιστή Διεθνών Υποθέσεων στο κόμμα Vente Venezuela της María Corina Machado, διαχειριζόμενος επαφές με κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς και παρατηρητές.
Πρώτη καταδίωξη και κατάφυγη σε πρεσβεία
Στις 6 Δεκεμβρίου 2023, εν μέσω πολιτικής έντασης, η Εισαγγελία της Βενεζουέλας ανακοίνωσε εντάλματα σύλληψης κατά του Urruchurtu, της Claudia Macero και του Henry Alviarez — στελεχών του Vente Venezuela — καθώς και άλλων αντιπολιτευόμενων, με κατηγορίες που περιλάμβαναν «τρομοκρατία», «συνωμοσία» και «προδοσία». Ο Urruchurtu κατέφυγε μαζί με συνεργάτες του σε ευρωπαϊκή πρεσβεία στο Καράκας, όπου παρέμεινε για περίπου δεκαπέντε ημέρες.
Στη συνέχεια αφέθηκε να αποχωρήσει, αλλά υπό αυστηρούς περιοριστικούς όρους: τακτική παρουσίαση ενώπιον δικαστή ανά δεκαπέντε ημέρες, ακυρωμένο διαβατήριο, παγωμένοι τραπεζικοί λογαριασμοί και απαγόρευση εξόδου από τη χώρα.
Να σημειωθεί ότι η Machado είχε ήδη αποκλειστεί από τις προεδρικές εκλογές: τον Ιούνιο του 2023 ο Γενικός Ελεγκτής της Βενεζουέλας της επέβαλε 15ετή απαγόρευση συμμετοχής σε δημόσια αξιώματα, απόφαση που επικυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο τον Ιανουάριο του 2024 — χωρίς, όπως υποστήριξε η αντιπολίτευση, ουσιαστική δικαστική διαδικασία ή αποδεικτικά στοιχεία.
Δεύτερο κύμα διώξεων και 400 ημέρες ομηρίας
Στις 20 Μαρτίου 2024 εκδόθηκαν νέα εντάλματα σύλληψης. Ο Urruchurtu μαζί με πέντε ακόμη στελέχη της αντιπολίτευσης — τη Magalli Meda, την Claudia Macero, τον Humberto Villalobos, τον Omar González και τον Fernando Martínez Mottola — κατέφυγαν στην πρεσβεία της Αργεντινής στο Καράκας. Δύο άλλοι συνεργάτες, σύμφωνα με καταγγελίες προς τη Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, συνελήφθησαν από τις δυνάμεις ασφαλείας.
Εκεί ξεκίνησε μια παρατεταμένη πολιορκία, όπως την περιέγραψε ο ίδιος: η ηλεκτροδότηση διακόπηκε για πέντε μήνες, ενώ η παροχή νερού περιοριζόταν σε τρία λεπτά κάθε δέκα ημέρες. Η τροφή ήταν ελάχιστη, ένοπλοι φρουροί περιπολούσαν με εκπαιδευμένα σκυλιά, drones πετούσαν πάνω από τον χώρο, ενώ ελεύθεροι σκοπευτές παρακολουθούσαν από γειτονικά κτήρια. Τον Δεκέμβριο του 2024, ο Martínez Mottola αποχώρησε κατόπιν συμφωνίας με την Εισαγγελία, λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας· πέθανε δύο μήνες αργότερα.
Σε μια από τις πλέον εντυπωσιακές αποκαλύψεις της ομιλίας του, ο Urruchurtu υποστήριξε ότι το καθεστώς είχε ξεκινήσει την κατασκευή υπόγειας σήραγγας με στόχο την απαγωγή ή «εξαφάνισή» τους. Η τελική τους διαφυγή, τον Μάιο του 2025, πραγματοποιήθηκε μέσω αυτού που ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Marco Rubio χαρακτήρισε «ακριβή επιχείρηση». Οι πέντε μεταφέρθηκαν σε αμερικανικό έδαφος, ενώ η Machado μίλησε για «αψεγάδιαστη και επική επιχείρηση ελευθερίας».
Εκλογές, διεθνείς παρατηρητές και «κρατική τρομοκρατία»
Ο Urruchurtu τοποθέτησε την κορύφωση της πολιτικής κρίσης στις 28 Ιουλίου 2024, ημερομηνία των προεδρικών εκλογών. Σύμφωνα με τα πρακτικά ψηφοφορίας που συγκέντρωσε η αντιπολίτευση από το 80% των εκλογικών τμημάτων, ο υποψήφιος Edmundo González συγκέντρωσε περίπου 67% των ψήφων έναντι 30% του Maduro — στοιχεία που επιβεβαιώθηκαν τόσο από ανεξάρτητη ανάλυση του Associated Press όσο και από το Carter Center. Παρ' όλα αυτά, το Εθνικό Εκλογικό Συμβούλιο ανακήρυξε νικητή τον Maduro χωρίς να δημοσιεύσει αναλυτικά αποτελέσματα.
Ο Urruchurtu κατήγγειλε ότι διεθνείς παρατηρητές απελάθηκαν — η ΕΕ αποκλείστηκε λίγες εβδομάδες πριν από την ψηφοφορία — ενώ μέλη της αντιπολίτευσης φυλακίστηκαν ή εξαναγκάστηκαν σε εξορία. Χρησιμοποίησε τον όρο «κρατική τρομοκρατία» για να περιγράψει το μετεκλογικό κύμα καταστολής, όρο που υιοθέτησε και η Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Μετά τη στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στις 3 Ιανουαρίου 2026, που οδήγησε στη σύλληψη του Maduro, η μεταβατική κυβέρνηση υπό τη Delcy Rodríguez απελευθέρωσε μέρος των πολιτικών κρατουμένων. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Foro Penal, πάνω από 600 πολιτικοί κρατούμενοι παρέμεναν στις φυλακές μέχρι τις 17 Φεβρουαρίου — ενώ πρόσφατα, η κυβέρνηση υπέγραψε νόμο αμνηστίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω αποφυλακίσεις. Ο Urruchurtu κάλεσε σε «άμεση, πλήρη και άνευ όρων απελευθέρωσή» τους, τονίζοντας ότι «δεν μπορεί να υπάρξει μετάβαση με καταστολή».
Το μήνυμα από τη Γενεύη
Η παρουσία του Urruchurtu στο Geneva Summit είχε σαφώς πολιτικό στόχο: να ενεργοποιήσει κυβερνήσεις και διεθνείς θεσμούς. Στην ομιλία του τόνισε ότι το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να λειτουργεί ως «ασπίδα» για αυταρχικά καθεστώτα και ότι η διπλωματία οφείλει να προασπίζεται τα θύματα αντί να εξισορροπεί πολιτικές σκοπιμότητες. «Δεν είσαι ποτέ πραγματικά ελεύθερος, αν η χώρα σου δεν είναι ελεύθερη», ανέφερε χαρακτηριστικά, ενώ ευχαρίστησε δημόσια την κυβέρνηση των ΗΠΑ και όσους συνέβαλαν στη διάσωσή τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η τοποθέτησή του ήρθε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία: μόλις 46 ημέρες μετά τη σύλληψη του Maduro από αμερικανικές δυνάμεις, εν μέσω διεθνούς διαμάχης για τη νομιμότητα της επέμβασης και ενώ η μεταβατική κυβέρνηση της Βενεζουέλας βρίσκεται υπό ασφυκτική αμερικανική πίεση.
Η σημασία της φετινής Συνόδου
Το Geneva Summit, που διοργανώνεται ετησίως από συμμαχία περισσότερων από 30 μη κυβερνητικών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπό τον συντονισμό του UN Watch, έχει καθιερωθεί ως παράλληλο βήμα απέναντι σε αυτό που οι διοργανωτές θεωρούν «αδράνεια» του ΟΗΕ απέναντι σε συστηματικούς παραβάτες. Η φετινή διοργάνωση επικεντρώθηκε σε περιπτώσεις όπως η Βενεζουέλα, το Ιράν, η Ρωσία, η Κούβα, το Αφγανιστάν και η Ζιμπάμπουε.
Η ομιλία του Pedro Urruchurtu Noselli δεν ήταν απλώς μια προσωπική αφήγηση επιβίωσης. Ήταν μια πολιτική καταγγελία με σαφή αιτήματα: διεθνή πίεση, λογοδοσία και τοποθέτηση υπέρ της δημοκρατικής μετάβασης. Το εάν η Βενεζουέλα θα βαδίσει πράγματι προς τη δημοκρατία — ή αν θα παραμείνει εγκλωβισμένη μεταξύ αυταρχισμού και εξωτερικής κηδεμονίας — παραμένει ανοικτό ερώτημα. Εκείνο που κατέστη σαφές στη Γενεύη είναι ότι, για τους αντιφρονούντες, ο αγώνας συνεχίζεται «hasta el final».
*Γιαακώβ Χαλιώτης, Ιδρυτής & Διευθύνων Σύμβουλος της Group of Verified Intelligence (GVI), Σύμβουλος Στρατηγικής Επικοινωνίας & Καινοτομίας Λονδίνο - Ηνωμένο Βασίλειο και μέλους του Διπλωματικού Σώματος του Παγκοσμίου Εβραϊκού Συμβουλίου (WJC)
