Το ‘λεγα κάποτε κι εγώ, δίχως να πολυκαταλαβαίνω τις προεκτάσεις του τσιτάτου. «Όλα είναι πολιτικά» διατυμπάνιζα και φούσκωνα από περηφάνια, πιστεύοντας ότι λέω κάποια βαθυστόχαστη σοφία. Οι θιασώτες αυτής της κοσμοθεωρίας, την αποδίδουν στον Αριστοτέλη, αν και σε κανένα έργο του δεν εμφανίζεται αυτούσια αυτή η φράση. Εκτός κι αν εκλάβουμε το τσιτάτο ως ερμηνεία ή προέκταση του πράγματι Αριστοτελικού, «ο άνθρωπος είναι φύσει ζώον πολιτικόν».
Έλα όμως που ο μέγας φιλόσοφος έγραψε «ζώον πολιτικόν» και όχι «κομματικόν», ενώ όσοι σήμερα λένε «όλα είναι πολιτικά», εννιά στις δέκα φορές εννοούν «κομματικά». Καθότι η αποδιδόμενη αόριστη «πολιτική ευθύνη» καταλήγει πάντα σε «κομματική καταδίκη», που πίσω της -πάλι πάντα- σέρνει κάποιο «κομματικό» σχέδιο. Εξάλλου, έχουμε προσπεράσει πια την ανόητα αφελή εποχή που θεοποιούσαμε (αντί να ερευνούμε μέσα στις ιστορικές συνθήκες τους) τα τσιτάτα των μεγάλων στοχαστών, είτε για τους Αριστοτέληδες πρόκειται, είτε για τους Κάρολους Μάρξ. Ευτυχώς.
Τι μ’ έπιασε και αμπελοφιλοσοφώ, θα αναρωτηθείτε. Αυτή η γενίκευση του «όλα είναι πολιτικά» μ’ έπιασε, που δεν περνά μέρα να μην δω την εργαλειοποίηση του στην ελληνική πολιτική σκηνή και στον εγχώριο δημόσιο διάλογο μας –ο θεός να τον κάνει τέτοιον.
Ζούμε πια σε μια χώρα όπου η πολιτική δεν είναι πεδίο σύγκρουσης ιδεών αλλά θεωρία των πάντων. Δεν υπάρχει γεγονός τόσο μικρό, τόσο τυχαίο ή τόσο ανθρώπινο, που να μη σηκώνει μια βαριά πολιτική ερμηνεία. Έπεσε το ρεύμα; Κάποιος ωφελείται. Έβρεξε παραπάνω; Σχέδιο. Μύρισε σ’ ένα εργοστάσιο διαρροή γκαζιού κι αντί ο τεχνικός διευθυντής να δει τι συμβαίνει, ανασήκωσε τους ώμους κι έφυγε; Ο καπιταλισμός καίει ζωντανό το προλεταριάτο. Τράκαρε ένα βαν με δέκα παλικαράκια σ’ έναν δρόμο καρμανιόλα των Βαλκανίων; Οι αυτοκινητοβιομηχανίες σκοτώνουν κόσμο στην άσφαλτο.
Όχι ότι δεν υπάρχουν αδίστακτοι καπιταλιστές ή ηλίθιοι υπουργοί ή κοινωνικά συστήματα που δεν πολυενδιαφέρονται για τον απλό κοσμάκη. Αλλά υπάρχουν κι αυτοί και τα «άλλα». Πλην σε τούτη τη χώρα, ό,τι κι αν γίνει, πέραν πάσης αμφιβολίας, αναδεικνύει αυτομάτως μόνο ένα σύστημα κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης που είχε προνοήσει υπέρ αυτής της καταστροφής. Έναν καπιταλιστή που είναι εκ της φύσης του φονιάς, έναν υπουργό που έφταιξε, έναν δεύτερο που κάλυψε, κάποιον τρίτο που κίνησε τα νήματα. Η τύχη, η ανικανότητα, η συγκυρία, το χάος, όλα αυτά έχουν καταργηθεί ως έννοιες εν Ελλάδι. Κάθε αναφορά σ’ αυτές –έστω και ως πιθανότητα- είναι απαράδεκτη και ύποπτη.
Στη θέση τους μπήκε μια μεσανατολίτικη βεβαιότητα, ότι «τίποτα δεν συμβαίνει χωρίς σκοπό και τίποτα δεν είναι αθώο». Η πολιτική δεν εξηγεί πια τον κόσμο γύρω μας, τον καταπίνει. Έτσι όμως δεν παράγεται κριτική σκέψη, παρά μόνο καχυποψία. Δεν φτιάχνονται πρωτόκολλα προστασίας στηριγμένα σε πικρές εμπειρίες του παρελθόντος. Δεν γεννιέται πολίτης υπευθυνότητας, αλλά φαφλατάς εισαγγελέας καφενείου.
Και τελικά, όσο περισσότερο τα αποδίδουμε όλα στην πολιτική, τόσο λιγότερο πολιτική κάνουμε. Γιατί όταν όλα είναι συνωμοσία ή σχέδιο κάποιου αόρατου κέντρου φαιάς ουσίας ή ιστορική νομοτέλεια, τίποτα δεν είναι ευθύνη. Και αυτό είναι το πιο βολικό καθεστώς απ’ όλα.
