Οι σοβαρές και πολυεπίπεδες αλλαγές των τελευταίων χρόνων σε παραγωγικό, οικονομικό και κλιματικό περιβάλλον που ακολούθησαν την πανδημία του COVID 19 επαναπροσδιόρισαν την σημασία του αγροτικού τομέα και ταυτόχρονα ανέδειξαν δυσλειτουργίες στρεβλώσεις και προβλήματα που είτε δεν είχαμε ασχοληθεί μαζί τους, είτε τα κρύβαμε κάτω από το χαλί.
Ταυτόχρονα όμως είναι μία πολύ μεγάλη ευκαιρία οι αλλαγές αυτές να λειτουργήσουν ως εφαλτήριο για να συγκεκριμενοποιηθούν οι στόχοι και οι κατευθύνσεις του αγροτικού τομέα σε νέα πλαίσια, όπως και οι τρόποι που θα τους υλοποιήσουμε.
Ήρθε ίσως ο καιρός να αντιληφθούμε ότι το μέλλον του αγροτικού τομέα είναι έξω από την λογική της ενισχυόμενης παραγωγής και των επιδοτήσεων χωρίς βέβαια να πάψουμε να διεκδικούμε Ευρωπαϊκούς πόρους αλλά με νέα στόχευση και σύγχρονους όρους.
Στο πλαίσιο αυτό παραθέτω παρακάτω κάποιες σκέψεις και προτάσεις ιεραρχημένες όχι αξιολογικά αλλά ως βάση προβληματισμού για συζήτηση και αξιολόγηση και ως συμβολή σε μια νέα σφαιρική και συνεκτική αγροτική πολιτική .
- Έλεγχος των πιέσεων του Εμπορίου στις τιμές των αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων που λαμβάνουν οι παραγωγοί.
- Προσπάθεια κατάργησης νομοθετικά των ανοικτών τιμών. Έλεγχος αξιοπιστίας των επιχειρήσεων εμπορίας και μεταποίησης σε σχέση με τον κύκλο αγορών αγροτικών προϊόντων.
- Περαιτέρω κίνητρα για αύξηση του αριθμού των οργανώσεων των ομάδων παραγωγών με υποχρεωτική παράδοση του 100% του προϊόντος στην ομάδα, προκειμένου να ενισχυθεί η δέσμευση του παραγωγού σ’ αυτή. Επίσης είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα κρίσιμο οικονομικό μέγεθος εμπορίας που να επιτρέπει την βιωσιμότητα των ομάδων και την δυνατότητα διαπραγμάτευσης.
- Περαιτέρω ενίσχυση των όποιων μορφών συνεταιριστικών οργανώσεων έχουν επιβιώσει προκειμένου να αποκτήσουν οι παραγωγοί διαπραγματευτική δύναμη απέναντι στην όλο και πιο συγκεντρωμένη ζήτηση των αλυσίδων λιανεμπορίου. Αξιοποίηση των καλών πρακτικών των λίγων επιτυχημένων συνεταιριστικών σχημάτων της Χώρας.
Μείωση του κόστους παραγωγής μέσω:
Α) της λειτουργίας όλων των δομών του Υπουργείου(Ινστιτούτα, πειραματικοί σταθμοί κλπ) με προτάσεις για σύγχρονα οικονομικά προγράμματα φυτοπροποστασίας και λίπανσης ανά καλλιέργεια προσαρμοσμένα στα νέα επιστημονικά και ερευνητικά δεδομένα
Β) μαζικότερες αγορές μέσω ομάδων παραγωγών και συνεταιριστικών σχημάτων
Γ) χρήση μεγαλύτερων συσκευασιών των ΦΠΠ και Λιπασμάτων για περαιτέρω οικονομία(γίνεται μεγάλη χρήση μικροσυσκευασιών στην χώρα)
Δ)ορθολογική χρήση των εισροών(λιπασμάτων, ΦΠΠ) ανάλογα με τις ανάγκες κάθε καλλιέργειας χωρίς σπατάλες και υπερδοσολογήσεις.
Ε) πολιτικές μείωσης των εισροών ενέργειας(ρεύμα, καύσιμα)
ΣΤ) Ηλεκτρονική Πλατφόρμα εργατών γής μόνιμη και επικαιροποιημένη στο εσωτερικό τόσο για την μείωση της ανεργίας όσο και για την μείωση εκροής συναλλάγματος. Έλεγχοι νομιμότητας τόσο σε όρους εργασίας και νόμιμης παραμονής όσο και σε τήρηση των νόμιμων οικονομικών διαδικασιών.
Διευκόλυνση και επιτάχυνση των διαδικασιών για εισαγωγή «εργατικών χεριών» από τρίτες χώρες.
Κλιματική αλλαγή:
- Στοχευμένες δράσεις για εξοικονόμηση νερού με χρήση και των νέων τεχνολογιών(computerized irrigation systems).
- Έλεγχος αναγκών φυτού και παροχή με κριτήριο την απαραίτητη σε χρόνο και ποσότητα άρδευση.
- Πιλοτική εφαρμογή μικρών σχεδίων βελτίωσης ειδικού σκοπού σε συγκεκριμένες περιοχές όπως Θεσσαλία, Αργολικό πεδίο, Κορινθία με το φράγμα Ασωπού κ.α..
- Η λειψυδρία τα επόμενα χρόνια θα είναι το μείζον θέμα που θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε με κίνδυνο ερημοποίησης μεγάλων περιοχών της χώρας. Αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και καλών πρακτικών άλλων κρατών με αναπτυγμένη τεχνολογία στο θέμα άρδευση όπως Ισραήλ και Ολλανδία. Τέλος σε μία χώρα με μεγάλο ορεινό όγκο η κατασκευή λιμνοδεξαμενών και μικρών φραγμάτων που θα βελτιώσουν το υδατικό απόθεμα θεωρούνται μείζονος σημασία και χρήζουν άμεσης προτεραιότητας.
- Κίνητρα δημιουργίας Διακλαδικών συμπράξεων(π.χ. φρούτα & λαχανικά).
- Σύσταση μέσω διεπαγγελματικής βάμβακος σε Επιχειρήσεις εκκόκκισης Βαμβακιού για εφαρμογή ηλεκτρονικού εμπορίου για το Βαμβάκι(Αποθεματοποίηση για λογαριασμό του παραγωγού και εντολή από τον παραγωγό για πώληση με τιμή ημέρας).
- Στοχευμένη κατάρτιση αγροτών στις νέες τεχνολογίες(ΕΛΓΟ-Δήμητρα-Πανεπιστήμια αλλά όχι μόνο με Γεωπόνους του Δημοσίου).
- Επιλογή με κριτήρια εμπειρίας και επάρκειας σε νέες τεχνολογίες. Εκπαίδευση στην μετασυμβατική Γεωργία(έχει αλλάξει το μοντέλο και τα μέσα και δεν έχουμε καταλάβει τίποτα ως αγροτικός κόσμος). Πρέπει να γίνουν στοχευμένα προγράμματα ευαισθητοποίησης και εκπαίδευση σε αυτή την κατεύθυνση
- Δημιουργία Θυλάκων βιολογικής Γεωργίας σε συγκεκριμένες περιοχές και καλλιέργειες π.χ Ελιά Κρήτη, Λακωνία καλαμών, Αιτ/νια Καλαμών και στήριξη αυτών με ειδικά προγράμματα ενταγμένα στο ΠΑΑ καθώς και άλλων προϊόντων σε περιοχές της χώρας αλλά πάντα σε προϊόντα εμπορικού ενδιαφέροντος και με συγκεκριμένη στόχευση, ώστε να έχουμε ex-ante αποτελέσματα. Εδώ χρειάζεται να επισημάνουμε την απουσία εκτίμησης αποτελέσματος σε διάφορα προγράμματα του υπουργείου είτε Ευρωπαϊκά είτε Εθνικά με αποτέλεσμα σημαντικοί πόροι να μην έχουν κανένα μετρήσιμο αποτέλεσμα για το τι κερδισαμε από την εφαρμογή τους.
- Διάθεση των επωνύμων Ελληνικών προϊόντων(π.χ ελαιόλαδο, ροδάκινο, ακτινίδιο κλπ) κάτω από ενιαίο Εθνικό σήμα το οποίο θα εξασφαλίσει και διαθέσει πόρους για διαφήμιση σε στοχευμένες αγορές.
- Τα επιδοτούμενα προγράμματα φυτοπροστασίας των νέων τεχνολογιών (π.χ. Κομφούζιο) που προσφέρουν ασφάλεια στον αγρότη χρήστη , μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα και προϊόντα χωρίς υπολείμματα για τον καταναλωτή όντας ταυτόχρονα ένα πολύτιμο εργαλείο μάρκετινγκ για τις αγορές. Χρειάζεται να υπάρξει εκπαίδευση και έλεγχος στους παραγωγούς που τα εφαρμόζουν διότι η σημασία τους δεν έχει εκτιμηθεί επαρκώς από τους παραγωγούς. Οι μέθοδοι αυτές είναι το μέλλον της Φυτοπροστασίας και είναι απαραίτητο να το δείξουμε με ένταση στους επαγγελματίες του χώρου(αγρότες, οργανώσεις και επιχειρήσεις) ώστε να μην αποτελέσουν πάλι μόνο ένα πρόγραμμα από το οποίο μπορούμε να πάρουμε επιπλέον χρήματα.
- Στήριξη δημιουργίας δημοπρατηρίων αγροτικών προϊόντων σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας. Πολύ σημαντικό για την ενίσχυση της διαπραγματευτικής δύναμης των παραγωγών και της βελτίωσης της τιμής των αγροτικών προϊόντων.
- Πρέπει να γίνουν μελέτες για το ορθολογιστικό brεακ even(σημείο οριακού κόστους) των βασικών καλλιεργειών της χώρας προκειμένου να καθοριστούν και τα επίπεδα κόστους καλλιέργειας ως εργαλείο λειτουργίας και των πολιτικών του ΥΠΑΑΤ.
Έχουν γίνει τέτοιες μελέτες σε ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία - Παραγωγή ψηφιοποιημένων εδαφολογικών και υδατικών χαρτών ( θα μπορούσε να είναι Ευρωπαϊκό ή Εθνικό πρόγραμμα) και σύνταξη Εθνικού Σχεδίου Δράσης για άρδευση και λίπανση.
- Δημιουργία Αγροτικού τομέα στα υπάρχοντα εμπορικά επιμελητήρια, όχι αυθύπαρκτο Αγροτικό επιμελητήριο όπως ζητάνε οι αγροτικές οργανώσεις, για λόγους οργανωτικής δομής και κόστους.
- Δημιουργία συστήματος ιχνηλασιμότητας του Ελληνικού Κρέατος για διασφάλιση έναντι Ελληνοποιήσεων.
- Δημιουργία Εταιρικών Σχέσεων μεταξύ Κτηνοτρόφων, Εμπόρων και Μεταποιητών κτηνοτροφικών προϊόντων
- Δημιουργία Κτηνοτροφικών συνεταιρισμών μεγάλης κλίμακας όπως σε Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.
- Επαναφορά του προγράμματος των κτηνοτροφικών πάρκων με όρους λειτουργικότητας σε συνεργασία με τα όργανα των κτηνοτρόφων για την βέλτιστη αποτελεσματικότητα
- ΠΓΕ υδατοκαλλιεργειών Π.Χ τσιπούρα Αμβρακικού, Μύδια Θερμαικού, κλπ.
- Χρηματοδοτικό εργαλείο από τράπεζες σε παραγωγούς με εχέγγυο μέρος της εμπορικής αξίας της εκτιμώμενης παραγωγής. Έχει ήδη γίνει για τις επιδοτήσεις αλλά δεν είναι επαρκές.
- Δημιουργία σχημάτων Διαπεριφερειακής συνεργασίας σε κλάδους της αγροτικής παραγωγής
- Δημιουργία Διεπαγγελματικών οργανώσεων σε περισσότερους κλάδους(π.χ. Πατάτα κ.α.) με πιο αντιπροσωπευτική συμμετοχή των παραγωγών(σε κάποιες έχει δεσπόζουσα θέση η βιομηχανία).
- Ενίσχυση αλλά και έλεγχος της Συμβολαιακής Γεωργίας. Το συγκεκριμένο έχει μεγάλη ουρά στο πώς, με ποιους όρους και με ποιούς Εμπόρους ή Μεταποιητές θα εφαρμοστεί.
- Ουσιαστικά προγράμματα προώθησης με ex ante και ex post αξιολόγηση( π.χ εχουν τρέξει τα προγράμματα των ΟΕΦ, για το λάδι). Υπάρχει κάποια αξιολόγηση αποτελεσμάτων των χρημάτων που δαπανήθηκαν.
- Ανάλυση της κλαδικής διάρθρωσης της Γεωργίας (μεγάλη εξάρτηση από commodities και επιδοτήσεις) και διαμόρφωση πολιτικών για νέες καλλιέργεις και αναδιαρθρώσεις.
- Περιφερειοποίηση της γεωργίας: προγράμματα ανάπτυξης ανά περιφέρεια και προϊόν και όχι οριζόντια μέτρα. Να εξειδικευθεί η πολιτική και να κατέβει σε περιφερειακό επίπεδο με ένα Master plan ανάπτυξης τοπικά.
- Δημιουργία Τράπεζας Γης για νέους αγρότες.
- Υποχρεωτική εκπροσώπηση εγχώριας τοπικής παραγωγής(φρούτα, κηπευτικά, κρέατα, αυγά, χυμοί κλπ) σε Σουπερ Μαρκετ στο 50% από τοπικούς παραγωγούς μέχρι απόσταση 200 χιλιομέτρων από το ΣΜ που να έχουν ειδική σήμανση και μικρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα λόγω της εγγύτητας παραγωγού καταναλωτή.
- ΕΛΓΑ:
- Agromonitoring σε βάση δεδομένων του ΕΛΓΑ (χρήση Drone με αεροφωτογραφίες και αποτύπωση σε χάρτη για οριοθέτηση ζωνών ζημίας ώστε να μην υπάρχουν αμφισβητήσεις).
- Επικαιροποίηση του κανονισμού για τα σύγχρονα προβλήματα από την κλιματική αλλαγής αλλά και με ταυτόχρονη εξεύρεση πόρων για την κάλυψή τους.
- Να δοθεί ένα ipad σε κάθε εκτιμητή με το πρόγραμμα Locus που έχουν ήδη ώστε να καταγράφεται ηλεκτρονικά η εκτίμηση στο εκτιμώμενο αγροτεμάχιο και να δίνονται άμεσα οι εκτιμήσεις όπου αυτό είναι δυνατόν.
- Επίσης με αυτό τον τρόπο θα ελέγχεται και η παρουσία του εκτιμητή στο συγκεκριμένο αγροτεμάχιο καθώς και θα βελτιωθεί ο χρόνος των πορισμάτων αλλά και η χρήση τόνων χαρτιού.
- Επίσης με κωδικό του ο παραγωγός θα έχει άμεσα γνώση της εκτίμησης και θα μπορεί να υποβάλει ένσταση εφόσον διαφωνεί.
- Με λίγα λόγια η ταχύτητα και η οικονομία του Οργανισμού θα αλλάξει ριζικά.
- Εκπαίδευση προσωπικού ΕΛΓΑ σε νέες τεχνολογίες.
- Ενίσχυση του προγράμματος αντιχαλαζικής προστασίας λόγω και της κλιματικής αλλαγής
Τελειώνοντας είναι σημαντικό να βοηθήσουμε να διαμορφωθεί στους παραγωγούς αγροτικών προϊόντων «συνείδηση» επιχειρηματικής και παραγωγικής δραστηριότητας και όχι λογικές και αντιλήψεις εγκατάλειψης που καλλιεργούνται εσχάτως.
Έγινε προφανές πλέον από τις εξελίξεις ότι μια Χώρα χωρίς αγροτικό τομέα είναι Χώρα χωρίς εξασφαλισμένο μέλλον.
Η θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος στη τροφή καταρρίπτεται με την αύξηση των γηγενών αναγκών, όπως προέκυψε με τον COVID πριν αλλά και με τις νέες εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι λεγόμενες Τρίτες Χώρες που θα εξασφάλιζαν φθηνή τροφή για τον αναπτυγμένο κόσμο και την Ευρώπη αναπτύσσονται ραγδαία και οι ανάγκες τους σε διατροφικά προϊόντα αυξάνονται. Αυτό πρέπει να εκτιμηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση γενικότερα διότι το φάσμα της έλλειψης διατροφικών προϊόντων μπορεί να αυξηθεί απότομα και να δημιουργήσει προβλήματα τις συνέπειες των οποίων δεν έχουμε δεί ακόμη στην πλήρη εξέλιξη τους.
Η τελική επιτυχία όλων των παραπάνω στηρίζεται σε τρείς πυλώνες που χρειάζεται να ξεπεράσουν στερεότυπα και αγκυλώσεις του παρελθόντος και με πνεύμα εκσυγχρονισμού και συνεργασίας να οικοδομήσουν την επόμενη μέρα. Οι πυλώνες αυτοί είναι
1) Πολιτεία μέσω της Κυβέρνησης,
2) Ο δημόσιος τομέας της χώρας που είναι αναγκαίο να λειτουργήσει δημιουργικά και βοηθητικά για την μετάβαση στην νέα εποχή και
3) οι αγρότες, οι κτηνοτρόφοι και οι επιχειρήσεις του Αγροτικού Χώρου με πνεύμα ειλικρίνειας και διάθεσης σημαντικών αλλαγών νοοτροπίας και λειτουργίας.
Ο τελευταίος ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας είναι η οποιαδήποτε βελτίωση σε οικονομικό, τεχνολογικό και επίπεδο πολιτικής του Γεωργικού τομέα να λειτουργήσει στην κατεύθυνση προσέλκυσης νέων στην Γεωργία με ουσιαστικά προγράμματα κινήτρων με προοπτική την διατήρηση ενός αγροτικού πληθυσμού ευχαριστημένου και υπερήφανου για την προσφορά του στο κοινωνικό σύνολο και στην Εθνική Οικονομία, αλλά και ικανοποιημένου από το επίπεδο διαβίωσης του.
Χρειάζεται να γίνουν πολλά αλλά ας αρχίσουμε κάποτε!!!
*Νικόλαος Ζιούβας, είναι MSC Γεωπόνος με Μεταπτυχιακό στην Οικονομική και Περιφερειακή Ανάπτυξη, Πρώην Πρόεδρος Π.Ο.Σ.Γ.(Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Γεωπόνων) και Εμπορικός Διευθυντής Χελλαφάρμ Α.Ε.
