Διαβάζοντας τη νέα μελέτη Finance Solutions for Nature του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ και της McKinsey & Company, συνειδητοποιεί κανείς πως η φύση αναδύεται ως το νέο κεφάλαιο της εποχής. Η μελέτη δεν είναι απλώς ένας τεχνικός οδηγός για επενδυτές· είναι μια δήλωση ότι η οικονομία του μέλλοντος δεν θα μετριέται μόνο σε ροές χρήματος, αλλά και σε ροές ζωής. Η φύση – που επί δεκαετίες λογιστικά «αγνοούνταν» – αποκτά πλέον ισολογισμό, δείκτες και αποδόσεις, με την ίδια σοβαρότητα που άλλοτε αποδίδαμε σε υποδομές ή τεχνολογία.
Από τη ρητορική της βιωσιμότητας στην πολιτική της αξίας
Η μελέτη χαρτογραφεί δέκα «διαδρομές» χρηματοδότησης για τη φύση, που μπορούν να συνδέσουν επενδύσεις, πολιτικές και κοινωνικά αποτελέσματα. Οι διαδρομές αυτές δεν είναι απλώς εργαλεία· είναι ένα νέο λεξιλόγιο μεταξύ αγοράς, κράτους και κοινωνίας:
1.Πράσινα ομόλογα και δάνεια συνδεδεμένα με τη βιωσιμότητα (Green bonds και sustainability-linked loans), που επιβραβεύουν με χαμηλότερο κόστος δανεισμού όσους επιτυγχάνουν περιβαλλοντικούς στόχους.
2.Ανταλλαγή χρέους με φυσικό περιβάλλον (Debt-for-nature swaps), όπου χώρες ανταλλάσσουν μέρος του χρέους τους με δεσμεύσεις για προστασία οικοσυστημάτων.
3.Πληρωμές για οικοσυστημικές υπηρεσίες (Payments for ecosystem services), μηχανισμοί που αποζημιώνουν κοινότητες για τη διατήρηση φυσικών πόρων (δάση, υγροτόπους, πηγές).
4.Πιστώσεις βιοποικιλότητας και αγορές φυσικού κεφαλαίου (Biodiversity credits και natural capital markets), νέα εργαλεία αποτίμησης που μετατρέπουν τη βιοποικιλότητα σε μετρήσιμη αξία.
5.Λύσεις που συνδέονται με την ασφάλιση (Insurance-linked nature solutions), ασφαλιστικά προϊόντα που μειώνουν κινδύνους φυσικών καταστροφών επενδύοντας σε φυσικές υποδομές (π.χ. μαγκρόβια, δάση).
6.Εταιρικές επενδύσεις στη φύση (Corporate nature investments), δηλαδή εταιρικές δράσεις που ενσωματώνουν δείκτες φύσης στα οικονομικά αποτελέσματα.
7.Μικτή χρηματοδότηση (Blended finance), συνδυασμός δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων για πράσινα έργα με υψηλό κοινωνικό αντίκτυπο.
8.Πράσινη τιτλοποίηση (Green securitization), αναχρηματοδότηση πράσινων δανείων και έργων μέσω αγορών.
9.Αμοιβαία κεφάλαια με αντίκτυπο (Impact equity funds), επενδυτικά κεφάλαια που αποζημιώνουν απόδοση με βάση τη θετική επίδραση στη φύση.
10.Τοπική και κοινοτική χρηματοδότηση (Local and community-led finance), δηλαδή αποκέντρωση των κεφαλαίων σε τοπικές κοινωνίες που γνωρίζουν και φροντίζουν τα οικοσυστήματα.
Η ελληνική ανάγνωση των «10 διαδρομών»
Για την Ελλάδα, ορισμένες από αυτές τις διαδρομές αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα. Η χώρα διαθέτει φυσικό κεφάλαιο δυσανάλογα πλουσιότερο από το χρηματοοικονομικό της μέγεθος· έχει όμως περιορισμένο θεσμικό μηχανισμό να το αποτιμήσει και να το προστατεύσει.
Τα πράσινα ομόλογα μπορούν να χρηματοδοτήσουν έργα αποκατάστασης ακτογραμμών ή δασικών οικοσυστημάτων – με απόδοση που μετριέται σε οικολογική ανθεκτικότητα.
Τα debt-for-nature swaps, ήδη δοκιμασμένα σε αναπτυσσόμενες χώρες, θα μπορούσαν να αποτελέσουν μοντέλο και για περιφερειακές οντότητες με υψηλό περιβαλλοντικό κόστος.
Η τιμολόγηση των οικοσυστημικών υπηρεσιών μπορεί να δώσει νέα αξία σε τοπικά δίκτυα νερού και αγροτικής παραγωγής.
Και τα community-led finance — η χρηματοδότηση από τα κάτω — είναι η πιο υποσχόμενη οδός για δήμους που θέλουν να επενδύσουν στη φύση τους, όχι απλώς να τη διαχειρίζονται.
Αυτά δεν είναι τεχνοκρατικά εργαλεία. Είναι το πέρασμα από τη ρητορική της “απορρόφησης κονδυλίων” στη λογική της απόδοσης αποτελεσμάτων. Από την επιδότηση στην ευθύνη.
Η φύση ως κρίσιμη & θεσμική υποδομή
Το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι οι αποδόσεις από τη φύση δεν είναι μόνο οικονομικές. Είναι κοινωνικές, θεσμικές και δημοκρατικές. Η φύση δεν χρειάζεται απλώς κεφάλαια – χρειάζεται λογοδοσία. Και εκεί, η McKinsey και το WEF επισημαίνουν τον κρίσιμο ρόλο της διαφάνειας, της τυποποίησης δεδομένων και των κανόνων διακυβέρνησης, ώστε η χρηματοδότηση να οδηγεί σε πραγματικές αλλαγές, όχι σε νέα “πράσινα” παράδοξα.
Εδώ ακριβώς συναντώνται τα ESG, η δημοκρατία και η νέα οικονομία: στη διαφάνεια, στη λογοδοσία και στην αναγνώριση ότι κάθε φυσικό αγαθό έχει αξία, αν όχι τιμή.
Από τις επιδοτήσεις στην ευθύνη
Το στοίχημα δεν είναι πια να «πρασινίσουμε» τις επενδύσεις, αλλά να τις απελευθερώσουμε από τη λογική της επιδότησης και να τις δέσουμε με τη λογική της ευθύνης. Όσο η Ελλάδα μετακινείται από τη διαχείριση πόρων στη διαχείριση αποτελεσμάτων, τόσο η φύση θα παύει να είναι διακόσμηση και θα γίνεται υποδομή ευημερίας.
Οι κοινωνίες που θα μάθουν να αποτιμούν, να προστατεύουν και να λογοδοτούν για τη φύση – αυτές θα είναι οι πραγματικά ανθεκτικές, δίκαιες και ελεύθερες κοινωνίες του μέλλοντος. Και γι’ αυτό, χρειαζόμαστε μια ενεργή κοινωνία των πολιτών που θα συνδιαμορφώνει τις λύσεις, θα παρακολουθεί τα αποτελέσματα και θα κρατά την πολιτική ειλικρίνεια ζωντανή. Από τέτοιους χώρους γνώσης και πράξης μπορεί να ξεκινήσει η επόμενη γενιά πολιτικών για τη φύση και την ελευθερία.
* Ο Γιάννης Σ. Καλαντζάκης είναι εμπειρογνώμων ESG, Lead Verifier για EU ETS, ISO 14064-1 & ISO 14064-2 και Project Leader του Δείκτη Αποτελεσματικότητας Δήμων του ΚΕΦΙΜ. Οι απόψεις που εκφράζονται στο άρθρο είναι προσωπικές και δεν συνδέονται με οποιαδήποτε επιχορήγηση ή θεσμική θέση. #OwnYourCity - #IOwnMyHealthData
