Επειδή τον τελευταίο καιρό έχει ανοίξει μεγάλη συζήτηση για το κατά πόσο οι παγκόσμιες αγορές βρίσκονται σε μία φούσκα που είναι έτοιμη να σκάσει, με φόντο την Τεχνητή Νοημοσύνη, θα είχε σημασία να εξετάσουμε και την περίπτωση μίας άλλης φούσκας που θα μπορούσε να οδηγήσει στην άβυσσο ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Πρόκειται για την τεράστια «θηλιά» του χρέους, δημόσιου και ιδιωτικού, το οποίο ανέρχεται στα 346 τρισ. δολάρια. Από αυτά, περίπου τα 111 τρισ. δολάρια αντιστοιχούν στο συνολικό δημόσιο χρέος, ενώ τα υπόλοιπα είναι χρέη που επιβαρύνουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος, αρκεί να πούμε ότι το παγκόσμιο ΑΕΠ διαμορφώνεται γύρω στα 117 τρισ. δολάρια.
Σημειώνεται ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος αυξήθηκε κατά 8,3 τρισ. δολάρια το 2025, ενώ ΗΠΑ και Κίνα χρωστούν το 51,8% του συνολικού χρέους.
Όλοι δανείζονται από τις ίδιες αγορές, ωστόσο άλλοι δανείζονται λιγότερο και άλλοι περισσότερο. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι δεν υπάρχει κάποιος μηχανισμός εξάλειψης των χρεών ή αμοιβαίας διευθέτησης. Επομένως, η τάση συνεχούς αύξησης του δανεισμού θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια κάποια στιγμή στο μέλλον σε αδιέξοδο. Διότι, αν το χρέος μίας μεγάλης οικονομίας θεωρηθεί μη βιώσιμο και ξεκινήσει ντόμινο, οι συνέπειες θα είναι απρόβλεπτες. Είδαμε τι συνέβη με τη μικρή Ελλάδα και πόσο ανησυχούν οι αγορές για περιπτώσεις, όπως της Γαλλίας…
Εστία προβληματισμού αποτελούν οι ΗΠΑ. Η Επιτροπή Προϋπολογισμού της αμερικανικής Γερουσίας εκτιμά ότι το ακαθάριστο ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ εκτοξεύθηκε στα 37 τρισ. δολάρια φέτος, από μόλις 1 τρισ. δολάρια το 1982, αποδεικνύοντας ότι η ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών έχει στηριχθεί στον αχαλίνωτο δανεισμό. Μάλιστα, οι προβλέψεις θέλουν το αμερικανικό χρέος να αγγίζει τα 59 τρισ. δολάρια σε 10 χρόνια και το αδιανόητο επίπεδο των 150 τρισ. δολαρίων έως το 2055. Αυτό σημαίνει ότι κάποια στιγμή το αμερικανικό δημόσιο θα χρωστάει όσα οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά ολόκληρου του πλανήτη.
Αν εξαιρέσουμε τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, επιχειρήσεις και νοικοκυριά ανά την υφήλιο συνεχίζουν να δανείζονται σαν… να μην υπάρχει αύριο, με το ιδιωτικό χρέος να εκτιμάται ότι ξεπερνά πλέον το αστρονομικό επίπεδο των 150 τρισ. δολαρίων. Στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, των ΗΠΑ, το χρέος μόνο των νοικοκυριών διαμορφώνεται πάνω από τα 18,5 τρισ. δολάρια.
Τι σημαίνουν, όμως, όλα αυτά τα «τρελά» νούμερα για τις αγορές και την οικονομία; Μήπως οι ισχυροί του κόσμου πιστεύουν ότι τα χρέη μπορούν να διογκώνονται για πάντα χωρίς να προκύπτει κάποιο πρόβλημα; Μπορεί ο κίνδυνος για τις παγκόσμιες αγορές και την οικονομία να μην είναι άμεσος, από τη στιγμή που τα κρατικά χρέη «ανακυκλώνονται» αλλά όταν η φούσκα… σκάσει, το ντόμινο που θα προκληθεί ίσως θυμίσει σκοτεινές περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας.
Σε πρώτη φάση, η εκτίναξη του ιδιωτικού χρέους αφαιρεί από τις αγορές ένα σημαντικό μαξιλάρι ασφαλείας. Ο κίνδυνος περνά έμμεσα στις αγορές, καθώς διαβρώνει τα κέρδη των εισηγμένων και επιδεινώνει τις συνθήκες ρευστότητας.
Και επειδή βρισκόμαστε σε περίοδο ανακοίνωσης εταιρικών αποτελεσμάτων από τις μεγαλύτερες τράπεζες της Wall Street, αξίζει να σημειωθεί ότι η αγορά ιδιωτικών πιστώσεων των ΗΠΑ έχει δει μεγάλες εκροές κεφαλαίων, που σύμφωνα με ορισμένα δημοσιεύματα ξεπερνούν τα 7 δισ. δολάρια. Πρόκειται για το πρώτο σημαντικό «καμπανάκι» για το ιδιωτικό χρέος των ΗΠΑ, καθώς οι εκροές οφείλονται στις ανησυχίες για την ποιότητα των πιστωτικών χαρτοφυλακίων, μετά από σοβαρές χρεοκοπίες στον ιδιωτικό τομέα.
Υπάρχει, λοιπόν, μία μερίδα επενδυτών που ανησυχεί ολοένα και περισσότερο για την ποιότητα των δανείων εκτός του παραδοσιακού τραπεζικού πλαισίου. Γι’ αυτό και ο Ντόναλντ Τραμπ ασκεί ασφυκτικές πιέσεις στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ να μειώσει τα επιτόκια. Γιατί, έτσι, θα καταστεί ελαφρύτερο το βάρος του χρέους, δημόσιου και ιδιωτικού.
Στο απευκταίο σενάριο που το ιδιωτικό χρέος «πνίξει» τα νοικοκυριά και οι Αμερικανοί σταματήσουν να ξοδεύουν με τους ρυθμούς του παρελθόντος, η ύφεση στις ΗΠΑ και ενδεχομένως στην παγκόσμια οικονομία δεν θα αποτελεί δυσμενές σενάριο, αλλά μία αναπόφευκτη εξέλιξη. Και αυτό γιατί ο υπέρμετρος καταναλωτισμός των ΗΠΑ συντηρεί και αυξάνει τις εξαγωγές της Κίνας και της Ευρώπης, σε έναν μηχανισμό που μέχρι στιγμής λειτουργεί, αλλά βασίζεται υπερβολικά στα… δανεικά.
