Πίσω από τον παραπλανητικό τίτλο του σημερινού άρθρου δεν βρίσκεται κάποια προτροπή επενδυτικής στρατηγικής που έχει σαν σημείο αναφοράς το τέλος του κόσμου ή στην πιο ήπια προσέγγιση την κατάρρευση της χρηματοοικονομικής βιομηχανίας. Το ιστορικό απόδοσης των αιώνια απαισιόδοξων επενδυτών είναι απογοητευτικό.
Οι όποιες επιτυχίες τους είναι σταγόνα στον ωκεανό ατελείωτων ανοδικών αγορών που κάθε φορά ολοκληρώνονται υψηλότερα από τις προηγούμενες. Σε αντίθεση με τους επαγγελματίες απαισιόδοξους διαχειριστές, οι «γκουρού» των επενδύσεων που πουλάνε απαισιόδοξα newsletters κερδίζουν περισσότερα χρήματα από την πώληση των δελτίων και των βιβλίων τους, απ’ ό,τι όσοι πουλάνε πραγματικά χρήσιμη πληροφόρηση.
Η επένδυση, στη βάση της, αφορά τους αριθμούς και την ικανότητα ανάλυσής τους. Είτε μιλάμε για την ανάλυση εταιρικών οικονομικών καταστάσεων είτε για τις μακροοικονομικές εξελίξεις, η δουλειά των επενδυτών είναι να εξετάζουν τα δεδομένα, να τα ερμηνεύουν και στη συνέχεια να κατανέμουν το κεφάλαιό τους ανάλογα. Η δυσκολία όμως βρίσκεται στο κομμάτι του «να βγάλεις νόημα» από αυτά τα δεδομένα. Και τούτο διότι οι άνθρωποι δεν είναι από τη φύση τους καλοί στη στατιστική ανάλυση αριθμών και δεδομένων.
Αντίθετα, έχουμε εξελιχθεί ώστε να αφομοιώνουμε πληροφορίες με τη μορφή ιστοριών ή, με τον τεχνικό όρο, αφηγημάτων. Η ομιλία του Robert Shiller με θέμα «Narrative Economics» το 2017 έδειξε με χαρακτηριστικό τρόπο πώς οι ιστορίες και τα αφηγήματα επηρεάζουν τους επενδυτές και τις αγορές πέρα από θεμελιώδη και αριθμούς.
Έχοντας περάσει κάμποσα χρόνια από το 2017 η χρήση γλωσσικών μοντέλων και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πλέον να αναλύει επενδυτικά αφηγήματα σε βάθος. Ωστόσο, η ουσία παραμένει η ίδια. Οι επενδυτές δίνουν μεγαλύτερη αξία στα αφηγήματα παρά στα ίδια τα δεδομένα. Αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα μιας εργαστηριακής μελέτης επενδυτών από ερευνητές του Ινστιτούτου Ifo.
Η μελέτη βασίστηκε σε έρευνα που στάλθηκε σε 1.864 επαγγελματίες επενδυτές και 9.123 ιδιώτες επενδυτές στις ΗΠΑ. Στο τέλος του 2023, όταν οι φόβοι για ύφεση στην αμερικανική οικονομία εντείνονταν, οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν αν θα ήταν διατεθειμένοι να πληρώσουν για να λάβουν την πρόβλεψη της Fed σχετικά με την πιθανότητα ύφεσης το 2024, σε σύγκριση με το «συλλογικό αφήγημα» (consensus narrative) για την πορεία της οικονομίας το 2024.
Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει την προθυμία πληρωμής είτε για την εκτίμηση της Fed σχετικά με την πιθανότητα ύφεσης είτε για την επικρατούσα αφήγηση σχετικά με την εξέλιξη της οικονομίας. Στη δεύτερη περίπτωση, τα αποτελέσματα διαχωρίζονται μεταξύ εκείνων που είχαν ήδη δει την εκτίμηση της Fed και εκείνων που δεν την είχαν δει.
Προθυμία πληρωμής για πληροφόρηση σχετικά με την οικονομία των ΗΠΑ
Πηγή: Blesse (2025)
Το αποτέλεσμα του πειράματος δείχνει ότι οι επενδυτές προτιμούν περισσότερο τα αφηγήματα από την ίδια την πρόβλεψη ύφεσης. Ακόμη και όταν έχουν ήδη λάβει την πρόβλεψη, είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν σχεδόν το ίδιο ποσό για μια ερμηνεία του πώς θα εξελιχθεί η οικονομία.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης μια υποομάδα συμμετεχόντων για να διαπιστώσουν αν θα πλήρωναν για το κυρίαρχο αφήγημα, ένα αισιόδοξο αφήγημα ή ένα απαισιόδοξο αφήγημα. Οι περισσότεροι θα πλήρωναν για το κυρίαρχο αφήγημα αντί για το αισιόδοξο ή το απαισιόδοξο. Ωστόσο, μεταξύ όσων επέλεγαν ένα συγκεκριμένο αφήγημα, οι απαισιόδοξοι μπορούσαν να ζητήσουν σημαντικά υψηλότερη τιμή.
Προθυμία πληρωμής για κυρίαρχο, αισιόδοξο και απαισιόδοξο αφήγημα
Πηγή: Blesse (2025)
Τα αποτελέσματα στην υποομάδα των συμμετεχόντων έδειξαν τα εξής:
- Άτομα που έχουν υπερβολική αυτοπεποίθηση στις προβλέψεις τους είναι πιο πιθανό να πληρώσουν για απαισιόδοξα αφηγήματα.
- Άτομα που κινούνται από «μεροληπτική αιτιολόγηση» (motivated reasoning), δηλαδή αναζητούν πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις προϋπάρχουσες πεποιθήσεις τους, είναι πολύ πιο πιθανό να αναζητήσουν αισιόδοξα ή απαισιόδοξα αφηγήματα, αλλά όχι το κυρίαρχο.
- Εκείνοι που ενδιαφέρονται περισσότερο για την ακρίβεια των προβλέψεών τους και δεν εμπλέκονται σε μεροληπτική αιτιολόγηση είναι πιο πιθανό να πληρώσουν για το κυρίαρχο αφήγημα αντί για ένα μεροληπτικό.
Αν στη ζωή είχαν επικρατήσει η απαισιόδοξοι τότε μάλλον η ιστορία της ανθρωπότητας δεν θα είχε προχωρήσει και πολύ.
