Μία εβδομάδα πολέμου κοντεύει να συμπληρωθεί και, μετά το σοκ των δύο πρώτων ημερών, οι διεθνείς αγορές αρχίζουν και βλέπουν κάπως πιο ήρεμα τα πράγματα. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως ο πόλεμος δεν τους απασχολεί, κάθε άλλο μάλιστα. Απλώς ο αρχικός πανικός και οι πολύ έντονες κινήσεις δίνουν σταδιακά την θέση τους σε μία πιο ψύχραιμη στάση, την ώρα που όλοι προσπαθούν να εκτιμήσουν το τι θα γίνει στο πολεμικό μέτωπο το επόμενο διάστημα.
Όλοι φαίνεται να συμφωνούν λίγο πολύ πως ο πόλεμος δεν θα τελειώσει τις επόμενες ημέρες αλλά για το πόσο θα κρατήσει και ποια θα είναι τα χαρακτηριστικά του υπάρχουν αρκετές διαφορετικές απόψεις.
Σε γενικές γραμμές όμως, μπορούμε να πούμε πως υπάρχουν τρία βασικά ενδεχόμενα που έχουν στο μυαλό τους οι επενδυτές αυτή την στιγμή.
Το πρώτο, το οποίο ίσως είναι και το πιο «δημοφιλές» αυτή την στιγμή και το πλέον αισιόδοξο, προβλέπει τον τερματισμό του πολέμου μέσα στο χρονικό περιθώριο που έχει αναφέρει ο πρόεδρος Τραμπ, δηλαδή το πολύ μέσα σε έναν μήνα, χωρίς να εμπλακούν άμεσα σε αυτόν περισσότερα μέρη.
Το δεύτερο είναι μία παραλλαγή του πρώτου με βασική διαφορά την μεγαλύτερη διάρκεια των πολεμικών συγκρούσεων. Το τρίτο σενάριο προβλέπει την εξέλιξη του πολέμου σε μία περιφερειακή σύγκρουση στην οποία θα εμπλακούν και κάποια από τα γειτονικά κράτη. Το κάθε ένα από αυτά τα ενδεχόμενα έχει και πολύ διαφορετικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και κατ’ επέκταση και για τις χρηματιστηριακές αγορές.
Πριν αναφερθούμε στις συνέπειες κάθε ενός από τα παραπάνω ενδεχόμενα σε οικονομικό και χρηματιστηριακό επίπεδο, πρέπει να τονίσουμε πως πέρα από αυτά, ο πιο σημαντικός, για την οικονομία και τις αγορές, παράγων είναι η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο και τα στενά του Ορμούζ. Όσο μεγαλύτερο αποδειχθεί το χρονικό διάστημα που τα στενά θα είναι ουσιαστικά κλειστά και οι θαλάσσιες μεταφορές μέσα στον Περσικό Κόλπο πρακτικά σταματημένες, τόσο πιο σοβαρές θα είναι οι επιπτώσεις.
Όπως είπαμε, κατά το πρώτο σενάριο ο πόλεμος δεν θα κρατήσει πάνω από έναν μήνα. Είναι το πιο αισιόδοξο από τα τρία και στην ουσία θεωρεί πως ο πόλεμος θα αποτελέσει τελικά μία μικρή παρένθεση και οι συνέπειες στην οικονομία και τις αγορές θα είναι μικρές, παροδικές και χωρίς μόνιμα αποτελέσματα. Η έκταση των συνεπειών θα εξαρτηθεί από το πόσο γρήγορα θα αποκατασταθεί η κίνηση στα στενά του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο.
Όσο πιο γρήγορα γίνει αυτό τόσο νωρίτερα θα έρθει η αποκλιμάκωση των τιμών των ορυκτών καυσίμων και των παραγώγων τους και τόσο πιο μικρή θα είναι η επίδραση αυτής της αύξησης στο γενικότερο ενεργειακό κόστος και στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Σίγουρα θα υπάρξει μία μικρή αύξηση του πληθωρισμού και ίσως και μία επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας αλλά εφόσον εξομαλυνθεί γρήγορα η κατάσταση στην διεθνή αγορά καυσίμων, όλα αυτά θα ξεχαστούν πολύ σύντομα. Όσον αφορά στις διεθνείς αγορές, αν επαληθευθεί αυτή η εκτίμηση δεν θα αντιμετωπίσουν σημαντικά προβλήματα και ίσως να έχουν ήδη σημειώσει τα χαμηλά τους κατά την διάρκεια της πτώσης του πρώτου διημέρου της εβδομάδας, αν δεν συμβεί κάποιο σοβαρό γεγονός που θα τις τρομάξει πριν φανεί τελικά πως η λύση πλησιάζει.
Κατά το δεύτερο σενάριο, ο πόλεμος θα κρατήσει αρκετά περισσότερο από έναν μήνα αλλά σε αυτόν δεν θα εμπλακούν άλλες δυνάμεις πέρα από τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν, παρά τις προκλήσεις του τελευταίου προς τις γειτονικές του Αραβικές χώρες και τις απειλές του προς την Ευρώπη.
Οι συνέπειες για την διεθνή οικονομία θα είναι προφανώς πιο σημαντικές, καθώς δεν είναι πολύ πιθανόν να συνεχίζονται οι πολεμικές επιχειρήσεις και να έχει εξομαλυνθεί σε μεγάλο βαθμό ή πλήρως η κατάσταση στα στενά του Ορμούζ και στα λιμάνια του Περσικού Κόλπου για τα πλοία μεταφοράς πετρελαίου, LNG, πετροχημικών προϊόντων αλλά και για την μεταφορά πρώτων υλών και άλλων έτοιμων προϊόντων.
Αυτό σημαίνει πως οι τιμές των ορυκτών καυσίμων στις διεθνείς αγορές κατά πάσα πιθανότητα θα σημειώσουν περαιτέρω άνοδο και πως θα αρχίσουν να εμφανίζονται σημαντικά προβλήματα σε πολλές διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Οπωσδήποτε θα δούμε σημαντικές ανατιμήσεις στο κόστος των καυσίμων και γενικότερα της ενέργειας και θα είναι πολύ δύσκολο να αποφευχθεί μία σημαντική αύξηση του κόστους λειτουργίας πολλών επιχειρήσεων και φυσικά και του πληθωρισμού.
Σε μία τέτοια περίπτωση, οι διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές λογικά θα κινηθούν αρνητικά και θα βρεθούν χαμηλότερα από τις τιμές της προηγούμενης Τρίτης, τουλάχιστον για ένα διάστημα μέχρι να φανεί η επίδραση όλων αυτών στην οικονομία και ανάλογα και με την άνοδο στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, του LNG και των υπόλοιπων καυσίμων.
Το τρίτο ενδεχόμενο είναι και το πιο επικίνδυνο, όχι μόνο για την οικονομία και τις αγορές αλλά σε γεωπολιτικό επίπεδο. Κατ’ αυτό, οι επιθέσεις του Ιράν στις γειτονικές του Αραβικές χώρες θα κλιμακωθούν και τελικά κάποιες από αυτές θα αποφασίσουν να απαντήσουν στρατιωτικά στο Ιράν. Κάποιοι γεωπολιτικοί αναλυτές υποστηρίζουν πως το Ιράν επιδιώκει ακριβώς αυτό για να προξενήσει την μεγαλύτερη δυνατή ζημιά στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και σε όσα κράτη δεν έχουν πάρει το μέρος του, αδιαφορώντας για τις συνέπειες που θα υποστεί το ίδιο και οι πολίτες του.
Αν συμβεί αυτό, δεν υπάρχει αμφιβολία πως η ναυσιπλοΐα στα στενά του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο θα «παγώσει» εντελώς καθώς η περιοχή θα είναι ένα μεγάλο πεδίο μάχης. Κάτι τέτοιο βέβαια δεν θα είναι εύκολο να κρατήσει για πολύ και είναι σχεδόν βέβαιο πως θα προκαλούσε και την παρέμβαση δυνάμεων όπως η Κίνα η οποία προς το παρόν αποφεύγει να ασκήσει κριτική ή να πιέσει το Ιράν.
Παρόλα αυτά όμως, δεν έχουμε αμφιβολία πως αν ο πόλεμος επεκταθεί σε περιφερειακό επίπεδο, οι διεθνείς τιμές των καυσίμων θα κινηθούν πολύ ανοδικά για όσο διάστημα κρατήσει αυτό. Θα μπορούσαμε να δούμε το αργό πετρέλαιο να ξεπερνά κατά πολύ τα 100 δολάρια/βαρέλι και το LNG και αυτό να κάνει ακόμα μεγαλύτερα άλματα. Αν τα πράγματα εξελιχθούν έτσι, τα διεθνή χρηματιστήρια θα αντιδράσουν πολύ έντονα αρνητικά, με την εξαίρεση ίσως των μετοχών εταιρειών που θα ωφελούνται από την έκρυθμη κατάσταση στις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Το ενδιαφέρον σε αυτό το πολύ αρνητικό και απευκταίο ενδεχόμενο είναι πως αν αυτή η επέκταση των πολεμικών συγκρούσεων κρατήσει για μικρό χρονικό διάστημα, η ζημιά στην οικονομία ίσως να μην είναι τόσο μεγάλη και τα προβλήματα στις αγορές θα είναι πολύ σημαντικά αλλά για πολύ λίγο. Αν όμως διαρκέσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, δηλαδή για περίοδο μηνών, τότε θα μιλάμε για πολύ μεγάλες οικονομικές και χρηματιστηριακές απώλειες, πέρα βέβαια από τις ανθρώπινες απώλειες και τις τεράστιες υλικές ζημιές.
Ποτέ δεν είναι φρόνιμο να κάνουμε προβλέψεις, ειδικά σε ένα τόσο πολύπλοκο γεωπολιτικό ζήτημα όπως αυτό που βρίσκεται σε εξέλιξη από το προηγούμενο Σάββατο. Μπορούμε όμως να ευχηθούμε να έχει δίκιο η μερίδα των επενδυτών που εκτιμά ότι ο πόλεμος θα τελειώσει το πολύ σε έναν μήνα. Δεν χρειάζεται να εξηγήσουμε το γιατί.
