«Η παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς το 20% της προσφοράς πετρελαίου, τελεία και παύλα. Βιώνουμε τη μεγαλύτερη ενεργειακή διαταραχή στην ιστορία και κινδυνεύουμε με παγκόσμια ύφεση στην περίπτωση που μείνουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ για ακόμα δύο μήνες». Με φόντο τις ζοφερές εκτιμήσεις του Αμερικανού αναλυτή Μπομπ Μακνάλι, πρώην συμβούλου του Λευκού Οίκου για ενεργειακά θέματα και «γκουρού» των παγκόσμιων αγορών ενέργειας, η Fed και η ΕΚΤ καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τη στρατηγική τους.
Χαρακτηριστική των ιστορικών στιγμών που ζούμε είναι η πρόβλεψη του Μακνάλι, στο CBS, ότι σύντομα οι καταναλωτές θα μπορούσαν να πληρώνουν τις υψηλότερες τιμές καυσίμων στα χρονικά. Μία εξέλιξη που θα κατέστρεφε το καταναλωτικό κλίμα και θα οδηγούσε ταχύτατα σε παγκόσμια ύφεση.
Ποια είναι η κατάλληλη αντίδραση των δύο μεγαλύτερων κεντρικών τραπεζών απέναντι στο μεγάλο ενεργειακό σοκ που κλονίζει τις αγορές; Τόσο η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, όσο και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα διατηρήσουν αμετάβλητα τα επιτόκια αυτή την εβδομάδα (σήμερα η Fed, αύριο η ΕΚΤ), όμως αυτή ίσως είναι η τελευταία φορά που τηρούν στάση αναμονής.
Θα αντιδράσει η ΕΚΤ πιο έγκαιρα από την ενεργειακή κρίση του 2022 και για πόσο οι Τζερόμ Πάουελ και Κριστίν Λαγκάρντ θα ελπίζουν στην ταχεία αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή; Να πούμε αρχικά ότι είναι ασυνήθιστο για την Fed και την ΕΚΤ να κινούνται προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Έχει συμβεί μόλις δύο φορές: το 2008 που η κρίση χτύπησε πρώτα τις ΗΠΑ και το 2016, στον απόηχο της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη.
Το καλό και το κακό σενάριο της ΕΚΤ
Οι αναλυτές της ΕΚΤ έχουν ετοιμάσει τις προγραμματισμένες προβλέψεις τους με βάση το βασικό και το δυσμενές σενάριο για την οικονομία. Αν δεν υπήρχε ο πόλεμος οι εν λόγω προβλέψεις θα έδιναν τον τόνο για τη συνέχεια. Μόνο που στη δεδομένη χρονική στιγμή και λόγω του πολέμου στο Ιράν, το «κακό» σενάριο – αυτό της εκτίναξης των τιμών του πετρελαίου – έχει εξελιχθεί ήδη σε βασικό.
Είναι κρίσιμο για τη Λαγκάρντ και τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της ΕΚΤ να αξιολογήσουν τη διάρκεια της όποιας αύξησης των ενεργειακών τιμών και τον βαθμό στον οποίο θα επηρεάσουν τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Μία εξαιρετικά δύσκολη άσκηση, αν αναλογιστεί κανείς τις τρομακτικές διακυμάνσεις των τιμών και την αβεβαιότητα αναφορικά με την εξέλιξη και τη διάρκεια του πολέμου.
Η εφαρμογή μέτρων για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων από την Κομισιόν μπορεί να επιδεινώσει τη βιωσιμότητα του χρέους, ωστόσο υπάρχει έντονη ανησυχία για το πλήγμα που δέχεται το διαθέσιμο εισόδημα εξαιτίας της εκτίναξης των ενεργειακών τιμών.
Τι μπορεί να κάνει η ΕΚΤ; Αν αυξήσει αύριο τα επιτόκια – για να συγκρατήσει τον πληθωρισμό - κινδυνεύει να επιταχύνει την ύφεση, ενώ αν τα μειώσει με στόχο να στηρίξει την οικονομική δραστηριότητα, θα ρίξει λάδι στη φωτιά του πληθωρισμού. Δίκοπο μαχαίρι λοιπόν.
Σύμφωνα με τον Ιταλό καθηγητή Λορέντσο Κοντόνιο, αξίζει να έχουμε κατά νου ότι κάθε οικονομική κρίση είναι διαφορετική και θα πρέπει να εξεταστούν δύο παράγοντες. Πρώτον, η σημερινή κρίση επηρεάζει τις τιμές τόσο του πετρελαίου όσο και του φυσικού αερίου, καθώς και άλλων εμπορευμάτων, σε αντίθεση με το 2022, όταν η κρίση ήταν περισσότερο θέμα φυσικού αερίου. Δεύτερον, το επίπεδο της ζήτησης είναι σημαντικό, με την ευρωπαϊκή οικονομία να έχει σε γενικές γραμμές βρει ισορροπίες.
Σε κάθε περίπτωση, η Ευρώπη παραμένει μία από τις πιο ευάλωτες σε ενεργειακές κρίσεις οικονομίες και στο σενάριο που τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για αρκετές εβδομάδες, η επόμενη κίνηση της ΕΚΤ θα είναι η αύξηση των επιτοκίων, κάτι που βέβαια αποκλείεται να επικοινωνήσει η Λαγκάρντ αύριο. Αυτό που αναμένουμε να επικοινωνήσει η επικεφαλής της ΕΚΤ είναι ότι ο πληθωρισμός κινδυνεύει να αναθερμανθεί και το ΑΕΠ να επιβραδύνει, όχι όμως σε βαθμό που να απαιτείται άμεση αντίδραση. Βλέποντας και κάνοντας δηλαδή.
Το κύκνειο άσμα του Πάουελ
Διαφορετικό είναι το σκηνικό για τη Fed, κυρίως γιατί πριν τον πόλεμο βρισκόταν σε φάση περαιτέρω χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής και με φόντο φυσικά την κόντρα του Πάουελ με τον Τραμπ. Ο πρόεδρος της Fed ήθελε να ολοκληρώσει τη θητεία του (αποχωρεί τον Μάιο) χωρίς να έχει υποκύψει στις πολιτικές πιέσεις και ο πόλεμος καθιστά απαγορευμένη τη μείωση των επιτοκίων.
Στην ουσία ο Πάουελ δικαιώνεται που δεν μείωσε δραστικά τα επιτόκια διότι αν το είχε κάνει τώρα θα αναγκαζόταν να κάνει στροφή 180 μοιρών. Βέβαια, τα επιτόκια της Fed βρίσκονται θεωρητικά πάνω από το «ουδέτερο» σημείο που συνεπάγεται πως ακόμα και αν προχωρούσε σε μία μείωση, το κόστος του χρήματος θα παρέμενε περιοριστικό.
Οι αγορές σήμερα προεξοφλούν ότι η Fed υπό τον Κέβιν Γουόρς θα μειώσει μία ή δύο φορές τα επιτόκια, ενώ δίνουν πιθανότητες 28% να διατηρηθούν αμετάβλητα καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026. Μόνο που οι προσδοκίες αυτές αλλάζουν σχεδόν καθημερινά και ανάλογα με τις εξελίξεις, πόσω μάλλον σε περίοδο τόσο μεγάλων γεωπολιτικών αναταράξεων.
Το βασικό σενάριο προβλέπει ότι η Fed θα τηρήσει στάση αναμονής σήμερα, τον Απρίλιο και τον Ιούνιο, ελπίζοντας ότι τα χειρότερα θα έχουν περάσει μέχρι την πρώτη μείωση τον ερχόμενο Σεπτέμβριο. Είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα οι αγορές δίνουν πιθανότητες 96% να παραμείνουν τα επιτόκια σε εύρος 3,50%-3,75% τον Απρίλιο και 77% να συμβεί το ίδιο τον Ιούνιο, όταν πριν τον πόλεμο οι πιθανότητες ήταν 70% και 31% αντίστοιχα. Τριμηνιαίες προβλέψεις έχουν ετοιμάσει και οι αναλυτές της Fed, όμως και αυτές στην ουσία έχουν ακυρωθεί από το ενεργειακό σοκ.
