Ο πρόεδρος Τραμπ και ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν Μοχτάμπα Χαμενεΐ συνεχίζουν τον προκλητικό τόνο στη 13η ημέρα του πολέμου χωρίς την ελάχιστη ανακούφιση στις αγορές ενέργειας. Παρά τις νέες προσπάθειες συγκράτησης των τιμών πετρελαίου το αργό Brent επέστρεψε στα $100 το βαρέλι.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (ΙΕΑ) το αποκαλεί ως τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου. Η ισραηλινο-αμερικανική επίθεση κατά του Ιράν έχει οδηγήσει σχεδόν στο πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, της πιο πολυσύχναστης θαλάσσιας οδού μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο.
Δεξαμενόπλοια καίγονται έχοντας χτυπηθεί από drones και χώρες που εξαρτώνται από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής αρχίζουν τις παρεμβάσεις για να συγκρατήσουν τις τιμές.
Στις πρώτες του δηλώσεις μετά τη διαδοχή του πατέρα του ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν είπε ότι το Ιράν θα επιδιώξει να παραμείνουν τα Στενά του Ορμούζ κλειστά.
Ωστόσο, η τιμή πετρελαίου παραμένει μόλις γύρω στα $100 το βαρέλι σε σύγκριση με την τιμή του Brent, προσαρμοσμένη για τον πληθωρισμό, που είχε φτάσει τα $179 μετά την ιρανική επανάσταση του 1979, τα $155 όταν το Ιράκ εισέβαλε στο Ιράν το 1980, τα $180 κατά τη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης το 2011 και τα $130 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Γιατί λοιπόν η τιμή πετρελαίου παραμένει ακόμη τόσο χαμηλή; Kαι γιατί οι μετοχές στη Wall Street έχουν επηρεαστεί τόσο λίγο;
Σε σχέση με το κλείσιμο πριν από την έναρξη του πολέμου ο δείκτης S&P500 βρισκόταν λιγότερο από 3% χαμηλότερα την Πέμπτη.
Όσον αφορά την τιμή πετρελαίου, εξηγείται κυρίως από τρεις βασικούς λόγους.
Πρώτον, από το ότι ξεκίνησε από χαμηλά επίπεδα επειδή υπάρχει πολύ πετρέλαιο διαθέσιμο. Τα αποθέματα πετρελαίου σε αποθήκευση βρίσκονταν στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας πενταετίας και η τιμή ήταν μόλις $72 το βαρέλι.
Ωστόσο, παρότι η τιμή πετρελαίου παραμένει χαμηλή σε σχέση με προηγούμενες εκρήξεις τιμών, η άνοδος στην πραγματικότητα είναι πολύ μεγάλη.
Η αύξηση πάνω από ένα τρίτο μέσα στις πρώτες εννέα ημέρες του πολέμου είναι πολύ μεγαλύτερη από την άνοδο που σημειώθηκε στο ίδιο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης, είναι συγκρίσιμη με εκείνη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 και δεν απέχει πολύ από το 44% που καταγράφηκε στην αρχή του πολέμου του Κόλπου το 1990-1991 ή το 38% που σημειώθηκε στην ιρανική επανάσταση.
Πιο απλά, οι αγορές έχουν αντιδράσει έντονα ακόμη και αν η τιμή δεν έχει φτάσει στα ακραία επίπεδα που παρατηρήθηκαν σε παλαιότερες ενεργειακές κρίσεις.
Δεύτερον, οι αγορές άργησαν να αποδεχτούν ότι η διαταραχή θα διαρκέσει. Αρχικά πίστευαν ότι η σύγκρουση πιθανότατα θα τελείωνε μέσα σε μερικές εβδομάδες.
Τρίτον, η ΙΕΑ και τα μέλη της αποφάσισαν να αποδεσμεύσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Αν υποθέσουμε απώλεια περίπου 15 εκατομμυρίων βαρελιών από τα περίπου 20 εκατομμύρια την ημέρα που περνούσαν από τα Στενά του Ορμούζ, αυτό ισοδυναμεί με λιγότερο από ένα μήνα προσφοράς αλλά περιορίζει τις αυξήσεις τιμών.
Η μέχρι τώρα βασική υπόθεση ότι ο πόλεμος θα είναι σύντομος στηρίζεται στην ιστορική εμπειρία ότι πολλές προηγούμενες συγκρούσεις έληξαν σχετικά γρήγορα χωρίς μακροχρόνιες διαταραχές στις αγορές.
Επίσης στην προηγούμενη συμπεριφορά του προέδρου Τραμπ που στο παρελθόν έχει δείξει ότι είναι πρόθυμος να υποχωρήσει όταν η πίεση γίνεται μεγάλη και υπάρχει πολιτικό κόστος. Αλλά και στην πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ λόγω των εκλογών που θα γίνουν αργότερα φέτος που μπορεί να ενθαρρύνει την κυβέρνηση να αποφύγει μια παρατεταμένη και ακριβή σύγκρουση.
Υπάρχει και η εκτίμηση ότι το Ιράν δεν θα θέλει να συνεχίσει να υφίσταται τόσο σημαντικές ζημιές από αεροπορικές επιθέσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν δεχτεί έναν συμβιβασμό.
Οι προσδοκίες αυτές έχουν βοηθήσει να περιοριστεί η άνοδος των τιμών πετρελαίου και η πτώση των χρηματιστηριακών δεικτών με τους επενδυτές να ελπίζουν σε μια σύντομη αποκλιμάκωση του πολέμου.
Οι αγορές ήταν υπερβολικά βέβαιες ότι ο πόλεμος θα ήταν σύντομος και προσαρμόζονται πλέον σε μια παρατεταμένη σύγκρουση. Το σίγουρο είναι ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα πως θα εξελιχθεί η κατάσταση.
