O πόλεμος στο Ιράν είναι μόνο η αφορμή για την αναστάτωση στις χρηματιστηριακές αγορές. Οι αιτίες είναι πολύ πιο βαθιές και ικανές να δυναμιτίσουν στο σύνολο της, την παγκόσμια οικονομία. Και οι αιτίες αυτές δεν θα εκλείψουν ακόμα και εάν λήξουν σύντομα οι πολεμικές επιχειρήσεις και οδηγηθούμε σε ειρήνευση στην περιοχή.
Η ιστορία της ανθρωπότητας έχει δείξει ότι τα θεμέλια της οικονομικής ανάπτυξης ήταν οι εμπορικοί δρόμοι, η κοπή νομισμάτων και οι φορολογικοί μηχανισμοί. Παράλληλα, η οικονομική ανάπτυξη ισορροπούσε διαχρονικά πάνω σε ένα τεντωμένο αλλά ανθεκτικό σκοινί, ανάμεσα στην ελεύθερη αγορά και στην κρατική παρέμβαση.
Όλοι γνωρίζουμε ότι οι αυτοκρατορίες και οι μεγάλες δυνάμεις είχαν στηριχθεί στην ανάπτυξη και τον έλεγχο των χερσαίων και θαλάσσιων εμπορικών δρόμων. Που τις έκαναν πλουσιότερες και ισχυρότερες τόσο στο οικονομικό, όσο και στο γεωπολιτικό τοπίο. Ο κινεζικός Δρόμος του Μεταξιού, η ρωμαϊκή Αππία Οδός, η βυζαντινή Εγνατία Οδός, ο Δρόμος του Αλατιού (Via Salaria) στην αρχαία Ιταλία, ο Δρόμος του Κεχριμπαριού από τη Μεσόγειο στη Βαλτική, η Mare Nostrum η θαλάσσια λεωφόρος των Φοινίκων, των Ελλήνων, των Αιγυπτίων και των Ρωμαίων, οι Δρόμοι της Ενετοκρατίας, ο θαλάσσιος Δρόμος των Μπαχαρικών που ένωνε την Ανατολή με την Ευρώπη, οι Δρόμοι της Βρετανικής και Ισπανικής Αποικιοκρατίας, το τριγωνικό θαλάσσιο εμπόριο ανάμεσα στην Ευρώπη, την Αφρική και την Αμερική και η Χανσεατική Ένωση των πόλεων της Βόρειας Θάλασσας και της Βαλτικής κατά τον Μεσαίωνα, είναι ίσως τα σημαντικότερα παραδείγματα.
Καταλυτικό ρόλο στη λειτουργία και τη βιωσιμότητα των εμπορικών δρόμων έχουν διαδραματίσει βουνά και κοιλάδες, λιμάνια, στενά και διώρυγες, με τη Διώρυγα του Σουέζ, τη Διώρυγα του Παναμά, τα Στενά της Μαλάκα, τα στενά του Ορμούζ και τα Στενά που ενώνουν τη Ερυθρά Θάλασσα με τον κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό, γνωστά στην ιστορία ως Πύλη των Δακρύων, να βρίσκονται ακόμα και σήμερα στην επικαιρότητα.
Η κοπή νομίσματος δεν ήταν ποτέ μια απλή τεχνική διαδικασία. Η ιστορία δείχνει ότι η κοπή / έκδοση νομίσματος ήταν και παραμένει η απόλυτη εκδήλωση κυριαρχίας. Όποιος ελέγχει το νόμισμα, ελέγχει την οικονομία, την κρατική ισχύ, τον στρατό αλλά και την κοινωνική συνοχή. Η Γλαύκα των Αθηνών ήταν το πρώτο «παγκόσμιο» νόμισμα. Το Ρωμαϊκό δηνάριο χρηματοδοτούσε τα στρατεύματα σε όλα τα πλάτη και μήκη της αυτοκρατορίας και είχε εμφανίσει τα πρώτα συμπτώματα «υποτίμησης[H1] », όταν η αυτοκρατορία είχε αρχίσει να καταρρέει και οι αυτοκράτορες μείωναν την περιεκτικότητα σε ασήμι στα νομίσματα. Γεγονός που μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια πρώιμη μορφή παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.
Οι φορολογικοί μηχανισμοί και γενικότερα η φορολογία είναι ταυτισμένοι με την οργανωμένη κοινωνία. Από τη στιγμή που οι άνθρωποι έπαψαν να είναι αποκλειστικά κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες και δημιούργησαν πόλεις, εμφανίστηκε η ανάγκη για κοινά έργα όπως ήταν τα τείχη, οι δρόμοι και οι στρατοί και η αναζήτηση του τρόπου να καλυφθούν οι αντίστοιχες δαπάνες. Στην αρχαία Αίγυπτο οι γραμματείς μετρούσαν τις σοδειές και εναλλακτικά επέβαλαν τις «αγγαρείες». Στη αρχαία Αθήνα υπήρχαν οι εθελοντικές «λειτουργίες» για την χρηματοδότηση των τριήρεων. Οι Ρωμαίοι είχαν τους Τελώνες, οι φεουδάρχες του Μεσαίωνα είχαν τους δουλοπάροικους, και η Εκκλησία εισέπραττε την Δεκάτη (Tithe) δηλαδή το 10% της παραγωγής των πιστών.
Οι αντιδράσεις και οι επαναστάσεις απέναντι στη επιβολή φόρων έχουν μείνει στην ιστορία, με πιο εμβληματικές αυτήν της Magna Carta το 1215, αυτήν της αντίδρασης των Άγγλων και των Γάλλων κατά της επιβολής φόρων με βάση τον αριθμό των παράθυρων των σπιτιών ως «τεκμήρια πλούτου, και φυσικά την σπίθα που άναψε την Αμερικανική Επανάσταση, σαν αντίδραση στη επιβολή του Sugar Act (Νόμου της Ζάχαρης το 1764), του Stamp Act (Νόμου του Χαρτοσήμου το 1765). και του Tea Act (Νόμου του Τσαγιού το 1773).
Εάν κάποια στιγμή ο ιστορικός του μέλλοντος, μελετήσει τα οικονομικά δεδομένα του 2026 τι θα βρει;
Ένα διαταραγμένο και κατακερματισμένο σύστημα εμπορικών οδών, που συνθλίβεται ανάμεσα σε πολεμικές συρράξεις, σε οικονομικούς πολέμους και σε δασμούς.
Ένα νομισματικό σύστημα πραγματικά στον «αέρα», το οποίο προσπαθεί να θεραπεύσει με επιδέσμους χαίνουσες βαθιές πληγές, επιφέροντας νέα πολλαπλά τραύματα.
Και αντιπαραγωγικούς φορολογικούς μηχανισμούς, που ενδυναμώνουν την κρατική εξουσία, σκεπάζουν τα τερατώδη ελλείμματα και οδηγούν σε επιταχυνόμενη απίσχνανση τα εισοδήματα και την οικονομική ελευθερία των πολιτών.
Προφανώς δεν είναι η πρώτη φορά στη ιστορία της ανθρωπότητας, που έχουμε την ταυτόχρονη εκδήλωση τριγμών στους πυλώνες της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο για να πορευτούμε με ασφάλεια και ανθεκτικότητα, θα πρέπει να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε το τι συμβαίνει ακριβώς και να συνειδητοποιήσουμε ότι η ψηφιακή τεχνολογία και επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, δεν είναι ικανές από μόνες τους ούτε να προσφέρουν λύσεις, ούτε να υπερπηδήσουν τα προβλήματα.
Οι υψηλές και μη ρεαλιστικές προσδοκίες, ο εφησυχασμός της αέναης παραγωγής υπεραξιών και η κυρίαρχη αίσθηση ότι αυτή τη φορά όλα θα είναι διαφορετικά, είναι η απόλυτη συνταγή προς την επενδυτική καταστροφή. Διότι τα χρηματιστήρια δεν είναι ένα «ηλεκτρονικό παιχνίδι» μέσα σε ένα κλειστό δωμάτιο, αλλά ένα «παιχνίδι» σε ένα ανοικτό τραπέζι, όπου κατά καιρούς ο γκρουπιέρης τα μαζεύει όλα και φεύγει.
