Με το πετρέλαιο να έχει ήδη εκτιναχθεί στα 84 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας άνοδο της τάξης του 18% σε τέσσερις μόλις ημέρες, η κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή διαμορφώνει ένα εντελώς νέο σκηνικό στις παγκόσμιες αγορές. Και επειδή οι εκτιμήσεις για την έκβαση του πολέμου είναι πάρα πολλές και διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, είναι αναρίθμητα και τα σενάρια για τις επιπτώσεις σε μετοχές, πολύτιμα μέταλλα, εμπορεύματα και ενέργεια.
Από το καλό – αλλά όχι τόσο ρεαλιστικό - σενάριο που θέλει να επιτυγχάνεται κατάπαυση του πυρός μέσα σε μία εβδομάδα (με την αβεβαιότητα στη συνέχεια να αφορά στο εσωτερικό του Ιράν) και την κίνηση στα Στενά του Ορμούζ να αποκαθίσταται σχετικά γρήγορα, μέχρι το δυσμενές – και απευκταίο - σενάριο ενός παρατεταμένου πολέμου με την εμπλοκή και άλλων χωρών, πολλαπλά χτυπήματα και αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ ακόμα και για μήνες.
Να πούμε αρχικά ότι παρά τις σοβαρές ανησυχίες που εκφράζονται για την επόμενη μέρα του πολέμου, ο επενδυτικός κόσμος είναι μαθημένος σε γεωπολιτικές αναταράξεις. Τόσο μαθημένος που συνήθως δεν αρκεί ένα μεγάλο επεισόδιο για να κλονιστούν συθέμελα οι αγορές. Παράλληλα, είναι τέτοια η… απληστία που πολλές φορές διακατέχει τις αγορές που δεν αποκλείεται να υποτιμούν τις επιπτώσεις που θα έχει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και μία παρατεταμένη περίοδος αναταραχών στο Ιράν.
Το σίγουρο είναι ότι πολλά πρωτοφανή γεγονότα μαζί, ακόμα και ως αλυσιδωτές αντιδράσεις, μπορούν να ανατρέψουν τα πάντα τόσο για την παγκόσμια οικονομία, όσο και για τις αγορές.
Για παράδειγμα, είναι η δεύτερη φορά μέσα σε τέσσερα χρόνια που σημειώνονται πολύ σοβαρές αναταράξεις στην αγορά φυσικού αερίου. Η παγκόσμια οικονομία λειτουργούσε για πάρα πολλά χρόνια με δεδομένη την ομαλή ροή ρωσικού φυσικού αερίου. Αυτή η σταθερά διαταράχθηκε το 2022 με τις γνωστές επιπτώσεις. Το ίδιο δεδομένες θεωρούνται και οι ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τις χώρες του Κόλπου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Μία ακόμα πιο σημαντική σταθερά απειλείται και είναι εύλογο να εκφράζονται ανησυχίες ακόμα και για νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Ας δούμε τα σενάρια που εξετάζουν οι ειδικοί για την έκβαση του πολέμου στο Ιράν και παράλληλα τον αντίκτυπο κάθε πιθανού αποτελέσματος στην πορεία των χρηματιστηρίων και γενικότερα των αγορών.
Σενάριο γρήγορης αποκλιμάκωσης: Είναι το σενάριο κατά το οποίο τα χτυπήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ θα είναι τόσο καταστροφικά που το Ιράν δεν θα μπορέσει να ακολουθήσει, παρά το γεγονός ότι μέχρι χθες η Τεχεράνη είχε καταφέρει χτυπήματα σε συνολικά δέκα χώρες, μεταξύ των οποίων και η βρετανική βάση στην Κύπρο. Το υφιστάμενο ιρανικό καθεστώς είτε θα επιβιώσει αποδυναμωμένο ή θα ξεκινήσει μία ταραχώδης περίοδος εσωτερικών εξελίξεων με στόχο τη μεταβίβαση της εξουσίας. Η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ θα διαταραχθεί αλλά όχι για τόσο που να αποτελεί κίνδυνο για τις τιμές του πετρελαίου και το παγκόσμιο εμπόριο.
Επιπτώσεις: Ένα υπερβολικά θετικό για τις αγορές σενάριο που θα έχει περιορισμένες επιπτώσεις για τα χρηματιστήρια, με τις τιμές του πετρελαίου να εκτινάσσονται βραχυπρόθεσμα ίσως και στα 90 δολάρια, αλλά να σταθεροποιούνται στη συνέχεια χαμηλότερα και όχι σε επίπεδα συναγερμού. Στο ίδιο σενάριο τα χρηματιστήρια θα αντισταθμίσουν γρήγορα τις όποιες απώλειες και η προσοχή των επενδυτών θα στραφεί και πάλι σε πεδία όπως οι αποτιμήσεις, τα επιτόκια και ο πληθωρισμός. Η Goldman Sachs προβλέπει ότι το Brent θα διαπραγματεύεται κατά μέσο όρο γύρω στα 85 δολάρια τον Μάρτιο, καθώς οι αγορές θα «χωνεύουν» τις εξελίξεις, αλλά θα υποχωρήσει δραστικά στα 66 δολάρια στο δ’ τρίμηνο του 2026.
Σενάριο 4-5 εβδομάδων: Όταν ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ εκτιμά ότι ο πόλεμος θα διαρκέσει 4-5 εβδομάδες, το σενάριο του ενός μήνα θεωρείται σήμερα το ελάχιστο δυνατό, με τις μικρότερες δυνατές συνέπειες. Το Ιράν έχει καταφέρει κάποια πλήγματα, η αλλαγή καθεστώτος δεν θεωρείται ακόμα δεδομένη, ενώ έχει ενεργοποιήσει και τους συμμάχους του, όπως τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τους Χούθι στην Υεμένη. Το μεγάλο ερωτηματικό για τις αγορές έχει να κάνει με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, καθώς σήμερα εκτιμάται ότι βρίσκονται αποκλεισμένα στον Κόλπο 3.200 πλοία.
Επιπτώσεις: Ακόμα και ο μερικός αποκλεισμός των Στενών από τα οποία περνούν περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και πάνω από 100 δισ. κυβικά μέτρα LNG ετησίως, είναι ικανός να πυροδοτήσει ένα τσουνάμι ενεργειακής κρίσης ιστορικών διαστάσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα σε δύο ημέρες συναλλαγών, η τιμή των futures του ολλανδικού TTF ενισχύθηκε έως και 100%, στον απόηχο της διακοπής της παραγωγής LNG από το Κατάρ, μετά τα ιρανικά χτυπήματα με drones. Σημειώνεται ότι το 80% της παραγωγής LNG του Κατάρ κατευθύνεται στις αγορές της Ασίας.
Στο ίδιο σενάριο εκτιμάται ότι το πετρέλαιο θα ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και η αβεβαιότητα θα πλήξει τις αγορές για αρκετές εβδομάδες με πιθανή μία χρηματιστηριακή διόρθωση της τάξης έως και άνω του 10%. Η περίοδος «αποκατάστασης» για τις αγορές μπορεί να διαρκέσει έως και μήνες. Το ίδιο ισχύει και για τις οικονομίες γιατί θα έχουν δεχθεί νέες πληθωριστικές πιέσεις και το έργο της Fed και της ΕΚΤ θα δυσκολέψει.
Σενάριο αποσταθεροποίησης της περιοχής: Ενώ ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η κρίση θα διαρκέσει από δύο εβδομάδες έως περίπου ενάμιση μήνα, άλλοι εκφράζουν ανησυχίες για πιο μακροπρόθεσμη αναταραχή. Η αποσταθεροποίηση της περιοχής θα πυροδοτήσει μία κρίση με πρωτοφανείς επιπτώσεις για την αγορά φυσικού αερίου, σημαντικές ελλείψεις μέσα στο 2026 και με παράλληλη εκτίναξη των τιμών και διατήρησής τους σε επικίνδυνα για την οικονομία υψηλά επίπεδα.
Επιπτώσεις: Στο δυσμενές σενάριο η τιμή του Brent θα μπορούσε να εκτοξευθεί έως και κατά 70%, πλησιάζοντας ακόμα και στα 150 δολάρια για κάποιο διάστημα. Πρόκειται για το σενάριο που θα πυροδοτούσε νέο κύμα παγκόσμιου πληθωρισμού και ύφεσης σε πολλές οικονομίες. Οι τιμές του φυσικού αερίου θα μπορούσαν μέχρι και να διπλασιαστούν λόγω της διαταραχής των ροών από το Κατάρ, με τις τιμές αναφοράς στην Ευρώπη να επανέρχονται στα επίπεδα που βρέθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Μία νέα ενεργειακή κρίση θα χτυπούσε την πόρτα της Ευρώπης και της Ασίας. Και όλα αυτά χωρίς να εξετάζουμε το σενάριο να χτυπηθούν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στον Κόλπο, που θα μας γύριζε δεκαετίες πίσω και σε ένα ενεργειακό σοκ παρόμοιο με του 1973.
