Η τελευταία φορά που είδαμε όλες τις χρηματιστηριακές αγορές να υποχωρούν, τα ομόλογα να ταλαιπωρούνται, τα πολύτιμα μέταλλα να μην μπορούν να πάρουν ανάσα και γενικά τα περισσότερα περιουσιακά στοιχεία (assets) που διαπραγματεύονται σε οργανωμένες αγορές να υποφέρουν μαζικά ήταν μάλλον πριν 11 μήνες, στις αρχές του Απριλίου όταν οι δασμοί του Αμερικανού προέδρου έφεραν τα πάντα άνω κάτω και οι επενδυτές δεν ήξεραν πως να αντιδράσουν.
Κάτι τέτοιο ζούμε στην αρχή της τρέχουσας εβδομάδας, καθώς όλοι οι χρηματιστηριακοί δείκτες σημειώνουν σημαντικές απώλειες, με ελάχιστους κλάδους μετοχών να πηγαίνουν κόντρα στο ρεύμα, οι αποδόσεις των ομολόγων ανεβαίνουν σε γενικές γραμμές και οι τιμές τους πέφτουν ενώ τα πολύτιμα μέταλλα υποφέρουν.
Τα μόνα κέρδη που βρίσκει κάποιος στις διεθνείς αγορές, και ομολογουμένως είναι πολύ μεγάλα, είναι αυτά στις αγορές ορυκτών καυσίμων με το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, ειδικά το LNG να έχουν ήδη δώσει πολύ γερές αποδόσεις σε όσους είχαν εγκαίρως σκεφθεί να επενδύσουν σε αυτά.
Όπως ξέρουμε βέβαια, όλα αυτά έχουν άμεση σχέση με τον πόλεμο στην Μέση Ανατολή και τις συνεχιζόμενες εχθροπραξίες μεταξύ του Ιράν και της συμμαχίας ΗΠΑ – Ισραήλ.
Το ουσιαστικό κλείσιμο των στενών του Ορμούζ, η αναστολή λειτουργίας των τερματικών υγροποίησης φυσικού αερίου στο Κατάρ, οι πληροφορίες για μείωση της παραγωγής του Ιράκ και η γενικότερη αναταραχή στην παγκόσμια αγορά ορυκτών καυσίμων είναι πολύ λογικό να εκτοξεύσουν τις τιμές στα διεθνή χρηματιστήρια εμπορευμάτων, όσο και αν η τερατώδης άνοδος στην τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου (συμβόλαιο TTF) και η ισχυρή διψήφια άνοδος του αργού πετρελαίου μπορεί να φαίνονται υπερβολικές.
Ξέρουμε πως πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις η ψυχολογία της στιγμής μπορεί να οδηγήσει σε χρηματιστηριακές ακρότητες οι οποίες τις πιο πολλές φορές σταδιακά ξεθυμαίνουν.
Το θέμα μας όμως δεν είναι η άνοδος των ορυκτών καυσίμων ούτε η συναφής με αυτήν ισχυρή ανοδική κίνηση στις μετοχές πολλών επιχειρήσεων που σχετίζονται με τα ορυκτά καύσιμα και ιδίως το LNG. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι αν η μαζική και ισχυρή πτώση σε όλα τα assets που δεν έχουν σχέση με το πετρέλαιο και το LNG είναι παράλογη.
Πολλοί επενδυτές και παρατηρητές των αγορών προβληματίζονται από την εικόνα της μαζικής και σχεδόν ανεξέλεγκτης πτώσης στις μετοχές πλήθους επιχειρηματικών κλάδων και αναρωτιούνται αν είναι παράλογη και υπερβολική.
Ανεξάρτητα από το η πτώση είναι παράλογη, σίγουρα υπάρχει εξήγηση για αυτήν. Πρώτα απ’ όλα, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως στο μεγαλύτερο μέρος των χρηματιστηριακών αγορών, των αγορών πολύτιμων μετάλλων και των ομολόγων, η χρονική περίοδος από τις αρχές του περσινού Απριλίου, αμέσως μετά την κρίση των δασμών Τραμπ, μέχρι πριν λίγες μέρες ήταν εξαιρετικά ευεργετική για τους επενδυτές. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα.
Ότι σε πολλά χαρτοφυλάκια υπάρχουν πάρα πολύ μεγάλα κέρδη και ότι σε άλλα πολλά χαρτοφυλάκια είναι βέβαιο πως έχει γίνει χρήση σημαντικών δανειακών κεφαλαίων.
Αυτός ο συνδυασμός είναι μία κλασσική συνταγή που φέρνει μαζικές πωλήσεις και μεγάλες απώλειες στις τιμές όταν κάτι αλλάξει. Αυτό που άλλαξε είναι η απότομη άνοδος στις τιμές των ορυκτών καυσίμων σαν συνέπεια του πολέμου που ξεκίνησε το πρωί του προηγούμενου Σαββάτου.
Όπως αναφέρουν τις τελευταίες μέρες πολλοί χρηματιστηριακοί αναλυτές ανά τον κόσμο, ο φόβος εδώ είναι πως ο πόλεμος ίσως κρατήσει παραπάνω από όσο υπολόγιζαν οι αγορές μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα και πως οι υψηλές τιμές θα προλάβουν να περάσουν στην πραγματική οικονομία.
Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, οι υψηλές τιμές καυσίμων και η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα ενισχύσουν τον πληθωρισμό, θα επιβαρύνουν την λειτουργία πολλών επιχειρήσεων και θα μειώσουν την πιθανότητα για περαιτέρω μείωση των επιτοκίων αναφοράς από την αμερικανική Fed και άλλες κεντρικές τράπεζες.
Αυτό γενικά εκτιμάται πως μπορεί να φέρει επιβράδυνση της οικονομίας, προβλήματα στην εξυπηρέτηση του δανεισμού επιχειρήσεων, μείωση των καταναλωτικών δαπανών και άλλα. Ειδικά για την Ευρώπη, πολλοί επενδυτές φέρνουν στο μυαλό τους την ενεργειακή κρίση του 2022 και προτιμούν να μειώσουν τον επενδυτικό κίνδυνο που έχουν αναλάβει.
Έτσι μπορούν εύκολα να εξηγηθούν οι πιέσεις στις μετοχές του τραπεζικού κλάδου σε όλες τις παγκόσμιες αγορές, οι πωλήσεις στις μετοχές των βιομηχανιών και η γενικότερη διάθεση μείωσης ρίσκου στις χρηματιστηριακές αγορές (risk off). Αν λάβουμε υπόψη μας τα κέρδη στα χαρτοφυλάκια και την μεγάλη χρήση δανεισμού, δεν πρέπει να νοιώθουμε μεγάλη έκπληξη με τις μαζικές πωλήσεις μετοχών και την σημαντική υποχώρηση των χρηματιστηριακών δεικτών χθες και προχθές, κυρίως στην Ευρώπη.
Δεν πρέπει να παραξενευόμαστε και από το κακό κλίμα στις αγορές των αμερικανικών κρατικών ομολόγων. Η ξαφνική αύξηση των αποδόσεών τους έχει άμεση σχέση με την ανησυχία για την ενδεχόμενη ενίσχυση του πληθωρισμού και τον φόβο πως οι μειώσεις επιτοκίων πρόκειται να καθυστερήσουν πολύ. Γιατί όμως βλέπουμε τα πολύτιμα μέταλλα να μην αντιδρούν με ισχυρή άνοδο σε μία συγκυρία που χαρακτηρίζεται από πολύ αυξημένη γεωπολιτική ένταση; Δεν είναι αυτό παράλογο; Η αλήθεια είναι πως δεν είναι και τόσο παράλογο.
Τα πολύτιμα μέταλλα έχουν κάνει μία τεράστια ανοδική κούρσα από την περσινή άνοιξη και η συμμετοχή επενδυτών με έντονα κερδοσκοπικά χαρακτηριστικά είχε ανεβάσει τις τιμές τους σε επίπεδα που ήδη προεξοφλούσαν πολλές άσχημες και επικίνδυνες εξελίξεις.
Για τον χρυσό, η χθεσινή έντονη υποχώρηση μετά την γρήγορη άνοδο της Δευτέρας που τον έφερε κοντά σε ιστορικά υψηλά πρέπει να έχει σχέση και με την άνοδο των αποδόσεων των ομολόγων αλλά και την απότομη ενίσχυση του δολαρίου ΗΠΑ απέναντι σε όλα σχεδόν τα παγκόσμια νομίσματα. Για το ασήμι, την πλατίνα και το παλλάδιο, η σημαντική πτώση αποδίδεται και στην ανησυχία για επιδείνωση της οικονομίας, καθώς και τα τρία χρησιμοποιούνται πάρα πολύ από διάφορους βιομηχανικούς κλάδους.
Πριν φύγουμε από τα πολύτιμα μέταλλα, έχουμε την υποψία πως ένας ακόμη παράγων για την κακή τους συμπεριφορά από το πρωί της Δευτέρας και μετά είναι το γεγονός πως τα κερδοσκοπικά κεφάλαια των διεθνών αγορών κρίνουν πως αυτή την στιγμή τα καλά κέρδη θα έρθουν από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Το ότι υπάρχει εξήγηση για τις μεγάλες πιέσεις στις διεθνείς αγορές δεν σημαίνει βέβαια πως πρέπει οπωσδήποτε να καταποντιστούν.
Δεν είναι αβάσιμος ο προβληματισμός όσων θεωρούν πως δεν υπάρχει λόγος να βλέπουμε τον Γενικό Δείκτη του Χρηματιστηρίου Αθηνών να χάνει σχεδόν 10% μέσα σε δύο ημέρες και τον τραπεζικό κλάδο να υποχωρεί ακόμα περισσότερο. Όπως και όσων εκτιμούν πως οι βασικοί ευρωπαϊκοί χρηματιστηριακοί δείκτες μάλλον αδικούνται από μία διήμερη πτώση κοντά στο 6%. Το επιχείρημα τους είναι πως δεν είναι λογικό να θεωρούμε μέσα σε δύο ημέρες πως οι προοπτικές των εισηγμένων επιχειρήσεων έχουν αλλάξει τόσο πολύ.
Συνήθως έχουν δίκιο όσοι σκέπτονται έτσι αλλά πρέπει να υπενθυμίσουμε την ακόμα μεγαλύτερη χρηματιστηριακή αναταραχή που ζήσαμε στις αρχές του προηγούμενου Απριλίου. Και τότε είχαν δίκιο αλλά αυτό δεν στάθηκε δυνατόν να σταματήσει τις μαζικές πωλήσεις και την βύθιση των τιμών.
Σε τέτοιες περιπτώσεις υπερισχύει η μαζική ψυχολογία και οι υπερβολές είναι πολύ συχνές και πολύ έντονες. Και στην τωρινή συγκυρία, το πλέον πιθανό ενδεχόμενο είναι πως τα πολύ αρνητικά σενάρια που παίζουν στις αγορές θα αποδειχθούν τελικά υπερβολικά.
Αυτό όμως δεν σημαίνει πως αποκλείεται να δούμε ακόμα μεγαλύτερες πιέσεις στις αγορές και προσωρινή «παύση λειτουργίας» των δοκιμασμένων επενδυτικών καταφυγίων. Όσο παράλογο και υπερβολικό μπορεί να μας φαίνεται.
