Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν μια μεγάλη κοινή επίθεση στο Ιράν το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, κατά την οποία την Κυριακή νωρίς το πρωί ανακοινώθηκε ότι σκοτώθηκε ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν.
Η Τεχεράνη εξαπέλυσε αντεπιθέσεις στο Ισραήλ και σε πολλά κράτη του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία, με εκρήξεις να έχουν αναφερθεί σε πολλές πόλεις, καθώς και ζημιές σε βασικές υποδομές. Τα αεροδρόμια ανέστειλαν τη λειτουργία τους, οι πτήσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή έχουν διακοπεί, ενώ την Κυριακή το απόγευμα ο Ντόναλτ Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρξουν συνομιλίες με το Ιράν με στόχο την αποκλιμάκωση.
Στο σημείο αυτό να υπογραμμίσουμε ότι το γεγονός ότι το Ιράν έχει χάσει τον έλεγχο του εναέριου χώρου του είναι κάτι που καθιστά πιο εφικτές τις διαπραγματεύσεις, δεδομένου ότι πυρηνικές εγκαταστάσεις και κέντρα επιχειρησιακής διοίκησης είναι πλέον εκτεθειμένα σε συνεχή πλήγματα.
Επιπλέον, η νέα μεταβατική ηγεσία υπό τον Αλιρεζά Αραφί εμφανίζεται πιο πρόθυμη να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων προκειμένου να διασφαλίσει την επιβίωση του συστήματος.(σ.σ:Tο Ιράν ξεκινά την επίσημη διαδικασία διαδοχής για την αντικατάσταση του Χαμενεΐ. Πρόκειται για τη δεύτερη μετάβαση ηγεσίας από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και ουδείς γνωρίζει αν θα καταλήξει εν τέλει σε μια ουσιαστική αλλαγή καθεστώτος που θα μεταβάλλει την πολιτική πορεία του Ιράν).
Απάγκιο στα επενδυτικά καταφύγια
Οι ηγέτες, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και φυσικά η επενδυτική κοινότητα παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, καθώς η κλίμακα των επιθέσεων και των ιρανικών αντιποίνων είναι μεγαλύτερη από ό,τι ανέμενε η αγορά.
Ως εκ τούτου και μέχρι να διαφανεί ότι πράγματι οι ΗΠΑ και το Ιράν θα ανοίξουν και πάλι τις διπλωματικές διόδους, είναι πιθανό οι επενδυτές στο άνοιγμα των αγορών να αποτιμήσουν ένα ασφάλιστρο άμεσου κινδύνου και εν συνεχεία να κρατήσουν στάση αναμονής, προκειμένου να βεβαιωθούν ότι το τρέχον γεωπολιτικό επεισόδιο δεν θα έχει μεγαλύτερη διάρκεια από την αναμενόμενη. (σ.σ:Υπενθυμίζουμε ότι συνήθως οι γεωπολιτικές εντάσεις προκαλούν προσωρινές πτώσεις και όχι μακροχρόνιες bear markets).
Όπως και να έχει, η εξελισσόμενη μείζονα πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι πιθανόν να οδηγήσει αρχικά σε πιέσεις τις μετοχικές αγορές με αιχμή του δόρατος τις εταιρείες που συνδέονται με τις αερομεταφορές και τον τουρισμό, λόγω του κλεισίματος του εναέριου χώρου πάνω από τη Μέση Ανατολή.
Οι επενδυτές θα προστρέξουν επίσης στα συνήθη «ασφαλή λιμάνια» που είναι τα αμερικανικά έντοκα γραμμάτια -ήδη από την Παρασκευή που μας πέρασε οι αποδόσεις των βραχυπρόθεσμων αμερικανικών τίτλων υποχώρησαν σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από το 2022- και γενικότερα τα ομόλογα υψηλής διαβάθμισης, ο χρυσός και το «ξαδελφάκι» του το ασήμι, το δολάριο, το ελβετικό φράγκο και ως ένα σημείο το γιεν, το οποίο διατηρεί μεν τον χαρακτήρα του επενδυτικού καταφύγιου, αλλά όχι στα επίπεδα του παρελθόντος.
Οι μετοχές του κλάδου Defense and Aerospace αναμένεται να συγκεντρώσουν επίσης το επενδυτικό ενδιαφέρον καθώς και του κλάδου της ενέργειας, ειδικά οι εταιρείες με παραγωγή εκτός Μέσης Ανατολής. Bλέπετε, στις εταιρείες upstream τα κέρδη συνδέονται άμεσα με τις τιμές του αργού, οι οποίες αναμένεται να ανοίξουν με σημαντική άνοδο αύριο. Επιπλέον, όπως θα δούμε παρακάτω, η άνοδος αυτή μπορεί να συνεχιστεί για όσο διαταράσσεται η κυκλοφορία στο Στενό του Ορμούζ.
Το πιο πιθανό σενάριο
Είναι γεγονός ότι οι επενδυτές έχουν συνηθίσει οι γεωπολιτικές εντάσεις να εξασθενούν γρήγορα, αλλά όλα θα εξαρτηθούν από το αν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα έχει μεγαλύτερη διάρκεια από αυτή που αναμένεται. Δύο είναι τα βασικά σενάρια:
To πρώτο που είναι και το πιο πιθανό, περιλαμβάνει περιορισμένες διαταραχές στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, με περιορισμένες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Το δεύτερο περιλαμβάνει μια πιο παρατεταμένη, ευρύτερη σύγκρουση που θα οδηγήσει σε παρατεταμένο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ και άρα σε πετρελαϊκό σοκ. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα εμπορεύματα, οι αποδόσεις ομολόγων, τα νομίσματα, οι ευαίσθητοι στο πετρέλαιο μετοχικοί κλάδοι, οι πληθωριστικές προσδοκίες, η νομισματική πολιτική και εν τέλει η οικονομική ανάπτυξη, θα επηρεαστούν σημαντικά.
To πετρέλαιο στο επίκεντρο
Η διάρκεια της σύγκρουσης είναι αυτή που θα καθορίσει το ποσοστό της ανόδου των πετρελαϊκών τιμών τις επόμενες ημέρες.
Μια περιφερειακή κλιμάκωση που θα περιλαμβάνει σοβαρές επιθέσεις σε υποδομές του Κόλπου και παρατεταμένο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, θα οδηγήσει σε σημαντική διαταραχή του εφοδιασμού σε πετρέλαιο και LNG.
Στο μετριοπαθές σενάριο που οι διπλωματικές δίοδοι θα ανοίξουν σχετικά γρήγορα, το αμερικανικό αργό πετρέλαιο αναμένεται να φτάσει εως και τα 73 δολάρια ανά βαρέλι ενώ το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς, αναμένεται να φτάσει από τα 72,5 δολάρια που έκλεισε την Παρασκευή εως τα 80 δολάρια/βαρέλι.
Το σενάριο όμως μιας παρατεταμένης διακοπής της κυκλοφορίας μέσω του Στενού του Ορμούζ και ταυτόχρονα εκτεταμένων επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας, ενέχει τον κίνδυνο ακόμα και τριψήφιων τιμών.
Αν και είναι ένα σενάριο στο οποίο δίνουμε πολύ μικρές πιθανότητες, εντούτοις ο Διεθνής Τύπος είναι γεμάτος από δημοσιεύματα για τη σημασία αυτής της κρίσιμης οδού διαμετακόμισης για το παγκόσμιο αργό πετρέλαιο, που συνδέει τους μεγάλους παραγωγούς του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένων της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράν, του Ιράκ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα.
Περίπου 13-14 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα διακινήθηκαν μέσω αυτού το 2025, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 31% όλων των ροών πετρελαίου που μεταφέρονται μέσω θαλάσσης, σύμφωνα με στοιχεία του Kpler.
Τα τρία τέταρτα αυτών των εξαγωγών όμως κατευθύνονται στην Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα.
Δεδομένου ότι η Κίνα αποτελεί τον βασικό πελάτη του Ιράν και λαμβάνει το ήμισυ των εισαγωγών της σε αργό πετρέλαιο από το Πορθμό, θεωρούμε ότι η απόφαση για ένα παρατεταμένο κλείσιμο του Στενού έχει λίγες πιθανότητες, καθώς συνεπάγεται οικονομικό στραγγαλισμό για το Ιράν. Βλέπετε, το Ιράν παράγει περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως και εξάγει πάνω από 2 εκατομμύρια βαρέλια, κυρίως προς την Κίνα.
Το Reuters ανέφερε το Σάββατο ότι ήδη τα εμπορικά πλοία έλαβαν μηνύματα VHF από τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν, τα οποία προειδοποιούσαν ότι «κανένα πλοίο δεν επιτρέπεται να περάσει το Στενό του Ορμούζ».
Σύμφωνα δε με την εταιρεία συμβούλων Rystad Energy, η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων μέσω του Πορθμού έχει ήδη ουσιαστικά σταματήσει, καθώς οι ναυτιλιακές εταιρείες λαμβάνουν προληπτικά μέτρα.
Όμως, τις επόμενες ημέρες δεν αποκλείεται οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους να αναπτύξουν στρατιωτικές συνοδείες για την προστασία των ναυτιλιακών οδών, ενώ αν προχωρήσουν οι συνομιλίες Ιράν και ΗΠΑ, η αγορά θα αφήσει πίσω της τα ακραία σενάρια.
Πλάτη από τον OPEC+
Χθες Κυριακή, στη συνεδρίαση του OPEC+ αποφασίστηκε μέτρια αύξηση της παραγωγής πετρελαίου κατά 206.000 βαρέλια ημερησίως για τον Απρίλιο. Πρόκειται για μια κίνηση με σαφή διάθεση την προστασία της αγοράς από μια παρατεταμένη άνοδο τιμών.
Η απόφαση αυτή έχει εξαιρετική σημασία όσον αφορά τις προτεραιότητες του OPEC+, καθώς το καρτέλ επιχειρεί να ισορροπήσει μεταξύ των στόχων εσόδων και της ανάγκης να καθησυχάσει μια ολοένα πιο εύθραυστη παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Υπενθυμίζουμε ότι ο ηγέτης του καρτέλ, η Σαουδική Αραβία, και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν αυξημένες δυνατότητες παραγωγής, ενώ το Ριάντ έχει ήδη αυξήσει την παραγωγή και τις εξαγωγές πετρελαίου τις τελευταίες εβδομάδες κατά περίπου 500.000 βαρέλια την ημέρα, κάτι που υποδεικνύει ότι η αγορά ήταν ήδη προετοιμασμένη για τις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν.
Για την ακρίβεια οι αποστολές σαουδαραβικού αργού κινήθηκαν κοντά σε υψηλά τριετίας τον Φεβρουάριο, ενώ οι εξαγωγές του βασικού τύπου Murban των ΗΑΕ και οι συνδυασμένες εξαγωγές από το Ιράκ και το Κουβέιτ έχουν ήδη αυξητικές τάσεις.
