To Brent χθες το πρωί βρέθηκε στα υψηλά του $117, με έντονη μεταβλητότητα, σχεδόν διπλάσια τιμή (+98%) από τα χαμηλά επίπεδα του Δεκεμβρίου. Είναι ίσως η πιο απότομη άνοδος του πετρελαίου στην σύγχρονη ιστορία – μετά το 1985.
Η απότομη άνοδος έχει οδηγήσει τις ασιατικές αγορές σε μίνι-κραχ (Nikkei κάτω 7%), και τα futures της Αμερικανικής αγοράς-2%. Η ομολογιακή αγορά είναι επίσης αδύναμη, με την απόδοση της αμερικανική δεκαετίας να σκαρφαλώνει στο 4,2%.
Πρόκειται για κρίση;
Σε καμία περίπτωση, τουλάχιστον όχι ακόμα.
Η απότομη άνοδος του πετρελαίου είναι, ως ένα σημείο αναμενόμενη, όσο τα στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, και το Ιράν, καθώς και ο ΗΠΑ και το Ισραήλ εντείνουν τις επιθέσεις τους. Η εκλογή του Μοτζταμπά Χαμενεϊ και οι παλινδρομήσεις του Ιρανού Προέδρου Πεζεσκιάν σχετικά με τις επιθέσεις σε άλλες χώρες του Κόλπου, δείχνουν ότι η Ιρανική εξουσία περνάει από τους κληρικούς στους Φρουρούς της Επανάστασης (πρακτικά μια στρατιωτική αντί θρησκευτική δικτατορία), και συνεπώς μια ακόμα πιο σκληρή στάση.
To θέμα δεν είναι το «πόσο πολύ» ανεβαίνει το πετρέλαιο, αλλά το «για πόσο καιρό». Όσο ανεβαίνει απότομα, τόσο περισσότερο μπορεί να χτυπήσει τον πληθωρισμό και τόσο δυσκολεύει μια καθησυχαστική παρέμβαση της Fed.
Αυτήν τη στιγμή, η αμερικανική κεντρική τράπεζα βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Τα άσχημα νούμερα των νέων θέσεων εργασίας την Παρασκευή (-92,000, το δεύτερο χειρότερο νούμερο από την Πανδημία) υπό κανονικές συνθήκες θα έδιναν το έναυσμα για μειώσεις επιτοκίων. Όμως ο φόβος ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές της ενέργειας υψηλότερα, δυσκολεύουν την καθιερωμένη καθησυχαστική παρέμβαση της κεντρικής τράπεζας (στην πράξη ή στην ρητορική) και δημιουργούν ανησυχία στις αγορές.
Παρ’όλα αυτά, προσωπικά, δεν πιστεύω ότι έχουμε στα χέρια μας μια πραγματική οικονομική ή χρηματιστηριακή κρίση.
1. Το πετρέλαιο δεν φέρνει μόνο του πληθωρισμό. Την περίοδο 2011 έως τα μέσα του 2014, οι τιμές του Brent κινήθηκαν κατά μέσο όρο στα $98 δολάρια. Ο μέσος αμερικανικός πληθωρισμός κινήθηκε κατά μέσο όρο στο 2.1% και ο ευρωπαϊκός στο 1.9%. Με την αγορά εργασίας αδύναμη, την Τεχνητή Νοημοσύνη να δημιουργεί δομικές αλλαγές στην οικονομία, και την Αμερική να μειώνει τη ζήτηση της από τον υπόλοιπο κόσμο, εξακολουθούν να υπάρχουν ισχυρές αποπληθωριστικές πιέσεις.
Δεν μπορούμε βέβαια να αποκλείσουμε και νέο πληθωριστικό κύμα ιδίως στις ΗΠΑ, με την ενέργεια σαν καταλύτη, όμως, όχι σαν αίτιο. Το πρόβλημα ήταν και είναι στον αμερικανικό εμπορικό πόλεμο. Οι χαμηλότερες τιμές της ενέργειας είχαν συμβάλλει στα μέγιστα για να περιοριστούν οι συνέπειες των δασμών. Η πετρελαϊκή κρίση μπορεί να αποτελέσει θρυαλλίδα για να δούμε τον πληθωρισμό που περιμέναμε καιρό. Στην Ευρώπη όμως, λόγω ακριβώς της μειωμένης ζήτησης, υπάρχουν ακόμα ισχυρότερες αποπληθωριστικές πιέσεις.
2. Η χρηματιστηριακή διόρθωση ερχόταν εδώ και καιρό. Είχαμε μια αρκετά ακριβή μετοχική αγορά, η οποία έψαχνε καταλύτη για μια διόρθωση. Αυτός πλέον βρίσκεται εδώ, με τη μορφή του πολέμου. και προς το παρόν είναι αρκετά ήπια. Οι αμερικανικές μετοχές βρισκόταν 6% κάτω από τα υψηλά τους το πρωί της Δευτέρας, οι Ευρωπαϊκές και οι Ιαπωνικές σε επίπεδα «επίσημης διόρθωσης», λίγο άνω του -10%. Όλα αυτά είναι στα πλαίσια της φυσιολογικής μεταβλητότητας. Ας μην ξεχνάμε ότι οι ευρωπαϊκές και ασιατικές αγορές είχαν «τρέξει» σημαντικά από την αρχή του έτους, λόγω της αδυναμίας του δολαρίου. Τώρα που με την κρίση αυτό το trade αντιστράφηκε, διορθώνουν και πιο πολύ.
3. Υπάρχει πολύς «θόρυβος» στις τιμές της ενέργειας. Η απότομη κίνηση του πετρελαίου είναι σίγουρα ανησυχητική. Όμως να μην ξεχάσουμε ότι η αγορά πλέον κυριαρχείται από αλγόριθμους και trading. H πρόσφατή επίσης μετεωρική άνοδος -και κατόπιν πτώση- του χρυσού πρέπει να μας θυμίζει ότι η μεταβλητότητα είναι, και θα παραμείνει μαζί μας.
4. Τα Στενά δύσκολα θα παραμείνουν κλειστά για καιρό. Το πρόβλημα βρίσκεται κυρίως στα Στενά του Ορμούζ, και στις επιθέσεις του Ιράν στους γείτονες του. Οι απειλές των Φρουρών της Επανάστασης ότι θα επιτεθούν σε διερχόμενα πλοία, έχουν προκαλέσει «έμφραγμα» στη διέλευση των στενών. Όμως ήδη κάποιες εταιρίες (Προκοπίου για παράδειγμα), είναι διατεθειμένες να πάρουν το ρίσκο και να περάσουν. Άλλες μπορεί να ακολουθήσουν. Η ναυτιλία είναι δυναμικός κλάδος και έχει μάθει να ανεβάζει σημαντικά την κερδοφορία της σε τέτοιες εποχές. Οι ασφαλιστικές εταιρίες σύντομα θα επανέλθουν με ακριβότερα μεν ασφάλιστρα, αλλά με κάποια τουλάχιστον εξασφάλιση για τους πλοιοκτήτες. Εν τω μεταξύ, το Ιράν εξαντλεί το οπλοστάσιο του. Οι επιθέσεις σε όλους τους γείτονες, το πρόβλημα που δημιουργεί στην οικονομία όλης της περιοχής, καθώς και στην «φιλική» Κίνα που πλέον πληρώνει πολλαπλάσια για την ενέργεια που χρειάζεται, πιθανόν να μειώνει όχι μόνο τον χρόνο της σύρραξης αλλά και τον χρόνο του ίδιου του καθεστώτος.
Όμως δεν υπάρχει λόγος για εφησυχασμό.
Δεν πιστεύω ότι το Ιράν από μόνο του μπορεί να δημιουργήσει οικονομική και χρηματιστηριακή κρίση.
Μπορεί να εντείνει όμως προβλήματα που ήδη υπάρχουν.
Οι δασμοί, για παράδειγμα, πλέον απειλούν να χτυπήσουν την οικονομία. Ο εμπορικός πόλεμος του Ντ. Τραμπ, έχει καταστήσει τον πληθωρισμό απρόβλεπτο και επικίνδυνο και ο πόλεμος στο Ιράν δυσκολεύει την κατάσταση. Παράλληλα, οι επιθέσεις του στην κεντρική τράπεζα αφαιρούν ανθεκτικότητα από την αγορά, που είναι απαραίτητη σε μια τέτοια περίοδο κρίσης.
Παράλληλα με το Ιράν, εξελίσσεται μια κρίση στην αγορά του Private Credit (ιδιωτικού χρέους) στις ΗΠΑ που μπορεί να έχει ευρύτερες συνέπειες. Μετά την κατάρρευση της Market Financial Solutions, ήρθαν απαγορεύσεις εξαγορών για μεγάλα Private Credit Funds, των «γιγάντων» της Blackstone και της Blackrock, σε μια ένδειξη για κλασσική κρίση μιας μη ρευστής αγοράς που αποφάσισε για κερδοσκοπικούς λόγους να απευθυνθεί σε retail επενδυτές.
Έχει σημασία να μη χαθούμε στη γεωπολιτική κρίση, και να δείξουμε τη δέουσα προσοχή σε προβλήματα που γνωρίζουμε ότι προϋπήρχαν και που το πετρέλαιο άνω των $100 μπορεί να βοηθήσει να βγουν πιο γρήγορα στην επιφάνεια.
