Σύμφωνα με το Bloomberg την Τρίτη, δύο δεξαμενόπλοια φορτωμένα με LNG από το Κατάρ αποπειράθηκαν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ τη Δευτέρα, αλλά έκαναν αναστροφή μέσα σε λίγες ώρες. Σύμφωνα με τους traders που μίλησαν στο πρακτορείο, οι ιρανικές αρχές δεν τους επέτρεψαν να διασχίσουν το Ορμούζ.
Το Ιράν σε αντίθεση με τα πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο, δεν έχει επιτρέψει ακόμη σε κανένα πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου να διασχίσει τα Στενά του Ορμούζ από την έναρξη του πολέμου πριν από 5 εβδομάδες.
Όσον αφορά το πετρέλαιο, κάποια πετρελαιοφόρα έχουν περάσει από το Στενό, ενώ υπάρχουν και οι εφεδρικές διαδρομές από τη Σαουδική Αραβία μέσω των χερσαίων αγωγών.
Χώρες όπως το Πακιστάν, η Ταϊλάνδη και η Ινδία έχουν συνάψει συμφωνίες με το Ιράν για να εξασφαλίσουν πρόσβαση στα εγκλωβισμένα πετρελαιοφόρα τους. Τις τελευταίες ημέρες, ακόμη και πλοία που συνδέονται με την Ιαπωνία και τη Γαλλία εξασφάλισαν διέλευση, αν και οι λεπτομέρειες πίσω από αυτές τις διελεύσεις παραμένουν ασαφείς.
Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει για τα πλοία μεταφοράς LNG.
Το LNG είναι αποκλεισμένο στα Στενά του Ορμούζ και αυτός ο αποκλεισμός αφορά το 1/5 της παγκόσμιας προσφοράς. Αν συνεχιστεί αυτό, είναι θέμα χρόνου να δούμε ελλείψεις στην αγορά.
Φορτωμένα δεξαμενόπλοια βρίσκονται αυτή τη στιγμή στον Κόλπο, είτε επειδή δεν συμμετέχουν σε συνομιλίες με το Ιράν για τη διέλευσή τους, είτε επειδή δεν τους έχει χορηγηθεί έγκριση, σύμφωνα με διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία. Τα στοιχεία δείχνουν ότι πάνω από δώδεκα δεξαμενόπλοια φορτωμένα με LNG παραμένουν στην περιοχή.
Σύμφωνα με το Bloomberg δεν αποκλείεται ορισμένα πλοία να διέφυγαν τον εντοπισμό απενεργοποιώντας τους πομπούς τους ή οι παρεμβολές στην περιοχή να εμπόδισαν την ακριβή καταγραφή τους. Ωστόσο, οι έμποροι και τα στοιχεία παρακολούθησης των πλοίων αναφέρουν ότι μόνο ένα δεξαμενόπλοιο LNG διέσχισε το Ορμούζ νωρίτερα αυτόν τον μήνα, και αυτό χωρίς φορτίο.
Δεν είναι όμως μόνο τα Στενά του Ορμούζ το πρόβλημα όσον αφορά το LNG, αλλά και τα πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές. Το Κατάρ αναγκάστηκε να κλείσει την τεράστια εγκατάσταση του Ras Laffan έπειτα από ιρανικές επιθέσεις τον περασμένο μήνα.
Ως εκ τούτου, οι παγκόσμιες εξαγωγές LNG υποχώρησαν σε χαμηλό έξι μηνών τον Μάρτιο, ενώ οι εισαγωγές στην Ασία σημείωσαν τη μεγαλύτερη πτώση από το 2022, κάτι που σημαίνει ότι οι Ασιάτες θα «κονταροχτυπηθούν» για την προσφορά από εναλλακτικές αγορές με τους Ευρωπαίους.
Εν ολίγοις, μια αγορά που ήταν σχεδόν σε πλεόνασμα πριν από έξι εβδομάδες, τώρα είναι στα πρόθυρα της έλλειψης.
Όσον αφορά το πετρέλαιο, η αγορά επίσης παρουσίαζε πλεόνασμα προσφοράς και οι τιμές ήταν χαμηλές και σχετικά σταθερές. Τώρα, οι τιμές είναι καρφωμένες σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι με περίπου 12 έως 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου να χάνονται κάθε ημέρα, σύμφωνα με τα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία- η στήλη υπολογίζει λιγότερα –και ούτε η απελευθέρωση πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα ούτε οι υποσχέσεις για αύξηση της παραγωγής από τον ΟPEC+ μπορούν να καλύψουν το κενό και πάνω από όλα την ψυχολογία.
Βλέπετε, σήμερα μπορεί να μην έχουμε έλλειψη, αλλά κάποια στιγμή θα έχουμε αν συνεχιστεί το έμφραγμα στο Ορμούζ.
Η αγορά των futures και του φυσικού πετρελαίου εκπέμπει σοβαρά προειδοποιητικά σήματα, με τα συμβόλαια για παράδοση στο τέλος του μήνα να διαπραγματεύονται με σημαντικά premium σε σύγκριση με τα συμβόλαια των επόμενων μηνών – backwardation - κάτι που υποδηλώνει ότι οι μετέχοντες στην αγορά είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν υψηλότερη τιμή για φορτία με άμεση παράδοση.
Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι σύμφωνα με το ρεπορτάζ του CNN η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, φέρεται να χρεώνει τους πελάτες της με premium-ρεκόρ για το αργό της, στα 19,50 δολάρια ανά βαρέλι για τα διυλιστήρια στην Ασία, βάσει των νέων τιμών. Για την Ευρώπη, τα premium φτάνουν έως και τα 30 δολ. πάνω από την τιμή του Brent, σύμφωνα με τους Financial Times!
Υποφέρει και ο Αμερικανός Καταναλωτής
Μην φανταστείτε όμως ότι μόνο οι Ευρωπαίοι και οι Ασιάτες λαμβάνουν τον «λογαριασμό».
Μπορεί πράγματι οι ΗΠΑ ως ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου παγκοσμίως να είναι πιο προστατευμένες από άλλες χώρες, όμως οι Αμερικανοί έχουν μερίδιο στο τίμημα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, καθώς σύμφωνα με το CNN ξοδεύουν περίπου 830 εκατομμύρια δολάρια περισσότερα την ημέρα για βενζίνη, καύσιμα αεροσκαφών και άλλα καύσιμα μεταφορών σε σχέση με την περίοδο πριν από την έναρξη του πολέμου.
Βλέπετε, μπορεί οι ΗΠΑ να είναι πλέον ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου παγκοσμίως, η τιμή της βενζίνης όμως στα αμερικανικά βενζινάδικα καθορίζεται από την παγκόσμια αγορά, όχι μόνο από την εγχώρια παραγωγή.
Το πετρέλαιο είναι διεθνές εμπόρευμα. Αν η τιμή ανέβει παγκοσμίως λόγω μιας κρίσης στη Μέση Ανατολή ή επειδή ο ΟPEC+ μείωσε την παραγωγή, οι Αμερικανοί παραγωγοί θα πουλήσουν το πετρέλαιό τους στην υψηλή διεθνή τιμή. Δεν υπάρχει «φθηνό αμερικανικό πετρέλαιο» αποκλειστικά για τους Αμερικανούς.
Επιπλέον πολλά αμερικανικά διυλιστήρια ειδικά στον Κόλπο του Μεξικού είναι σχεδιασμένα να επεξεργάζονται «βαρύ» και «όξινο» πετρέλαιο από το εξωτερικό. Το αμερικανικό σχιστολιθικό πετρέλαιο είναι «ελαφρύ» και «γλυκό» και ως εκ τούτου συχνά εξάγουν το δικό τους και εισάγουν άλλους τύπους για να λειτουργούν τα διυλιστήριά τους στο 100%. Αυτό εξηγεί ως έναν μεγάλο βαθμό γιατί στις ΗΠΑ η τιμή στην αντλία αυξάνεται συνεχώς στην τρέχουσα κρίση.
Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι οι πιθανές ελλείψεις σε διυλισμένα προϊόντα, όπως το καύσιμο αεροσκαφών, το ντίζελ και η βενζίνη, είναι κάτι που αφορά άπαντες.
Οι τιμές των καυσίμων αεροσκαφών διπλασιάστηκαν τον τελευταίο μήνα, καθώς τα προβλήματα στην προμήθεια αργού μεταφράζονται σε περιορισμούς στην προσφορά.
Τα αεροδρόμια συνήθως αποθηκεύουν καύσιμα μόνο για λίγες ημέρες, ενώ οι αεροπορικές εταιρείες έχουν σταματήσει σε μεγάλο βαθμό την αποθήκευση καυσίμων τα τελευταία χρόνια.
Ορισμένες αεροπορικές εταιρείες λαμβάνουν ήδη τα μέτρα τους. Για παράδειγμα, η United Airlines σχεδιάζει να μειώσει το πρόγραμμα πτήσεών της κατά 5% τους επόμενους έξι μήνες. Άλλες αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να αυξάνουν τις τιμές των εισιτηρίων.
Εάν ο πόλεμος συνεχιστεί και τα Στενά του Ορμούζ παραμείνει κλειστό για έξι έως οκτώ εβδομάδες, πολλοί αναλυτές προειδοποιούν ότι πέραν των ελλείψεων στο ντίζελ θα αντιμετωπίσουμε ελλείψεις και στη βενζίνη, ειδικά αν ο αποκλεισμός συνεχιστεί κατά τη διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου αιχμής.
Ορισμένες χώρες, φοβούμενες τις ελλείψεις, άρχισαν να επιβάλλουν περιορισμούς σε μια προσπάθεια να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Για παράδειγμα, η Κίνα, η Ταϊλάνδη, το Πακιστάν και η Νότια Κορέα έχουν περιορίσει τις εξαγωγές τους, η Ρωσία έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές βενζίνης, ενώ η Μιανμάρ και το Μπαγκλαντές έχουν αρχίσει να χορηγούν τα καύσιμα με δελτίο.
Τέλος, και οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν αυτό που αποκαλούμε «αντίδραση των αγορών στην αβεβαιότητα». Ο φόβος για πλήρες έμφραγμα στις προμήθειες από τη Μέση Ανατολή ωθεί τους επενδυτές να ανεβάσουν τις τιμές στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης.
Για όλους αυτούς του λόγους ο Ντόναλτ Τραμπ ανέκρουσε πρύμναν και εν τέλει έβαλε στους όρους των ΗΠΑ για την εκεχειρία και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Και αν το Ιράν βάλει τέλος διέλευσης;
Το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να εφαρμόζει ένα άτυπο σύστημα πληρωμών για τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ.
Οι Φρουροί της Επανάστασης απαιτούν από επιλεγμένα εμπορικά πλοία να επικοινωνούν με ενδιάμεσες εταιρείες και να καταβάλλουν τέλη διέλευσης σε κρυπτονομίσματα ή γουάν, προκειμένου να εξασφαλίσουν κωδικούς ασφαλούς διέλευσης και συνοδεία από το ιρανικό ναυτικό.
Σύμφωνα με τα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία τα τέλη αυτά ξεκινούν από 1 δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου και μπορούν να φτάσουν έως και τα 2 εκατομμύρια δολάρια ανά ταξίδι για ορισμένα πλοία.
Γενικά υπάρχουν αναφορές ότι το Ιράν εφαρμόζει διαφοροποιημένα τέλη, επιτρέποντας τη διέλευση σε πλοία «φιλικών εθνών» όπως η Κίνα με ευνοϊκότερους όρους, ενώ αποκλείει ή χρεώνει υπέρογκα ποσά σε πλοία με δεσμούς με ΗΠΑ ή Ισραήλ.
Μάλιστα φέρεται ότι το ιρανικό κοινοβούλιο επεξεργάζεται νομοσχέδιο για τη νομιμοποίηση αυτών των τελών, με το σκεπτικό ότι το Ιράν παρέχει ασφάλεια στην περιοχή και δικαιούται αποζημίωση, όπως συμβαίνει και σε άλλους διεθνείς διαδρόμους. Επιπλέον, τα τέλη αυτά θα βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση του Ιράν.
Βέβαια η διεθνής κοινότητα και νομικοί εμπειρογνώμονες τονίζουν ότι η επιβολή διοδίων σε ένα διεθνές φυσικό πέρασμα- δεν είναι τεχνητό Κανάλι όπως το Σουέζ όπου εκεί πληρώνει κανείς στην ουσία τη χρήση μιας υποδομής- παραβιάζει το διεθνές δίκαιο - σύμβαση UNCLOS- το οποίο εγγυάται το δικαίωμα της «ελεύθερης διέλευσης».
Ξεχνούν όμως ότι ο ίδιος ο Πρόεδρος των ΗΠΑ κατά πάσα πιθανότητα έβαλε την ιδέα στους Ιρανούς, όταν πρότεινε να επιβάλλουν οι ΗΠΑ δικά τους διόδια στα πλοία, ως αντάλλαγμα για την παροχή στρατιωτικής προστασίας στην περιοχή.
Όπως και να έχει, αυτή τη στιγμή, το Ιράν και το Ομάν βρίσκονται σε συζητήσεις για ένα πρωτόκολλο ναυσιπλοΐας που θα μπορούσε να επισημοποιήσει έναν έλεγχο στις διελεύσεις. Μένει να δούμε αν αυτό το πρωτόκολλο θα περιλαμβάνει τέλη.
Τυχόν όμως επιβολή διοδίων στα Στενά του Ορμούζ θα λειτουργήσει στην ουσία ως «έμμεσος φόρος» στην παγκόσμια οικονομία, προκαλώντας αλυσιδωτές επιβαρύνσεις που ξεκινούν από την ενέργεια και καταλήγουν στο ράφι του καταναλωτή.
Τα πρόσθετα τέλη διέλευσης για τα πλοία θα αυξήσουν το μεταφορικό κόστος και όπως συμβαίνει με τα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου, στο τέλος της ημέρας αυτό το extra κόστος θα ενσωματωθεί στην τελική τιμή των προϊόντων.
Με την τιμή του Brent να έχει ήδη ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, και το 20% της παγκόσμιας κίνησης LNG να περνά από το Στενό, τα τέλη διέλευσης θα αυξήσουν άμεσα το κόστος ηλεκτροπαραγωγής και θέρμανσης.
Δεδομένου ότι η περιοχή είναι κρίσιμη για τις εξαγωγές λιπασμάτων -εξάγει το 46% της παγκόσμιας ουρίας - η αύξηση του κόστους μεταφοράς θα επιβαρύνει τις τιμές των τροφίμων, οι οποίες ήδη έχουν βάλει πλώρη για μια αύξηση κατά τουλάχιστον 10% δεδομένου ότι το μπλοκάρισμα των λιπασμάτων στο Ορμούζ συνέπεσε με την εαρινή περίοδο σποράς.
Οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες όμως δεν περιορίζονται μόνο στα καύσιμα και τα τρόφιμα.
Κρίσιμα υλικά για παράδειγμα όπως το ήλιο -απαραίτητο για ημιαγωγούς και άλλα- το θείο -απαραίτητο για μπαταρίες EV -διέρχονται από το Ορμούζ. Το αυξημένο κόστος μεταφοράς λοιπόν θα μεταφραστεί σε αυξημένο κόστος τεχνολογικών προϊόντων.
Εν ολίγοις, ένα υψηλό τέλος στο Ορμούζ θα αυξήσει το κόστος μεταφοράς και ασφαλίστρων προσθέτοντας 0,6 έως 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό σύμφωνα με τους πρώτους πρόχειρους υπολογισμούς.
Ήδη τα ναύλα για μεγάλα δεξαμενόπλοια έχουν εκτοξευθεί από 120.000 δολάρια εως και 420.000 δολάρια λόγω των κινδύνων και των καθυστερήσεων.
Αν δε οι τιμές ανέβουν και η ανάπτυξη επιβραδυνθεί λόγω του αυξημένου κόστους λειτουργίας των επιχειρήσεων, τότε κινδυνεύουμε να δούμε την παγκόσμια οικονομία σε στασιμοπληθωριστικές καταστάσεις.
Βλέπετε, το εμπόριο είναι αυτό που αποτελεί τον κινητήριο μοχλό της παγκόσμιας ανάπτυξης, συνδέοντας την προσφορά με τη ζήτηση σε παγκόσμια κλίμακα. Αντιστοιχεί ιστορικά στο 60% περίπου του παγκόσμιου ΑΕΠ, λειτουργώντας ως ο κύριος μοχλός μεγέθυνσης.
Το 2024 ο όγκος του εμπορίου αγαθών αυξήθηκε κατά 2,9%, ξεπερνώντας για πρώτη φορά μετά το 2017 (εξαιρουμένης της πανδημίας) τον ρυθμό αύξησης του παγκόσμιου ΑΕΠ (2,8%). Το 2025 το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών έφτασε τα 34,65 τρισ. δολάρια, ενώ για το 2026 πριν τον πόλεμο υπήρχε η εκτίμηση ότι ο ρυθμός αύξησης του εμπορίου θα συνέκλινε με αυτόν του ΑΕΠ, στο 2,7% - 2,8%.
Προφανώς η διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχει αρχίσει να ανατρέπει τις παραπάνω εκτιμήσεις ενώ αξίζει να σημειώσουμε ότι σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου η διάσπαση της παγκόσμιας οικονομίας σε εχθρικά μπλοκ θα μπορούσε στο τέλος της ημέρας να προκαλέσει μείωση έως και 7% στο παγκόσμιο ΑΕΠ μακροπρόθεσμα.
Αποποίηση Ευθύνης: Το υλικό αυτό παρέχεται για πληροφοριακούς και μόνο σκοπούς. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσφορά, συμβουλή ή προτροπή για την αγορά ή πώληση των αναφερόμενων προϊόντων. Παρόλο που οι πληροφορίες που περιέχονται βασίζονται σε πηγές που θεωρούνται αξιόπιστες, ουδεμία διασφάλιση δίνεται ότι είναι πλήρεις ή ακριβείς και δε θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.
