Οι περισσότεροι μεγαλώσαμε σε ένα περιβάλλον όπου τα χρηματιστήρια και οι αγορές χρέους εν πολλοίς οδηγούσαν τις πολιτικές και γεωπολιτικές αποφάσεις. Η ανάγκη των επιχειρήσεων να εκμεταλλευτούν τη φτηνή Ασία και την πρόσβαση μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης έφερε χαμηλούς δασμούς και την παγκοσμιοποίηση.
Όσοι δε, επένδυαν από το 2008 και μετά, επίσης έμαθαν ότι ο σημαντικότερος παράγοντας στις αγορές ήταν, με διαφορά, η Αμερικανική Κεντρική Τράπεζα. «Αγόραζε ο,τι αγοράζει η Fed, πούλα ο,τι πουλάει η Fed και ποτέ μα ποτέ μην πολεμάς τη Fed».
Ως εκ τούτου, τα πολιτικά και τα γεωπολιτικά ήταν ενδιαφέροντα μεν, αλλά όχι ιδιαίτερα επιδραστικά στην κατασκευή χαρτοφυλακίων. Τα τελευταία χρόνια όμως, και ειδικά μετά το δεύτερο ερχομό του Ντόναλντ Τραμπ αυτές οι αρχές φαίνεται να μην είναι πλέον εφαρμόσιμες. Σε τακτική βάση, ο Λευκός Οίκος ανακατεύει την παγκόσμια οικονομική τράπουλα, και οδηγεί τις εξελίξεις.
Μετά από 52 εβδομάδες διακυβέρνησης Τραμπ, ποιοι είναι τελικά οι κανόνες που ακολουθώ επενδυτικά;
- Αγνοώ τι λέει ο Λευκός Οίκος, αλλά όχι τι κάνει. Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι, αν μη τι άλλο, μια μηχανή διαρκούς και αδιάκοπης παραγωγής θορύβου. Κάποιος θόρυβος εξυπηρετεί τακτικούς στόχους (ελάχιστα στρατηγικούς), κάποιος απλώς την ιδιοσυγκρασία του ανδρός. Όπως είδαμε με τη Βενεζουέλα, το Ιράν και τη Γροιλανδία σε μικρό χρονικό διάστημα, όπως επίσης και με αρκετές νομοθετικές πρωτοβουλίες, ο Αμερικανός Πρόεδρος αρέσκεται σε απειλές χάριν εντυπωσιασμού πρωτίστως και δευτερευόντως για να θέσει ευνοϊκές βάσεις σε μια διαπραγμάτευση. Δεν σημαίνει όμως ότι θα τις πραγματοποιήσει. Οι επενδυτές περνάνε πολύ χρόνο στην ανάλυση πιθανών σεναρίων, που όμως τελικά δεν πραγματοποιούνται, τουλάχιστον όχι με τις αρχικές παραμέτρους. Ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης είναι, όπως κατάλαβα, να μην βιάζομαι να τοποθετηθώ για να κερδίσω έδαφος έναντι της αγοράς, η οποία απλώς θα έχει μεταβλητότητα και θα γυρίσει στην αρχική της θέση, αλλά να είμαι έτοιμος μόλις έχω ενδείξεις οτι κάποιο συγκεκριμένο σενάριο θα πραγματοποιηθεί.
- Κανονική η υψηλή μεταβλητότητα. Αυτό είναι το σημαντικότερο πράγμα να καταλάβουμε μετά τον πρώτο χρόνο Τραμπ. Η μεταβλητότητα είναι μια στρατηγική επιλογή, για να αποφεύγει τις επικρίσεις, να εξαντλεί τους αντιπάλους, να κινείται πιο γρήγορα από τα δικαστήρια και για να κινείται για business στο παρασκήνιο χωρίς να προκαλεί τα φώτα τις δημοσιότητας. Το βασικότερο βέβαια είναι οτι κανονικοποιεί την μη κανονικότητα, μια πρακτική ξεπατικωμένη από καθεστώτα του πρώτου μισού του 20ου αιώνα. Αυτό πρακτικά σημαίνει, ότι κάθε μια-δυο εβδομάδες το πολύ θα έχουμε και κάτι καινούριο και μεγάλο. Και μέχρι να το αναλύσουμε, θα έχει προχωρήσει στο επόμενο. Οι επενδυτές πρέπει να προφυλάσσουν τον εαυτό τους και τα χρήματα τους από τόση μεταβλητότητα.
- Μην ξεχνώ τις υπόλοιπες αγορές. Όσο ο Ντόναλντ Τραμπ απειλούσε τη Γροιλανδία, προκαλώντας πρόσκαιρες αναταράξεις στον S&P 500, η Ιαπωνία, η βασική χρηματοδότης των αμερικανικών χρηματιστηρίων μέσω carry trade (δανεισμό σε χαμηλά επιτόκια γιεν, επένδυση στο ακριβότερο δολάριο), κήρυσσε έκτακτες εκλογές και δημιουργούσε σοβαρές αναταράξεις στην ήδη προβληματισμένη αγορά ομολόγων. Αυτό ήταν το σημαντικό νέο της προηγούμενης εβδομάδας.
- Εμπιστοσύνη στον καπιταλισμό – όχι timing. Όταν επενδύεις, επενδύσεις πρωτίστως στο σύστημα. Ο σημαντικότερος παράγοντας κερδοφορίας είναι, για μένα, η μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη στον καπιταλισμό. Η Στρατηγική Τοποθέτηση Κεφαλαίων (Strategic Asset Allocation) και η αποφυγή τακτικισμών σε ένα περιβάλλον όπου δύσκολα θα προλάβεις και να μπεις σε ένα trade αλλά και να βγεις, μπορεί να κάνουν τη διαφορά στην κερδοφορία.
- Όχι μόνο Αμερική. “Never Bet Against America” έλεγε ο Ουόρεν Μπάφετ. Όλοι οι διαχειριστές της γενιάς μου ξυπνάνε το πρωί με ένα ερώτημα: επενδύουμε σήμερα στην Αμερική; Και αν όχι που; Η Αμερική και το Δολάριο αποτελούν τις βασικές επενδυτικές επιλογές. Όμως η διαρραγή της παγκόσμιας οικονομικής τάξης, ένα οικοδόμημα με βάση τη Wall Street, ήδη, μακροπρόθεσμα, αδυνατίζει τα αμερικανικά assets. Συνταξιοδοτικά κεφάλαια, και κολοσσοί όπως η PIMCO διαφοροποιούνται. Αν και προς το παρόν δεν πιστεύω ότι έχουμε φτάσει στο σημείο να μπορούμε να στοιχηματίζουμε επιτυχημένα ενάντια στην Αμερική, πρέπει να κοιτάμε τα χαρτοφυλάκια πιο σφαιρικά, και να βεβαιωθούμε ότι δεν χάνουμε τακτικές ευκαιρίες. Η υπεραπόδοση όλων των Ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων πέρσι πρέπει να μας γίνει μάθημα.
- Προσοχή στο νόμισμα. Σε ένα ολιστικό μοντέλο των αγορών, αν βάζαμε όλες τις μεταβλητές σε μια πλευρά στης εξίσωσης, στην άλλη θα ήταν το νόμισμα, και δη το παγκόσμιο νόμισμα συναλλαγών, το Δολάριο. Οι πωλήσεις αμερικανικών assets από μεγάλους asset managers και από θεσμικά χαρτοφυλάκια, ιδιαιτέρως μετά το Davos, δεν πρέπει να εκπλήσσουν. Η ίδια η αμερικανική κυβέρνηση δεν θέλει ακριβό νόμισμα, ώστε να βοηθήσει τις εξαγωγές τις. Το 2025, η Ευρώπη δεν ακολούθησε τη διολίσθηση του Δολαρίου. Το 2026 όμως, ίσως ακολουθήσει άλλη τακτική. Οπότε τα χαρτοφυλάκια πρέπει να είναι έτοιμα για νομισματική μεταβλητότητα. Το σωστό hedging θα παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στις αποδόσεις.
- Πληθωρισμός και προσοχή στη Διάρκεια. Αν σε ένα μοντέλο αγορών το Δολάριο βρίσκεται μόνο στην δεξιά πλευρά της εξίσωσης, σε ένα μοντέλο φιλελεύθερης οικονομίας η ανεξάρτητη μεταβλητή είναι ο πληθωρισμός. Οι εμπορικοί πόλεμοι, η διασάλευση της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας και ο επαπειλούμενος εξανδραποδισμός της Fed είναι όλα στη φύση τους πληθωριστικά. Μπορεί προς το παρόν οι χαμηλές τιμές του πετρελαίου να βοηθούν, όμως μεσοπρόθεσμα μόνο η Κίνα (στην οποία η Αμερική μειώνει την έκθεση) και η αυξανόμενη ανεργία συγκρατούν κάπως τις τιμές. Σε ένα τέτοιο κόσμο, που οι κυβερνήσεις προτιμούν χαμηλά επιτόκια ακόμα και με πληθωριστικό ρίσκο, η έκθεση σε μακροπρόθεσμο χρέος (μεγάλη Διάρκεια) είναι ένα στοίχημα ίσως με πολύ περισσότερο ρίσκο από ότι λένε τα ιστορικά στοιχεία. Αυτό αποτελεί καμπανάκι για τους θεσμικούς, και ειδικά τα συνταξιοδοτικά ταμεία, που βασίζονται στα ομόλογα μεγάλης Διάρκειας.
- Πολύτιμα Μέταλλά και Real Assets. Σε ένα πληθωριστικό κόσμο, τα πραγματικά assets, όπως πολύτιμα μέταλλα, εμπορικά commodities (πλην πετρελαίου), ομόλογα συνδεδεμένα με τον πληθωρισμό (πρακτικά πραγματικά assets) και Real Estate, ίσως πρέπει να έχουν στρατηγική θέση, και όχι μόνο τακτική, θέση σε ένα μακροπρόθεσμο χαρτοφυλάκιο.
- ΑΙ και πάλι ΑΙ. Για τις μετοχικές αγορές ιδιαίτερα, που ενδιαφέρονται για κέρδη και λιγότερο για ρίσκα, το πραγματικό focus δεν είναι ο Ντ. Τραμπ αλλά η Τεχνητή Νοημοσύνη. Μπορεί οι υψηλές αποτιμήσεις να δημιουργήσουν διορθώσεις και να μην είναι σίγουρο πως η κερδοφορία θα τις δικαιολογήσει, όμως όποιος παρακολουθεί τη συγκεκριμένη αγορά βλέπει ότι η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση είναι πραγματικότητα, όχι πλέον όνειρο. Το 2026 θα είναι η χρονιά που επαγγελματίες και εταιρίες θα υιοθετήσουν στρατηγικά την Τεχνητή Νοημοσύνη.
- Μακροπρόθεσμα ρίσκα αυξημένα. Η μεταβλητότητα δεν δημιουργεί μεγάλα ρίσκα σήμερα. Η διασάλευση όμως της παγκόσμιας τάξης, αυξάνει εκθετικά τα ρίσκα του αύριο. Καθώς μεταβαίνουμε βίαια από το Washington Consensus σε μια νέα οικονομική και χρηματοπιστωτική πραγματικότητα χωρίς ξεκάθαρο πρόσημο, η δυνατότητα της Fed και των άλλων κεντρικών τραπεζών να απορροφούν τα αυξανόμενα ρίσκα μειώνεται. Οι επενδυτές καλά θα κάνουν να θυμούνται ότι οι αγορές μπορεί να βαδίζουν ψηλότερα, αλλά όσο κοιτάμε τον ακροβάτη δεν βλέπουμε πως απομακρύνεται σιγά σιγά το δίχτυ ασφαλείας. Όσοι διαχειρίζονται χαρτοφυλάκια πρέπει να αποτιμούν το ρίσκο «με καπέλο», δηλαδή να συνυπολογίζουν πλέον και ρίσκα τα οποία σήμερα μπορεί να μην είναι διακριτά.
Το μεγαλύτερο ρίσκο επενδύοντας αυτή τη στιγμή, είναι να μην αντιληφθεί κανείς ότι η εποχή μας δεν είναι το 2005, το 2010, ή ακόμα και το 2024. Οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να καλύψουν όλα τα προβλήματα με ρευστότητα, το ΑΙ προκαλεί τεκτονικές αλλαγές στην οικονομία και τις μετοχικές αγορές, και τα ομόλογα ίσως δεν συμπεριφερθούν σαν το safe asset που ήταν ιστορικά. Και η μεταβλητότητα; Αυτή είναι εδώ για να μείνει.
*Το παρόν είναι προσωπική στρατηγική και δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση προτροπή, επενδυτική συμβουλή,επενδυτική σύσταση για αγορά ή πώληση χρηματοοικονομικών μέσων. Οι πληροφορίες που αναφέρονται δεν σημαίνει ότι θα σας αποδώσουν κέρδος, και ο επενδύτης πρέπει να συζητάει με τον επενδυτικό του σύμβουλο.
* O Γιώργος Λαγαρίας είναι Chief Economist της Forvis Mazars Financial Planning UK.
