Τα τελευταία 20 χρόνια έχω δραστηριοποιηθεί στις αγορές ως trader, διαχειριστής επενδύσεων, διαχειριστής κεφαλαίων, αρθρογράφος, στρατηγικός αναλυτής και οικονομολόγος. Έχω βιώσει από πρώτο χέρι τη δεύτερη χειρότερη χρηματοπιστωτική κρίση των τελευταίων 150 ετών, το Great Lockdown, μια στάση πληρωμών κρατικού χρέους, την άνοδο και την επιβράδυνση της παγκοσμιοποίησης, καθώς και την ανάδυση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε αυτή τη διαδρομή έχω πραγματοποιήσει περισσότερες από 1.000 συνεντεύξεις με διαχειριστές κεφαλαίων από δεκάδες επενδυτικούς οίκους.
Μεταξύ των θεμάτων στα οποία συγκλίνουμε οι περισσότεροι είναι ότι η επιτυχής διαχείριση χαρτοφυλακίων συνοψίζεται σε μία βασική αρχή. Πέραν της τεχνικής κατάρτισης, της μελέτης, της εμπειρίας και του δικτύου επαφών, αυτό που καθιστά έναν διαχειριστή αξιόπιστο είναι να «είναι ασφαλής». Και για να το επιτύχει, οφείλει να κάνει ένα βήμα πίσω, να πάρει μια ανάσα και να εξετάσει τη συνολική εικόνα.
Ποια είναι, λοιπόν, η μεγάλη εικόνα στον πόλεμο με το Ιράν, που έχει αναταράξει τις αγορές, έχει εκτινάξει τις τιμές ενέργειας, έχει μονοπωλήσει την ειδησεογραφία και έχει ενισχύσει τις ανησυχίες ότι ο πληθωρισμός ενδέχεται να επιταχυνθεί, σε συνδυασμό με τους εμπορικούς πολέμους των ΗΠΑ;
- Οι αγορές λειτουργούν κανονικά
- Οι ναυτιλιακές αγορές προσαρμόζονται
Πρώτον, η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν και το de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που οδήγησε σε απότομη άνοδο των τιμών ενέργειας, συνιστούν γεωπολιτική κρίση και όχι χρηματοπιστωτική. Όπως επισημάναμε και τον περασμένο Ιούλιο, οι γεωπολιτικές κρίσεις ενδέχεται να έχουν βραχυπρόθεσμες αρνητικές επιπτώσεις στα περιουσιακά στοιχεία κινδύνου, όχι όμως μακροπρόθεσμες.
Ο λόγος είναι ότι δεν παρεμποδίζουν τη φυσιολογική λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών. Όσο αυτές λειτουργούν ομαλά, βρίσκουν τρόπους εξισορρόπησης και μετριασμού του κινδύνου, ακόμη και με τη συνδρομή των κεντρικών τραπεζών, εφόσον απαιτηθεί.
Καθώς διαβάζετε αυτές τις γραμμές, παρά την ύπαρξη πολλών πωλητών, υπάρχουν επαρκείς αγοραστές ώστε οι συναλλαγές να διατηρούνται εντός αποδεκτού – θα μπορούσε να ειπωθεί και φυσιολογικού – εύρους μεταβλητότητας. Κατά τον χρόνο συγγραφής (Τετάρτη 4 Μαρτίου, πρωί), οι αμερικανικές μετοχές μεγάλης κεφαλαιοποίησης υποχωρούν 2,3% από τα ιστορικά υψηλά τους, ο Eurostoxx 6% και το Ηνωμένο Βασίλειο 4%. Οι αναδυόμενες αγορές βρίσκονται μόλις 2,1% χαμηλότερα από τα δικά τους υψηλά.
Παράλληλα, οι αποτιμήσεις παραμένουν σε διψήφια ποσοστά άνω των μακροχρόνιων μέσων όρων τους.
Η Ευρώπη ενδεχομένως έχει πληγεί περισσότερο, για τρεις βασικούς λόγους:
- Πρώτον, η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG), και η γενικευμένη άνοδος τιμών ενδέχεται να δημιουργήσει πιέσεις σε νοικοκυριά και βιομηχανία.
- Δεύτερον, οι ευρωπαϊκές μετοχές ενδέχεται να ήταν ελκυστικές στο πλαίσιο ενός Dollar sell-off trade, όμως η επιστροφή των επενδυτών στο δολάριο οδήγησε σε φυσική αναστροφή αυτής της τοποθέτησης.
- Τρίτον, διανύουμε το δεύτερο έτος υπεραπόδοσης της ΕΕ – σπάνιο φαινόμενο τις τελευταίες τρεις δεκαετίες – γεγονός που οδήγησε μέρος των επενδυτών σε κατοχύρωση κερδών.
Στην αγορά ομολόγων, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου έχουν οδηγήσει σε άνοδο των αποδόσεων. Αυτό αντανακλά την ενσωμάτωση υψηλότερων πληθωριστικών προσδοκιών και, συνακόλουθα, τη μείωση των προσδοκιών για περαιτέρω μειώσεις επιτοκίων.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατα αρνητική. Παρότι τα ομόλογα δεν λειτούργησαν ως ασφαλές καταφύγιο – κυρίως λόγω μεταβολής των προσδοκιών για τα επιτόκια – η καμπύλη αποδόσεων των ΗΠΑ δεν καθίσταται πιο απότομη αλλά πιο επίπεδη, γεγονός που σημαίνει ότι τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια αυξάνονται ταχύτερα από τα μακροπρόθεσμα. Παρά τον τεχνικό χαρακτήρα του ζητήματος, η κίνηση αυτή υποδηλώνει ότι οι αγορές προεξοφλούν λιγότερες μειώσεις επιτοκίων, ΑΛΛΑ εξακολουθούν να εμπιστεύονται τις κεντρικές τράπεζες στη μάχη κατά του πληθωρισμού.
Επομένως, πέραν των τιμών του πετρελαίου, δεν συντρέχει λόγος πανικού. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά τη διάρκεια της αναταραχής, ιδίως μετά τη δήλωση του Προέδρου των ΗΠΑ ότι οι βομβαρδισμοί ενδέχεται να διαρκέσουν εβδομάδες.
Το Ιράν παραμένει σε σχετική διεθνή απομόνωση, χωρίς ισχυρούς και αξιόπιστους συμμάχους τόσο επιχειρησιακά όσο και ιδεολογικά. Η δομική αυτή απομόνωση περιορίζει την πιθανότητα ευρύτερης κλιμάκωσης πέραν του Ιράν και των συνδεδεμένων οργανώσεων, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Η πρώτη έχει ήδη αποδυναμωθεί σημαντικά, ενώ η δεύτερη αντιμετωπίζει αυξανόμενες πολιτικές και θεσμικές πιέσεις στο εσωτερικό.
Οι θαλάσσιες διελεύσεις μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, έχουν καταστεί πιο επισφαλείς, προκαλώντας βραχυπρόθεσμες διαταραχές στους όγκους μεταφοράς. Ωστόσο, οι ροές πετρελαίου δεν ακολουθούν σταθερές διαδρομές. Πρόκειται για έναν δυναμικό κλάδο, με έμπειρους επαγγελματίες που έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να διαχειρίζονται υψηλούς γεωπολιτικούς κινδύνους. Αντίστοιχα ευέλικτες παραμένουν και οι ασφαλιστικές εταιρείες.
Το πιθανότερο σενάριο είναι ένας δύσκολος και σταδιακός συμβιβασμός για το ιρανικό καθεστώς, ο οποίος μπορεί να μειώσει τους άμεσους κινδύνους κλιμάκωσης, αλλά ενδέχεται να αποδυναμώσει τη μεσοπρόθεσμη οικονομική και στρατηγική του θέση.
Οι ship operators έχουν ιστορικά αποδείξει ότι μπορούν να δραστηριοποιούνται σε περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου, εφόσον η σχέση κινδύνου - απόδοσης παραμένει ελκυστική. Ως εκ τούτου, αναμένουμε βραχυπρόθεσμη μεταβλητότητα και αποκλίσεις τιμολόγησης, όχι όμως ένα αξιόπιστο σενάριο πλήρους κλεισίματος των Στενών.
Η ιρανική οικονομία δεν διαθέτει την ανθεκτικότητα για να υποστηρίξει μια παρατεταμένη σύγκρουση υψηλής έντασης. Τα δημόσια έσοδα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές πετρελαίου. Η Κίνα, βασικός αγοραστής ιρανικού πετρελαίου (1,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως), έχει άμεσο συμφέρον στη διατήρηση ανοικτών θαλάσσιων οδών. Ενδεχόμενη παράκαμψη αυτής της πραγματικότητας από τους Φρουρούς της Επανάστασης θα μπορούσε να αποξενώσει έναν σημαντικό πελάτη και να περιορίσει περαιτέρω τις εξαγωγικές δυνατότητες της χώρας.
Ακόμη και αν τα Στενά παραμείνουν τυπικά ανοικτά, η ενισχυμένη επιτήρηση και επιβολή ελέγχων στην περιοχή θα επηρεάσει ουσιωδώς τις ιρανικές εξαγωγές, μέρος των οποίων πραγματοποιείται έμμεσα ή με αδιαφανείς μεθόδους, όπως επαναδρομολόγηση και επανασήμανση φορτίων.
Συμπέρασμα
Από πλευράς αγορών και οικονομίας, οι έως τώρα αντιδράσεις κινούνται εντός των αναμενόμενων πλαισίων. Παρά τις έντονες πιέσεις σε ορισμένες μετοχικές αγορές, δεν διαπιστώνεται δυσλειτουργία που να παραπέμπει σε κρίση. Θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις, διατηρώντας ωστόσο θετική μακροπρόθεσμη στάση.
Και αν εξακολουθείτε να ανησυχείτε για την αναταραχή των αγορών, θυμηθείτε τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Ο πρώην ηγέτης της ΕΣΣΔ βρέθηκε στην κορυφή του μεγαλύτερου πυρηνικού οπλοστασίου που είχε γνωρίσει ο κόσμος. Λίγα χρόνια αργότερα, o κόσμος του κατέρρευσε και ο ίδιος απομακρύνθηκε από την εξουσία. Τι έκανε; Πρωταγωνίστησε σε διαφήμιση της Pizza Hut. Σε αντίθεση με ό,τι συχνά πιστεύεται, οι μεγάλες επενδυτικές αποφάσεις λαμβάνονται από ανθρώπους. Και οι άνθρωποι προσαρμόζονται.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, μια θεμελιώδης αλλαγή στο ιρανικό καθεστώς –που διανύει την πέμπτη δεκαετία θεσμικής συνέχειας– δεν διαφαίνεται πιθανή χωρίς άμεση στρατιωτική παρέμβαση. Αντίστοιχα, μια παρατεταμένη πλήρης διακοπή λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ δύσκολα δικαιολογείται υπό τις παρούσες οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες.
* O Γιώργος Λαγαρίας είναι Chief Economist της Forvis Mazars Financial Planning UK.
