Έναν αυξανόμενο και συχνά υποτιμημένο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία επισημαίνουν επιστήμονες διεθνώς, καθώς ένας ιδιαίτερα επικίνδυνος και ανθεκτικός μύκητας εξαπλώνεται με ταχείς ρυθμούς σε ολόκληρο τον πλανήτη. Πρόκειται για τον Candida auris, έναν επεμβατικό μύκητα που προκαλεί σοβαρές λοιμώξεις, κυρίως σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, και συνδέεται με ποσοστά θνησιμότητας που ξεπερνούν το 50%, ακόμη και όταν χορηγείται αντιμυκητιασική θεραπεία.
Οι μυκητιασικές λοιμώξεις συνολικά επηρεάζουν σχεδόν 6,5 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο παγκοσμίως, ωστόσο ο Candida auris ξεχωρίζει λόγω της ταχύτητας εξάπλωσης και της ικανότητάς του να αντιστέκεται σε πολλαπλές κατηγορίες φαρμάκων. Ο μύκητας εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2009 στην Ιαπωνία, στο αυτί ενός ασθενούς, και μέσα σε λίγα χρόνια εξαπλώθηκε σε δεκάδες χώρες. Το 2014 χαρακτηρίστηκε μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας στην Ινδία, ενώ σήμερα έχει καταγραφεί σε τουλάχιστον 61 χώρες, σε έξι ηπείρους.
Τι δείχνει αναλυτικά η νέα μελέτη
Η πρόσφατη επιστημονική ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε σε διεθνές περιοδικό μικροβιολογίας και λοιμωξιολογίας, βασίστηκε στη συγκέντρωση δεδομένων από δεκάδες επιδημιολογικές και εργαστηριακές μελέτες των τελευταίων 15 ετών. Οι ερευνητές ανέλυσαν τόσο την παγκόσμια γεωγραφική εξάπλωση του Candida auris όσο και τους μοριακούς μηχανισμούς που εξηγούν τη ραγδαία προσαρμογή και την ανθεκτικότητά του.
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα είναι ότι ο μύκητας φαίνεται να έχει εμφανιστεί σχεδόν ταυτόχρονα σε διαφορετικές ηπείρους, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν πρόκειται για μία μοναδική εστία διασποράς, αλλά για πολλαπλές ανεξάρτητες εξελικτικές εμφανίσεις. Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι περιβαλλοντικοί παράγοντες - όπως η άνοδος της θερμοκρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής- διευκολύνουν την προσαρμογή του μύκητα στο ανθρώπινο σώμα.
Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι ο Candida auris εμφανίζει υψηλή ανθεκτικότητα σε τουλάχιστον μία βασική κατηγορία αντιμυκητιασικών φαρμάκων, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις είναι ανθεκτικός σε δύο ή και τρεις θεραπευτικές επιλογές. Αυτό τον καθιστά έναν από τους πρώτους μύκητες που πλησιάζουν τον χαρακτηρισμό «πολυανθεκτικός», όρος που μέχρι πρότινος χρησιμοποιούνταν κυρίως για βακτήρια.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αντιμετωπιστεί
Η ανάλυση αναδεικνύει μια σειρά από μοναδικά χαρακτηριστικά που καθιστούν τον Candida auris ιδιαίτερα επικίνδυνο. Ο μύκητας μπορεί να αλλάζει μορφή, περνώντας από την κλασική μορφή ζύμης σε νηματοειδή ανάπτυξη, γεγονός που διευκολύνει την ταχεία εξάπλωση. Διαθέτει πρωτεΐνες στο κυτταρικό του τοίχωμα που του επιτρέπουν να προσκολλάται στο ανθρώπινο δέρμα «σαν κόλλα», ενώ σχηματίζει βιοφίλμ –κολλώδεις αποικίες σε επιφάνειες και ιατρικό εξοπλισμό– που εμποδίζουν τη δράση των φαρμάκων.
Ιδιαίτερα σοβαρό είναι και το πρόβλημα της διάγνωσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, έως και το 90% των εργαστηρίων παγκοσμίως δεν διέθεταν μέχρι πρόσφατα τις κατάλληλες τεχνικές για τη σωστή ταυτοποίηση του μύκητα, με αποτέλεσμα πολλές λοιμώξεις να καταγράφονται λανθασμένα ως λιγότερο επικίνδυνοι τύποι Candida. Αυτό οδηγεί σε καθυστερημένη θεραπεία και ανεπαρκή μέτρα ελέγχου, ειδικά σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ο Candida auris έχει εξελιχθεί σε κατεξοχήν νοσοκομειακό παθογόνο, με ιδιαίτερη παρουσία σε μονάδες εντατικής θεραπείας και οίκους ευγηρίας, ακόμη και σε χώρες με προηγμένα συστήματα υγείας.
Κλιματική αλλαγή και μύκητες: μια επικίνδυνη σύνδεση
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στον Candida auris. Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Μάιο έδειξε ότι η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας ενδέχεται να επιταχύνει την εξάπλωση και άλλων επικίνδυνων μυκήτων. Ο Aspergillus fumigatus, υπεύθυνος για εκατομμύρια λοιμώξεις και έως 2,5 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, θα μπορούσε να επεκτείνει τη γεωγραφική του εξάπλωση κατά 77% έως το 2100, εκθέτοντας σε κίνδυνο μόνο στην Ευρώπη περίπου 9 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους.
Ο επικεφαλής της μελέτης, δρ Νόρμαν βαν Ράιν, προειδοποίησε ότι η αλλαγή των ποσοστών υγρασίας, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργούν νέες συνθήκες που ευνοούν την προσαρμογή και εξάπλωση μυκητιασικών παθογόνων.
Υπάρχει ελπίδα - αλλά όχι χωρίς δράση
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, η επιστημονική κοινότητα διατηρεί συγκρατημένη αισιοδοξία. Τρεις νέες αντιμυκητιασικές ουσίες, με διαφορετικό μηχανισμό δράσης από τα υπάρχοντα φάρμακα, βρίσκονται ήδη σε προχωρημένες κλινικές δοκιμές και ενδέχεται να αλλάξουν το θεραπευτικό τοπίο τα επόμενα χρόνια.
Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι καμία φαρμακευτική λύση δεν θα είναι επαρκής χωρίς ενίσχυση της επιδημιολογικής επιτήρησης, βελτίωση των διαγνωστικών εργαλείων και διεθνή συνεργασία, ιδίως σε χώρες με περιορισμένους πόρους.
Όπως καταλήγει η μελέτη, ο Candida auris δεν είναι απλώς ένας νέος μύκητας, αλλά μια προειδοποίηση για το πώς η κλιματική αλλαγή, η ανθεκτικότητα στα φάρμακα και οι πιέσεις στα σύγχρονα συστήματα υγείας συνδυάζονται, δημιουργώντας απειλές που δεν μπορούμε πλέον να αγνοήσουμε.
