Η σύλληψη του δικτάτορα Μαδούρο από στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ, έπειτα από μια ολιγόωρη επιχείρηση, εμπεριέχει μηνύματα για το μέλλον τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στο διεθνές περιβάλλον.
Το πρώτο και πιο προφανές μήνυμα είναι η αδυναμία της Ρωσίας και της Κίνας να εγγυηθούν την ασφάλεια ενός προστατευόμενού τους καθεστώτος. Ας δούμε, όμως, τα υπόλοιπα με τη σειρά.
Κατ’ αρχάς, η απόφαση του Αμερικανού προέδρου και η εκτέλεσή της φαίνεται να στερούνται τυπικής και ουσιαστικής νομιμοποίησης, τόσο σε επίπεδο αμερικανικών θεσμών όσο και Διεθνούς Δικαίου, καθώς ούτε το Κογκρέσο ούτε το Συμβούλιο Ασφαλείας ή ο ΟΗΕ φαίνεται να έχουν εγκρίνει κάποια σχετική ενέργεια.
Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει και εδραιώνει την πεποίθηση ότι απομακρυνόμαστε από την περίοδο κατά την οποία το Διεθνές Δίκαιο έπαιζε έστω και έναν κατ’ επίφαση ρόλο στις διεθνείς σχέσεις, ως μέσο νομιμοποίησης των πράξεων των ισχυρών. Εισερχόμαστε σε μια εποχή όπου όποιος διαθέτει ισχύ, πράττει ό,τι εξυπηρετεί το συμφέρον του.
Στο παρελθόν, ο πρόεδρος Μπους, προκειμένου να επιτεθεί στο Ιράκ και να αιχμαλωτίσει τον Σαντάμ Χουσεΐν, επιχείρησε να προσδώσει επίφαση νομιμότητας οργανώνοντας μια εκτεταμένη διεθνή εκστρατεία παραποίησης στοιχείων.
Ζώνες επιρροής
Η ανατροπή του καθεστώτος Μαδούρο στη Βενεζουέλα και η αντικατάστασή του από ένα καθεστώς υπό την επιρροή των ΗΠΑ συνιστά σαφές μήνυμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, στην «πίσω αυλή» τους -την αμερικανική ήπειρο- δεν προτίθενται να επιτρέψουν την παρουσία τρίτων δυνάμεων.
Το Καράκας έχει εξελιχθεί σε πολιτικο-στρατιωτικό εταίρο της Κίνας, της Ρωσίας, του Ιράν και της Τουρκίας, γεγονός που εξηγεί πως η επέμβαση των ΗΠΑ δεν αφορά απλώς το καθεστώς αλλά τη δομή ισχύος στο δυτικό ημισφαίριο.
Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στην αμερικανική ήπειρο μετά τις ΗΠΑ, καθώς και σημαντικά αποθέματα σιδηρομεταλλεύματος, βωξίτη και άλλων βιομηχανικών πρώτων υλών.
Οι πόροι αυτοί είναι αφενός κρίσιμοι για την οικονομία των ΗΠΑ και αφετέρου ο έλεγχος των ροών τους στερεί πολύτιμους ενεργειακούς πόρους από ανταγωνιστικές δυνάμεις, όπως η Κίνα. Άλλωστε, το μεγαλύτερο μερίδιο των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας κατευθυνόταν μέχρι σήμερα στην Κίνα.
Εάν, μετά τη Βενεζουέλα, προκύψει και ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος στο Ιράν και αντικατάστασή του από ένα περισσότερο φιλοδυτικό, οι ροές πετρελαίου προς την Κίνα θα περιοριστούν ακόμη περισσότερο.
Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα θα μπορούσε να περιέλθει σε μια κατάσταση ανάλογη με εκείνη στην οποία βρισκόταν η Ιαπωνία πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, γεγονός που οδήγησε στην επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, με στόχο τον έλεγχο του Ειρηνικού.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα θα μπορούσαν να αποτελούν προπομπό μιας ευρύτερης παγκόσμιας αναμέτρησης, επαληθεύοντας τον ορισμό της «Παγίδας του Θουκυδίδη».
Το μήνυμα για την Ουκρανία
Η επέμβαση στη Βενεζουέλα χωρίς καμία επίφαση νομιμοποίησης, σε συνδυασμό με τις πιέσεις προς την Ουκρανία για μια ατιμωτική ειρήνη που εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Ρωσίας, συνιστά ένα σαφές μήνυμα του τύπου:
«Αφήστε με να ανακτήσω τον έλεγχο της πίσω αυλής μου και σας επιτρέπω να ελέγχετε τις δικές σας».
Αυτό σημαίνει ότι η Ουκρανία, αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση που συνεχίζει να τη στηρίζει, είναι ουσιαστικά μόνες απέναντι στις επεκτατικές βλέψεις της Ρωσίας.
Το μήνυμα προς την Ε.Ε.
Οι ΗΠΑ του Τραμπ δεν βλέπουν με καλό μάτι ούτε την Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε το ευρώ, το οποίο θεωρούν ότι δημιουργήθηκε για να ανταγωνιστεί το δολάριο. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι πιθανό να επιχειρήσουν την αποδυνάμωση ή και τη διάλυση της Ε.Ε., προσεταιριζόμενες ορισμένα κράτη-μέλη, ενώ άλλα θα μπορούσαν να περιέλθουν στη ζώνη επιρροής τρίτων δυνάμεων.
Η Ε.Ε. θα μπορούσε να αντισταθεί σε αυτή την προοπτική μόνο εάν, μέσα στα επόμενα τρία έως τέσσερα χρόνια, προχωρήσει σε ουσιαστική πολιτική, οικονομική και στρατιωτική ενοποίηση. Με τα σημερινά δεδομένα, κάτι τέτοιο μοιάζει -αν όχι ακατόρθωτο- εξαιρετικά δύσκολο. Θα μπορούσε να ανατραπεί μόνο αν προκύψουν σύντομα ισχυρές φιλοευρωπαϊκές πλειοψηφίες στα μεγάλα κράτη-μέλη, κάτι που προς το παρόν δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα.
Ο ρόλος της Ελλάδας
Μέσα σε αυτόν τον καταιγισμό εξελίξεων, η Ελλάδα φαίνεται να αποτελεί μία από τις χώρες της Ε.Ε. που οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ως προνομιακό εταίρο. Αυτό αποτυπώνεται στη στήριξή της ως ενεργειακού άξονα στην περιοχή, στην αμφισβήτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου, καθώς και στην τριμερή συνεργασία με την Κύπρο και το Ισραήλ.
Στρατηγικά, το συμφέρον της Ελλάδας ταυτίζεται περισσότερο με μια ισχυρή Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία θα συμμετέχει ισότιμα μέσω μιας ελεγχόμενης εκχώρησης εθνικής κυριαρχίας. Στον βαθμό που κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται, η επιλογή του ρόλου του προνομιακού εταίρου μιας μεγάλης δύναμης καθίσταται ρεαλιστική εναλλακτική.
Οι συμμαχίες με χώρες όπως το Ισραήλ και η Γαλλία, που διαθέτουν συγκλίνοντα συμφέροντα στην περιοχή, συνιστούν ακόμη ισχυρότερες επιλογές.
Το 2026 ξεκίνησε με μεγάλες ανατροπές. Το πιθανότερο είναι ότι θα ακολουθήσουν και άλλες.
