Η εμπειρία της COVID-19 έχει αφήσει πίσω της ένα σαφές μήνυμα: η επόμενη μεγάλη υγειονομική κρίση δεν είναι θέμα «αν», αλλά «πότε». Σε αυτό το πλαίσιο, επιστήμονες της δημόσιας υγείας κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το ενδεχόμενο εμφάνισης μιας νέας, άγνωστης μέχρι σήμερα μολυσματικής νόσου –της λεγόμενης «Ασθένειας Χ»– μέσα στο 2026.
Ο όρος χρησιμοποιείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για να περιγράψει έναν παθογόνο παράγοντα που δεν έχει ακόμη ταυτοποιηθεί, αλλά θα μπορούσε να προκαλέσει εκτεταμένη διεθνή κρίση. Αυτό που ανησυχεί τους ειδικούς δεν είναι μόνο η φύση ενός τέτοιου ιού, αλλά κυρίως το γεγονός ότι πολλές χώρες, μεταξύ αυτών και το Ηνωμένο Βασίλειο, εμφανίζονται λιγότερο προετοιμασμένες από όσο θα έπρεπε.
Καθοριστικό ρόλο παίζει η πτωτική πορεία των εμβολιασμών τα τελευταία χρόνια, η οποία έχει δημιουργήσει επικίνδυνα κενά συλλογικής ανοσίας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τέσσερις ιοί βρίσκονται στο μικροσκόπιο της επιστημονικής κοινότητας, καθώς θεωρούνται πιθανοί «υποψήφιοι» για την εξέλιξη μιας νέας πανδημικής απειλής.
Η Mpox αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Από έναν ιό με περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση, έχει μετατραπεί σε παγκόσμιο φαινόμενο. Σύμφωνα με τον ερευνητή παγκόσμιας υγείας Μάικλ Χεντ, από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, νέα στελέχη του ιού εντοπίζονται συνεχώς, ακόμη και στην Ευρώπη, γεγονός που δείχνει ότι η νόσος έχει πλέον εγκατασταθεί μόνιμα σε πολλές χώρες. Η εμφάνιση νέας μετάλλαξης στην Αγγλία ενισχύει τις ανησυχίες για τη δυναμική της.
Την ίδια στιγμή, η ερυθρά επανέρχεται ως απειλή όχι λόγω της βαρύτητάς της, αλλά εξαιτίας της χαλάρωσης των εμβολιαστικών προγραμμάτων. Παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για ήπια λοίμωξη, η μόλυνση κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες. Η πρόσφατη έξαρση της ιλαράς στο Ηνωμένο Βασίλειο, η σοβαρότερη εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, λειτουργεί ως προειδοποιητικό καμπανάκι.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η γρίπη των πτηνών. Το στέλεχος H5N1, που από το 2020 έχει προκαλέσει μαζικούς θανάτους σε πτηνά, έχει αποδείξει ότι μπορεί να μεταδίδεται και σε θηλαστικά. Ο καθηγητής Εντ Χάτσινσον από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης επισημαίνει ότι μια πιθανή γενετική «σύμμειξη» με την εποχική γρίπη θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν ιό ικανό να μεταδίδεται εύκολα μεταξύ ανθρώπων.
Στη λίστα των ανησυχιών προστίθεται και ο ιός Oropouche, γνωστός ως «γρίπη του βραδύποδα». Μεταδίδεται μέσω σκνιπών και προκαλεί συμπτώματα που θυμίζουν δάγκειο πυρετό ή Ζίκα. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η γεωγραφική του εξάπλωση θα συνεχιστεί, επηρεάζοντας κυρίως ταξιδιώτες τα επόμενα χρόνια.
Το κοινό συμπέρασμα των επιστημόνων είναι σαφές. Χωρίς ενίσχυση της επιδημιολογικής επιτήρησης, επαναφορά της εμπιστοσύνης στους εμβολιασμούς και σοβαρή προετοιμασία των συστημάτων υγείας, η επόμενη υγειονομική κρίση μπορεί να βρει τον κόσμο ξανά απροετοίμαστο.
