Το Ωνάσειο Νοσοκομείο περνά σε μια νέα εποχή. Με την έναρξη λειτουργίας του νέου υπερσύγχρονου κτιρίου, δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση, η χώρα αποκτά για πρώτη φορά πλήρη και ενιαία μεταμοσχευτική υποδομή υψηλών προδιαγραφών. Πρόκειται για ένα έργο που δεν αναβαθμίζει απλώς τις κτιριακές εγκαταστάσεις. Αλλάζει τη θέση της Ελλάδας στον χάρτη των μεταμοσχεύσεων και δημιουργεί εκείνες τις συνθήκες που επιτρέπουν στους Έλληνες ασθενείς και κυρίως στα παιδιά, να λαμβάνουν περίθαλψη αντίστοιχη με τα κορυφαία διεθνή κέντρα, χωρίς την ανάγκη να ταξιδεύουν στο εξωτερικό.
Το Ωνάσειο έχει διαγράψει μια πορεία τριών δεκαετιών στην αιχμή των επιστημονικών εξελίξεων. Από το 1995 λειτουργεί το μοναδικό πρόγραμμα μεταμόσχευσης καρδιάς στην Ελλάδα, ενώ σε συνεργασία με το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» από το 2020 στεγάζει και το μοναδικό πρόγραμμα μεταμόσχευσης πνευμόνων στη χώρα. Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί 267 μεταμοσχεύσεις καρδιάς και 56 μεταμοσχεύσεις πνευμόνων, ενώ από το 2003 λειτουργεί το Πρόγραμμα Μηχανικής Υποστήριξης της Καρδιάς, το οποίο διατηρεί στη ζωή ασθενείς που αναμένουν μόσχευμα μέχρι να βρεθεί το κατάλληλο όργανο. Το πρόγραμμα αυτό, αν και αθόρυβο για το ευρύ κοινό, αποτελεί κρίσιμο κρίκο στη μεταμοσχευτική αλυσίδα, καθώς συχνά αποτελεί το μέσο που επιτρέπει σε έναν ασθενή να φτάσει ζωντανός στη μεταμόσχευση.
Το Μάιο του 2025 καταγράφηκε μια εξέλιξη με ιδιαίτερη αξία. Για πρώτη φορά πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα μεταμοσχεύσεις νεφρού σε παιδιά μικρού σωματικού βάρους, κάτι που μέχρι σήμερα προϋπέθετε την αναγκαστική μετακίνηση στο εξωτερικό. Η ιατρική ομάδα αποτέλεσε συνεργασία του Ωνασείου, του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Λαϊκό», του Νοσοκομείου Παίδων «Παναγιώτη και Αγλαΐας Κυριακού» και Ελλήνων γιατρών που εργάζονται στη Μεγάλη Βρετανία. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι αυτή η επιτυχία δεν ήταν απομονωμένο γεγονός. Ήταν το πρώτο βήμα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου που προβλέπει ότι μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2026 θα ξεκινήσει στο Ωνάσειο και πρόγραμμα μεταμόσχευσης ήπατος για παιδιά, δίνοντας τέλος σε μια μακρά περίοδο εξάρτησης από νοσηλεία σε κέντρα του εξωτερικού.
Στο ίδιο πλαίσιο, την ίδια χρονική περίοδο, θα λειτουργήσει και ένα νέο σύγχρονο ανοσολογικό εργαστήριο, το οποίο θα αναλάβει τις εξειδικευμένες εξετάσεις για όλες τις μεταμοσχεύσεις που πραγματοποιούνται στη χώρα, με εξαίρεση τη Βόρεια Ελλάδα. Η λειτουργία του δεν αφορά μόνο τεχνολογική αναβάθμιση, αλλά θέτει τις βάσεις για καλύτερο συντονισμό, μεγαλύτερη ταχύτητα στη διάγνωση συμβατότητας και ουσιαστική ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του συνολικού εθνικού συστήματος μεταμοσχεύσεων.
Η θετική αυτή πορεία δεν μπορεί να λογιστεί ανεξάρτητα από την πρόοδο που έχει σημειωθεί στον τομέα της δωρεάς οργάνων. Η Ελλάδα για χρόνια βρισκόταν στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης σε ποσοστά δωρεάς, ωστόσο τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μια συνεχής βελτίωση. Το 2020 η χώρα είχε μόλις 4,5 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού το 2024 όμως ο αριθμός αυτός έφτασε τους 10,6, και φέτος αναμένεται να ξεπεράσει τους 12 δότες ανά εκατομμύριο. Αν και ο ευρωπαϊκός μέσος όρος παραμένει υψηλότερος – γύρω στους 20 δότες – η ανοδική αυτή τάση είναι αξιοσημείωτη και δεν προέκυψε τυχαία.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την αλλαγή έχει η Εθνική Πρωτοβουλία για τη Δωρεά Οργάνων και τις Μεταμοσχεύσεις, μια στρατηγική σύμπραξη του Ιδρύματος Ωνάση, του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων και του Ωνασείου. Μέσα από αυτήν ενισχύθηκαν οι Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, προσλήφθηκαν Συντονιστές Μεταμοσχεύσεων στα μεγάλα δημόσια νοσοκομεία και αναπτύχθηκαν πρωτοποριακά προγράμματα ενημέρωσης και εκπαίδευσης, όπως τα Organmeetings και οι Οργανούληδες, που προσφέρουν στους πολίτες ενημέρωση χωρίς φόβο ή προκαταλήψεις.
Το νέο Ωνάσειο, πλήρως ψηφιοποιημένο και άρτια τεχνολογικά εξοπλισμένο, επιτρέπει την αναβαθμισμένη φροντίδα του μεταμοσχευμένου ασθενούς. Και όλα αυτά σε συνεργασία με άλλες Μονάδες Μεταμόσχευσης του Συστήματος Υγείας και ιατρούς από το εξωτερικό.
Για να συνεχιστεί αυτή η πορεία, απαιτείται και συνέχεια. Η ενίσχυση του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων, η σταθερή εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας, η περαιτέρω στήριξη των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας και η εδραίωση μακροπρόθεσμων πολιτικών στόχων είναι παράγοντες που καθορίζουν όχι μόνο την επιτυχία του εγχειρήματος, αλλά και την ικανότητα του συστήματος να λειτουργεί χωρίς εξαρτήσεις και συγκυριακές μεταβολές. Η μεταμόσχευση δεν είναι ένα τεχνικό γεγονός. Είναι η επιβεβαίωση ότι η αξία της ανθρώπινης ζωής είναι υπεράνω των οικονομικών και γεωγραφικών ορίων. Κι ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο, εκεί όπου για δεκαετίες η λύση ήταν το αεροπλάνο, σήμερα η λύση είναι η ίδια η Ελλάδα.
Καθηγητής Ιωάννης Ν. Μπολέτης
Ομότιμος Καθηγητής Παθολογίας-Νεφρολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ
Πρόεδρος Δ.Σ. Ωνάσειου Νοσοκομείου
