Ραγδαίες εξελίξεις για τη Βενεζουέλα πυροδότησε η ευρείας κλίμακας επιχείρηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων να συλλάβουν τον πρόεδρο της χώρας, Νικολάς Μαδούρο και να τον βγάλουν εκτός χώρας, ανοίγοντας ένα πρωτοφανές κεφάλαιο για την επόμενη μέρα στο Καράκας.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, διεμήνυσε σε αυστηρό τόνο οι ΗΠΑ θα διοικήσουν τη Βενεζουέλα μέχρι να γίνει δημοκρατική μετάβαση, επισημαίνοντας, παράλληλα πως «είμαστε έτοιμοι για δεύτερη επίθεση, εάν χρειαστεί»
Σε συνέντευξή του στο Liberal, ο διεθνολόγος, Θεόδωρος Τσίκας, σκιαγραφεί τα πιθανά σενάρια των επομένων ημερών, εξηγεί γιατί η κίνηση της Ουάσιγκτον «κουμπώνει» με μια πιο σκληρή ανάγνωση του δόγματος Μονρόε και την επιστροφή των γεωπολιτικών εξελίξεων στην εποχή των σφαιρών επιρροής.
Παράλληλα, αναλύει τον ρόλο της Κίνας στο πετρέλαιο και στους πόρους της Λατινικής Αμερικής, φωτίζει την παράμετρο της Κούβας, εκτιμά τα περιθώρια αντίδρασης της Ρωσίας και εξηγεί πώς ένα τέτοιο προηγούμενο μπορεί να επηρεάσει τη συνοχή της ευρύτερης περιοχής, αλλά και την ενεργειακή αγορά καθώς και τις τιμές του πετρελαίου.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Κύριε Τσίκα, βλέπουμε αρκετές συγκρούσεις σε όλο τον κόσμο τα τελευταία χρόνια: Ρωσία εναντίον Ουκρανίας, Κίνα εναντίον Ταϊβάν, Υεμένη κατά Σαουδικής Αραβίας και πλέον ΗΠΑ εναντίον Βενεζουέλας. Μήπως, τελικά, η Ιστορία επαναλαμβάνεται; Μήπως γυρνάμε σε μοντέλο με «σφαίρες επιρροής», όπως γινόταν τον 20ό αιώνα;
Νομίζω πως ναι, κύριε Παναγόπουλε. Τείνουμε προς τα εκεί. Και αυτό συμβαίνει, επειδή ακριβώς ο Τραμπ επιθυμεί να δρα ανενόχλητος σε ό,τι αφορά την ηγεσία του δυτικού ημισφαιρίου, είναι πλέον πάρα πολύ πιθανόν να δώσει ζώνες ή σφαίρες επιρροής στον Πούτιν, στην Ανατολική Ευρώπη ακόμη και στην Κεντρική Ασία, ήτοι σε όλες εκείνες που ήταν κραταιά η άλλοτε Ρωσική Αυτοκρατορία.
Και προφανώς, ποιος θα εμποδίσει εύκολα πλέον την Κίνα να παρέμβει με ένοπλα μέσα στην Ταϊβάν; Ο Τραμπ ακολουθεί, εν γένει, αυτή τη λογική. Θέλει να παρεμβαίνει μόνο σε ειδικές περιοχές, οι οποίες θεωρεί ότι αγγίζουν τα άμεσα συμφέροντα των ΗΠΑ. Και, για να πάρει αυτό που θέλει, σίγουρα δεν έχει κανένα πρόβλημα να αναγνωρίσει σε άλλους σφαίρες επιρροής.
Για να σας το θέσω απλά, εκτιμώ πως τείνουμε να φτάσουμε περίπου στο 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν οι Μεγάλες Δυνάμεις μαζεύονταν και μοίραζαν τον κόσμο. Είναι μια λογική και είναι αρκετά σοβαρός ο κίνδυνος να οδηγηθούμε εκεί. Η Ιστορία τείνει να επαναλαμβάνεται. Έχει αρκετά σημεία που μοιάζουν να επαναλαμβάνονται, όχι πιθανόν με τον ίδιο τρόπο, αλλά πράγματι υπάρχει μια λογική σ' αυτό.
Και ακριβώς σε αυτό το σημείο μπαίνει η ανάγκη της ΕΕ να επιταχύνει και να εμβαθύνει την πολιτική της ενοποίηση, διότι σε διαφορετική περίπτωση θα υπάρξει διαίρεση. Ο Τραμπ θα επιχειρήσει να πάρει με το μέρος του κάποιες ευρωπαϊκές χώρες σε σημείο ώστε να χαλαρώσουν οι δεσμοί τους με την Ευρώπη των 27. Από την άλλη, ο Πούτιν είναι εμφανές ότι μέσω των κυβερνήσεων Ουγγαρίας, Σλοβακίας και Τσεχίας ασκεί τη δική του επιρροή και αυτά είναι ζητήματα που χρήζουν μεγάλης προσοχής από την πλευρά των Βρυξελλών.
Πάμε στις χθεσινές καταιγιστικές εξελίξεις: Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον Πρόεδρο της Βενεζουέλας, τον Νικολάς Μαδούρο, και τον έβγαλαν εκτός χώρας, ενώ παράλληλα ξεκαθάρισε ότι η Βενεζουέλα θα διοικηθεί από τις ΗΠΑ μέχρις ότου υπάρξει δημοκρατική μετάβαση. Τι σηματοδοτεί η συγκεκριμένη εξέλιξη για την επόμενη μέρα στη Βενεζουέλα, κατά την άποψή σας;
Νομίζω ότι βαίνουμε προς το τέλος του καθεστώτος Μαδούρο. Δηλαδή, από τη στιγμή που συλλαμβάνεται ο επικεφαλής της χώρας, είναι πολύ πιθανό τμήματα του καθεστώτος, δηλαδή στελέχη του στρατού ή άλλων αξιωματούχων του καθεστώτος, να προσχωρήσουν στην αντιπολίτευση, σε μια μεταβατική κατάσταση που θα δημιουργηθεί μετά τη σύλληψη του Μαδούρο.
Έτσι και αλλιώς, το καθεστώς αυτό έχει πολλές ρωγμές τα τελευταία χρόνια. Ειδικά μετά το θάνατο του Τσάβες, που είχε πάρει με πραξικόπημα την εξουσία, ο Μαδούρο, που ήταν ο διάδοχός του, δεν είχε και την ίδια λαϊκή αποδοχή που είχε ο Τσάβες, ακόμα και στα τμήματα που στήριζαν το καθεστώς. Πόσο μάλλον που το καθεστώς του Μαδούρο δεν έχει δημοκρατική νομιμοποίηση. Πάρα πολλές χώρες του κόσμου, όχι μόνο δυτικές, αλλά και πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, η σοσιαλιστική κυβέρνηση της Ισπανίας, χώρα που έχει παραδοσιακούς δεσμούς με τη Λατινική Αμερική, είχαν καταγγείλει τις εκλογές ότι ήταν στημένες.
Επιπλέον, υπάρχει μια αντιπολίτευση, η οποία είναι συγκροτημένη, η οποία απ' ό,τι φαίνεται, είχε κερδίσει τις εκλογές τις οποίες τις έκλεψε το καθεστώς Μαδούρο και έχει ως επικεφαλής τη Μαρία Κορίνα Ματσάδο, την κυρία αυτή που είχε πάρει το Νόμπελ Ειρήνης (2025), η οποία, όμως, πλέον το Νόμπελ Ειρήνης το αφιέρωσε στον Τραμπ. Άρα, προφανώς ο Τραμπ έχει και μια «δική του», η οποία είναι πολύ πιθανόν η ίδια ή κάποιοι πρόσωπα προσκείμενα σ’ αυτήν να αναλάβουν τη διακυβέρνηση της χώρας κάποια στιγμή.
Επειδή αναφερθήκατε στα μεταβατικά σενάρια για το διάδοχο σχήμα και το τι μπορεί να συμβεί στη Βενεζουέλα, πώς μπορεί να αντιδράσουν οι υποστηρικτές του τσαβισμού επί του πεδίου; Υπάρχει, κατά την άποψή σας, ο κίνδυνος εμφυλίου πολέμου;
Ναι, υπάρχει. Σίγουρα ένα ενδεχόμενο είναι να πάμε σε αιματοχυσία αν υπάρξει μία ενεργή, σημαντική, σε μέγεθος, εντατική αντίσταση στη νέα κατάσταση. Εξαρτάται από πολλά πράγματα. Αν θα πάρουν κάποια ανταλλάγματα, αν υπάρχουν υπόγειες διασυνδέσεις με τη σημερινή αντιπολίτευση, αν φοβηθούν κάποιοι.
Αυτό είναι κάτι που θα κριθεί τις επόμενες ώρες και μέρες. Ναι, πράγματι δεν είναι σίγουρη η ομαλή μετάβαση.
Ποια «αλυσίδα» γεγονότων ήταν αυτή που οδήγησε στη σημερινή κλίμακα με την επίθεση που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ εναντίον της Βενεζουέλας; Υπήρχε κάποιο σημείο καμπής τους τελευταίους μήνες;
Νομίζω ότι η αρχή των πραγμάτων είναι η ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Τραμπ. Ο Τραμπ είναι ένθερμος οπαδός του δόγματος Μονρόε, που ήταν ένα δόγμα που είχε εκφράσει ένας πολύ παλαιότερος πρόεδρος των ΗΠΑ που έλεγε ότι το δυτικό ημισφαίριο, η αμερικανική ήπειρος, είναι ουσιαστικά η πίσω αυλή των ΗΠΑ και ουδείς έχει δικαίωμα να παρεμβαίνει εκεί. Ότι ναι μεν οι ΗΠΑ δεν παρεμβαίνουν σε άλλες περιοχές του κόσμου, ήταν το δόγμα του απομονωτισμού, αλλά δεν δέχονται και στην αμερικανική ήπειρο να παρεμβαίνει κανείς. Επομένως, νομίζω ότι αυτό είναι η βασική σύλληψη και μάλιστα αν θυμηθεί κανείς περίπου ένα χρόνο πριν όταν ο Τραμπ ανέλαβε την προεδρία, οι πρώτες του δηλώσεις είχαν σχέση με την αμερικανική ήπειρο.
Είχε πει χαρακτηριστικά ο Τραμπ ότι ο Καναδάς πρέπει να γίνει η 51η πολιτεία των ΗΠΑ, ότι το Μεξικό μας στέλνει μετανάστες και ναρκωτικά. Είχε κάνει επικριτικές δηλώσεις και για την Κολομβία και για τη Βραζιλία. Για τη Βραζιλία, ειδικά, επειδή είχε βάλει σε δίκη τον παλιό ακροδεξιό πρώην πρόεδρο της Βραζιλίας, τον Ζαΐχ Μπολσονάρου. Επιπλέον, είχε κάνει δηλώσεις για τη διώρυγα του Παναμά ότι την εκμεταλλεύονται οι Κινέζοι, που πράγματι και αυτό είναι αληθές.
Ακόμα και οι επιδιώξεις του για τη Γροιλανδία, η οποία βρίσκεται κολλητά στην αμερικανική ήπειρο, έχουν σχέση με αυτό το γεγονός. Επίσης, υπάρχει και το θέμα της επιρροής της Κίνας…
Ήθελα να σας ρωτήσω, συγκεκριμένα, γι’ αυτό. Ποια είναι τα βασικά συμφέροντα της Κίνας στη Βενεζουέλα και ποια εργαλεία διαθέτει αυτή τη στιγμή υπό τις δοσμένες συνθήκες;
Η Κίνα έχει κάνει οικονομική διείσδυση σε όλη τη Λατινική Αμερική. Ένα πολύ σημαντικό τμήμα του πετρελαίου της Βενεζουέλας το παίρνει η ίδια η Κίνα. Αλλά, γενικότερα, πιστεύω ότι ο Τραμπ θέλει να απομακρύνει την Κίνα από τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους της Λατινικής Αμερικής προκειμένου να τους αξιοποιήσουν οι ΗΠΑ. Αυτό έχει σχέση με το πετρέλαιο της Βενεζουέλας.
Θα πρέπει να σας πω, σε αυτό το σημείο, πως η Βενεζουέλα έχει αρκετά μεγάλη παραγωγή πετρελαίου. Διαθέτει περισσότερα αποθέματα πετρελαίου ακόμη και από τη Σαουδική Αραβία. Το πρόβλημα για τη Βενεζουέλα είναι ότι λόγω των ιδιαίτερων κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο καθεστώς και λόγω της έλλειψης τεχνολογικής υποστήριξης δεν μπορούσε να το αξιοποιήσει όλο αυτό το πετρέλαιο.
Παράλληλα, η Κίνα έχει μπει και στον Παναμά και σε διάφορες άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής και νομίζω ότι ο βασικός στόχος του Τραμπ είναι αυτός ακριβώς: να απομακρύνει την Κίνα και από το πετρέλαιο της Βενεζουέλας αλλά και από τον ορυκτό πλούτο της Λατινικής Αμερικής.
Ωστόσο, εκτιμώ πως υπάρχει και ακόμη ένας στόχος, που είναι το καθεστώς της Κούβας. Το καθεστώς στη Βενεζουέλα είχε έως τώρα την αμέριστη στήριξη της Αβάνας. Αν δεν υπήρχε η Κούβα, δεν θα μπορούσε να σταθεί το καθεστώς Τσάβες και Μαδούρο στη Βενεζουέλα. Και φαίνεται ότι από εδώ και πέρα οι ΗΠΑ θέλουν να απομονώσουν τη Βενεζουέλα και από το ίδιο το καθεστώς της Κούβας. Υπενθυμίζω ότι ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για θέματα ασφαλείας του Προέδρου των ΗΠΑ, είναι ο Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος είναι απόγονος Κουβανών αντικαθεστωτικών που είχαν εγκατασταθεί στη Φλόριντα και έκαναν ενέργειες εναντίον του καθεστώτος Κάστρο.
Άρα και ο ίδιος έχει την αντίληψη ότι πιθανόν να πρέπει να απομονωθεί ίσως και να ανατραπεί κάποια στιγμή το καθεστώς της Κούβας. Συνεπώς, εκτιμώ πως έχουν πέσει αρκετοί παράγοντες επάνω στο τραπέζι, προκειμένου να προχωρήσει ο Τραμπ σε αυτή την ενέργεια κατά του Μαδούρο. Ίσως διότι και ο Μαδούρο είναι ο αδύναμος κρίκος όλων αυτών των περιπτώσεων που αναφέραμε μέσα σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική.
Σε αυτή την πολυσύνθετη εξίσωση της Λατινικής Αμερικής υπάρχει, βέβαια, και ο παράγοντας της Ρωσίας. Τι μπορεί να κάνει πρακτικά η Ρωσία αυτή τη στιγμή υπό τις παρούσες συνθήκες;
Νομίζω ότι η Ρωσία δεν μπορεί να κάνει τίποτα πρακτικά. Ήδη, όπως διαβάσαμε, εξέδωσε μια καταδικαστική δήλωση, αλλά στην πράξη δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Πρώτον διότι δεν έχει τη δυνατότητα να το κάνει και δεύτερον έχει ανάγκη τον Τραμπ, για να τα βρουν στο θέμα της Ουκρανίας και σε άλλα ζητήματα.
Εδώ, μάλιστα, ήθελα να τονίζω το εξής: Από τη στιγμή που ο Τραμπ θεωρεί ότι το δυτικό ημισφαίριο συνιστά αποκλειστική ζώνη επιρροής, τότε δεν θα είχε μεγάλο πρόβλημα να αναγνωρίσει στον Πούτιν ότι θα έχει μια δική του σφαίρα επιρροής στη «γειτονιά» της Ρωσίας. Παράλληλα, θα το δει και ως χάρη σε χώρες και σε περιοχές που έχουν υπάρξει κάποια στιγμή τμήματα της παλιάς Ρωσικής Αυτοκρατορίας είτε αυτά είναι στην Ανατολική Ευρώπη, είτε είναι στον Καύκασο, είτε είναι στην Κεντρική Ασία. Είναι κάτι που ο Πούτιν το επιδιώκει και επομένως θα μπορούσε να υπάρξει κάποιου τέτοιου είδους υπόγεια συμφωνία ανάμεσα στον Τραμπ και τον Πούτιν.
Πώς εκτιμάτε ότι θα τοποθετηθούν οι μεγάλες χώρες της Λατινικής Αμερικής και τι σημαίνει όλο αυτό που έχει συμβεί για τη συνοχή της ευρύτερης περιοχής;
Πολλές χώρες, ανάλογα με τον πολιτικό προσανατολισμό που έχουν οι ηγεσίες των χωρών, σίγουρα χώρες όπως η Κολομβία ή η Βραζιλία, κάποιες χώρες θα ταχθούν εναντίον και προφανώς θα φοβηθούν μήπως συμβεί και στις ίδιες αυτό. Άρα δημιουργεί ένα προηγούμενο λέτε. Ναι, παρότι δεν είναι το ίδιο εύκολο, έτσι, γιατί δεν είναι οι ίδιες οι συνθήκες, σίγουρα αυτές θα ταχθούν εναντίον.
Όμως άλλοι ηγέτες, όπως, για παράδειγμα, ο Χαβιέρ Μιλέι της Αργεντινής που είναι πολύ κοντά ιδεολογικοπολιτικά στον Τραμπ - τον θεωρούν, μάλιστα, ως τον Τραμπ της Νότιας Αμερικής - αυτοί θα ταχθούν υπέρ. Δηλαδή, φαίνεται ότι από εδώ και πέρα ο Τραμπ προσπαθεί να αντικαταστήσει ή να αλλάξει ή ακόμη και να απομακρύνει ηγεσίες από χώρες της Λατινικής Αμερικής που θεωρεί ότι δεν είναι φίλα προσκείμενες σ’ αυτόν και να ενισχύσει κάποιες ηγεσίες, που δεν είναι πολλές βέβαια αυτή τη στιγμή που είναι κοντά του. Και επομένως αυτό μπορεί να δημιουργήσει μια πολιτική εξέλιξη στη Λατινική Αμερική ευρύτερη, όσο τουλάχιστον ο Τραμπ βρίσκεται στην Προεδρία των ΗΠΑ.
Πόσο επηρεάζεται η ενεργειακή αγορά και ειδικότερα οι τιμές του πετρελαίου από ένα τέτοιο συμβάν, όπως αυτό, με τη σύλληψη του Προέδρου Μαδούρο; Υπάρχει κίνδυνος οικονομικής αποσταθεροποίησης;
Εντάξει, στην αρχή μπορεί να υπάρχει, διότι οι αγορές δεν αγαπούν οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση. Είναι σίγουρο πως οποιαδήποτε ανατροπή δημιουργεί μία αναστάτωση.
Ωστόσο, έχω την εντύπωση ότι τα πράγματα θα ομαλοποιηθούν στην πορεία, ειδικά διότι αν αρχίσει και υπάρχει πολύ μεγαλύτερη εξαγωγή πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, με τα τεχνολογικά μέσα που διαθέτουν μεγάλες αμερικανικές εταιρείες οι οποίες είναι πολύ πιθανό να αναλάβουν τη διαχείριση των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Βενεζουέλας, τη μεγαλύτερη ροή πετρελαίου, σίγουρα αυτό θα ομαλοποιήσει τις τιμές, μπορεί και να τις ρίξει, αν αυτό θα σημαίνει ότι θα έχουμε πολύ μεγαλύτερη αφθονία πετρελαίου πλέον στην αγορά από ό,τι πριν.
*Ο Θεόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας - διεθνολόγος.
