Στους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να ενισχυθεί η «άμυνα» του αστικού ιστού της Αττικής απέναντι στις πλημμύρες και στα ακραία καιρικά φαινόμενα αναφέρεται ο Νίκος Μουρτζάς, Γεωλόγος και Ερευνητικός Συνεργάτης στο Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Νότιγχαμ, μιλώντας στο Liberal.
Με αφορμή την πρόσφατη μεγάλη κακοκαιρία που έπληξε το Λεκανοπέδιο (αφήνοντας πίσω της μια νεκρή γυναίκα στην Άνω Γλυφάδα), ο κ. Μουρτζάς εξηγεί τους λόγους των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Αττική και υπογραμμίζει τη σημασία που έχουν η φυτοκάλυψη και τα αμυντικά έργα απέναντι στις πλημμύρες.
Παράλληλα, τονίζει πως τα «χειρότερα είναι μπροστά μας» σχετικά με το κατά πόσο πιο βίαια θα γίνονται τα καιρικά φαινόμενα στο μέλλον και υπογραμμίζει πως χρειάζεται να υπάρξει αλλαγή συνείδησης από την πολιτεία αλλά και από τους πολίτες και κατανόηση για το ότι «πλέον ζούμε σε ένα άλλο πλαίσιο κλίματος».
Συνέντευξη στον Αλέξανδρο Βέλμαχο
Ποιοι είναι οι κύριοι λόγοι που προκαλούν τα μεγάλα προβλήματα στην Αττική όταν έχουμε έντονες βροχοπτώσεις; Τι ρόλο παίζουν οι δασικές πυρκαγιές;
Η έλλειψη υποδομών είναι ο βασικός λόγος που έχουμε αυτές τις πλημμύρες και ακόμα και σε χαμηλού υψομέτρου περιοχές. Και η απαρχαιωμένη πια κατάσταση των υποδομών σε σχέση με τα κλιματικά φαινόμενα που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή.
Λέω κλιματική αλλαγή και όχι κρίση γιατί την κρίση δεν την έχουμε δει ακόμα.
Οι δασικές πυρκαγιές προφανώς και παίζουν σημαντικό ρόλο. Μια φυτοκαλυμμένη περιοχή απορροφά σημαντική ποσότητα νερού και επιβραδύνει τη ροή του νερού.
Στη Γλυφάδα, στις νότιες πλαγιές του Υμηττού, όπου υπάρχει ένα εκτεταμένο δίκτυο αποστράγγισης του νερού και των κατακρημνίσεων φαίνεται ότι οι πυρκαγιές έχουν παίξει σημαντικό ρόλο. Και σε περιοχές αναδάσωσης, όπου τα φυτά είναι μικρά και εκεί έχουμε εκτεταμένες καταστροφές.
Ο κύριος λόγος που έχουμε την καταστροφή είναι η άναρχη πολεοδόμηση. Έχουμε χτίσει καταργώντας τους χείμαρρους που αποστραγγίσουν το νερό στη θάλασσα.
Συγκεκριμένα για την περιοχή της Άνω Γλυφάδας που είχαμε τις καταστροφές, υπάρχουν 8 χείμαρροι.
Έξι μικρούς σε μήκος και ποσότητας νερού που μπορούν να αποστραγγίσουν. Όταν αυτοί καταλήγουν σε πολεοδομημένη περιοχή εξαφανίζονται, έχουν καλυφθεί από σπίτια και δρόμους.
Και δύο ακόμα που έχουν μεγάλες λεκάνες αποστράγγισης και καταλήγουν σε δύο βασικές λεωφόρους της Άνω Γλυφάδας.
Ποιες είναι περιοχές της Αττικής που αντιμετωπίζουν τους μεγαλύτερους κινδύνους αυτή τη στιγμή από πλημμυρικά φαινόμενα και γιατί;
Τους μεγαλύτερους κινδύνους τους έχουμε κυρίως εκεί που καταλήγουν ρέματα. Το ρέμα της Πικροδάφνης, το ρέμα του Ποδονίφτη, στην περιοχή του Ηριδανού. Σε μεγάλους αποδέκτες νερού της Αττικής οι οποίοι έχουν μειωμένα χαρακτηριστικά όσο αναφορά τις ποσότητες του νερού που μπορούν να αποστραγγίξουν αυτή τη στιγμή.
Να το πω πιο απλά. Αυτή τη στιγμή έχουμε ρέματα και ποταμούς με συγκεκριμένες κοίτες, οι οποίες στις αυξημένες ποσότητες νερού σε μικρό χρονικό διάστημα που πέφτουν -λόγω και της κλιματικής αλλαγής- δεν έχουν τη δυνατότητα να το αποστραγγίξουν και έτσι πλημμυρίζουν.
Άρα μιλάμε για τις περιοχές της Νέας Ιωνίας, Νέας Φιλαδέλφειας, Περισσού...
Ναι, ναι. Το ρέμα Χαλανδρίου και το ρέμα της Πικροδάφνης το οποίο πρόσφατα καθαρίστηκε γιατί είχε σημαντικότητα προβλήματα από φερτά υλικά, μπάζα και πάει λέγοντας.
Στη Γλυφάδα, από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα είχαν χαρτογραφηθεί χείμαρροι και ρέματα που τροφοδοτούσαν τη λίμνη. Σήμερα όλοι αυτοί οι χείμαρροι έχουν κλείσει στις πολεοδομημένες περιοχές και δεν μπορούν να αποστραγγίξουν τα νερά τους παρά πάνω στους δρόμους και την οικιστική περιοχή. Για αυτό και η τεράστια καταστροφή που συνέβη.
Κατά τη γνώμη σας, πώς θα μπορούσε να βελτιωθεί η κατάσταση με τη συνεργασία κεντρικής κυβέρνησης -Περιφέρειας- Δήμων;
Αυτό που μπορούν να κάνουν είναι αμυντικά έργα. Να δημιουργηθούν έργα ανάσχεσης ώστε να επιβραδύνουμε την ταχύτητα του νερού και να μπορέσουμε να συγκρατήσουμε πέτρες, χώματα και τα άλλα υλικά πριν φτάσουν την οικιστική περιοχή.
Στην Πεντέλη μετά τις πυρκαγιές έχουν δημιουργηθεί μικρά φράγματα τα οποία έχουν επιβραδυνθεί και την πορεία του νερού αλλά τη στερεοπαροχή (η ποσότητα στερεών υλικών που μεταφέρονται από το νερό ενός ποταμού ή ρέματος σε συγκεκριμένο χρόνο).
Αναφέρατε και στην αρχή της κουβέντας μας το θέμα της κλιματικής αλλαγής. Πώς αναμένεται ότι οι πλημμύρες θα επηρεάσουν τις αστικές υποδομές στο μέλλον;
Είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα. Από τη μια έχουμε την πλημμύρα από τη μεριά της θάλασσας και από την άλλη την πλημμύρα από την πλευρά του βουνού. Η μεταβολή του επιπέδου της θάλασσας φαίνεται πως θα είναι,της τάξης τουλάχιστον των 50 εκατοστών, η οποία θα μεταβάλλει ριζικά την ακτή μέχρι το 2100 - 2150.
Αναμένουμε ακόμα πιο συχνά φαινόμενα ραγδαίων βροχών, μεγάλης έντασης και σε μικρά χρονικά διαστήματα.
Αυτό σημαίνει πως το έδαφος δεν προλαβαίνει να απορροφήσει το νερό γιατί πέφτει με μεγάλη ορμή και η μόνη διέξοδος του είναι να κυλήσει προς τη θάλασσα. Συνυπολογίζοντας τη βιαιότητα και τη συχνότητα αυτών των φαινομένων στο μέλλον.
Ακόμα δεν έχουμε δει τα χειρότερα. Τουλάχιστον τα μοντέλα μας αυτό δείχνουν.
Για αυτό όταν μιλάμε για κλιματική κρίση περισσότερο είναι μια πολιτική κρίση. Μιας πολιτείας που είναι ανίκανη να ανταποκριθεί σε ένα φαινόμενο και το λέει κρίση. Δηλαδή «δείχνει» την κορύφωση του ενώ δεν είναι η κορύφωση του.
Εσείς πως πιστεύετε πως θα μπορούσαμε να θωρακιστούμε απέναντι στις φυσικές καταστροφές για τον αστικό ιστό της Αττικής;
Πρώτον, φυτοκάλυψη των ορεινών όγκων. Και δεύτερο, αμυντικά έργα για να περιορίσουμε τη ροή του νερού και των στερεοπαροχών προς τις κατοικημένες περιοχές.
Ακόμα, όλο και περισσότερο βελτίωση των έργων αποχέτευσης του νερού μέσα στις οικιστικές περιοχές.
Καταλαβαίνετε ότι αυτό σημαίνει αυξημένο κόστος για να αντιμετωπίσουμε όλα αυτά τα φαινόμενα.
Αντί να φτιάχνουμε πλατείες και να κοιτάμε ποιος θα έχει το μεγαλύτερο χριστουγεννιάτικο δέντρο, ας ρίξουμε τα χρήματα εκεί γιατί θα αντιμετωπίζουμε όλο και περισσότερο αυτά τα φαινόμενα.
Κατά τη γνώμη σας, για ποιο λόγο αυτό δεν γίνεται; Είναι τόσο μεγάλο το πολιτικό κόστος;
Εδώ υπάρχει ο τραγέλαφος της ελληνικής κοινωνίας. Ο πολιτικός προσπαθεί με έργα βιτρίνας να δημιουργήσει εντυπωσιασμό και ο κόσμος να αντιδράσει όταν έχει γίνει το κακό.
Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως πλέον ζούμε σε ένα άλλο πλαίσιο κλίματος. Αν αυτό δεν το κατανοήσουμε και πηγαίνουμε να σβήσουμε φωτιές το καλοκαίρι και να μαζέψουμε καταστροφές από πλημμύρες το χειμώνα, δεν θα υπάρξει πρόοδος.
