«Rewind» σημαίνει, σε ελεύθερη απόδοση, γυρίζω το χρόνο πίσω και βάζω τους δείκτες του ρολογιού στη σωστή θέση για ένα νέο ξεκίνημα ζωής. Ο Κοσμάς Λιβανός είναι ο κλινικός διευθυντής του φορέα «Rewind», του πρώτου αδειοδοτημένου ιδιωτικού κέντρου απεξάρτησης στην Ελλάδα.
Ο κύριος Λιβανός μιλάει στο Liberal.gr για την απεξάρτηση και την ολιστική αντιμετώπιση της, την κοινωνική επιδημία της βίας των ανηλίκων και την επικίνδυνη εξιδανίκευση της κάνναβης από την ποπ κουλτούρα. Ο Κοσμάς Λιβανός ξέρει το πρόβλημα στην πηγή του, αναγνωρίζει ποιος εξαρτημένος έχει καλή πρόγνωση, ξέρει τον τρόπο, υπό την προϋπόθεση να πιστέψει ο χρήστης ότι θέλει να θεραπευτεί.
Μπορεί να μην είναι πολιτικός, αν και η οικογένεια του έχει βαθιές ρίζες στην πολιτική και κοινωνική ζωή του τόπου, ωστόσο δημιουργεί πολιτική για την αντιμετώπιση του «μεταλλαγμένου θηρίου». Για αυτό και επιμένει στη θέσπιση Εθνικού Επιτρόπου που θα χαράξει στρατηγική για την αντιμετώπιση του μεγάλου προβλήματος των ναρκωτικών από την παράνομη εισαγωγή τους στην Ελλάδα έως και την ολιστική αντιμετώπιση της εξάρτησης των χρηστών, η ηλικία των οποίων πέφτει δραματικά χρόνο με το χρόνο.
Συνέντευξη στην Δέσποινα Κουτσομητροπούλου
Όταν μιλάμε για εξάρτηση, μιλάμε για ασθένεια, για κοινωνικό φαινόμενο ή για κάτι πιο σύνθετο;
Σαφέστατα αναγνωρίζεται ως ασθένεια. Μια ασθένεια που έχει ψυχοκοινωνικές επιρροές, με ιογενή τάση και η οποία μεταλλάσσεται. Ο τρόπος με τον οποίο η παθογένεια του εθισμού εμφανιζόταν πριν από τριάντα χρόνια δεν είναι ο ίδιος με σήμερα. Παλαιότερα δίναμε τεράστια έμφαση στο κομμάτι της ηρωίνης. Εκείνες τις εποχές και αρκετές δεκαετίες μετά, λόγω του κινήματος της Νάνσυ Ρέιγκαν που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’80, όλη η έμφαση και από πλευράς καταστολής και από πλευράς θεραπείας, αλλά και πρόληψης ήταν βασισμένη στην καταστολή της ηρωίνης.
Αυτό δημιούργησε ένα τεράστιο κενό με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί παρά πολύ η χρήση των διεγερτικών, της κοκαΐνης, αλλά και της κάνναβης, η οποία ανήκει στα διεγερτικά. Εξαιτίας της μη διαχείρισης αυτού του κενού, η κοκαΐνη όχι μόνο ωραιοποιήθηκε, αλλά και κοινωνικοποιήθηκε, ειδικά στους μεσοαστικούς κύκλους. Το κακό φούντωσε πολύ περισσότερο με τη χρήση του «έκσταση», επίσης ως κοινωνικό ναρκωτικό.
Απόρροια είναι μια ολόκληρη γενιά, από το ’80 έως το ’20, η οποία έκανε χρήση διεγερτικών νομίζοντας ότι δεν είναι κακό. Αυτό δημιούργησε μια καινούρια γενιά εθισμένων ανθρώπων, οι οποίοι υποφέρουν από τον εξαρτητικό κύκλο και είναι διαφορετικής παθογένειας από τους τοξικομανείς του ΄80, οι οποίοι είχαν εθισμό στα οπιούχα. Το ζήτημα είναι πως διαχειρίζεσαι όλο αυτό τον πληθυσμό.
Το θέμα είναι ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι ενώ φαίνονται πιο ατσαλάκωτοι εμφανισιακά, έχουν πολύ βαθύτερο πρόβλημα. Συνήθως είναι διπλής διάγνωσης, όπως λέμε στη δουλειά μας, έχουν και πρόβλημα εθισμού, αλλά έχουν συνήθως και ψυχιατρικά προβλήματα, τα οποία δεν είχαν στο παρελθόν οι εθισμένοι στα οπιούχα. Το πρόβλημα είναι πολύ δυσκολότερο και βαθύτερο.
Όταν αναφέρεστε σε ψυχιατρικά προβλήματα εξαιτίας του εθισμού στα διεγερτικά, ποιο είναι το περίγραμμα τους;
Ναρκωτικά όπως η κάνναβη, για την οποία η ενημέρωση ως προς τις ψυχοτροπικές της δράσεις είναι κακή, είναι πολύ επικίνδυνη και «ανοίγει» ψυχώσεις σε πολύ νεαρές ηλικίες, όπως και η κοκαΐνη. Άνθρωποι οι οποίοι κάνουν χρήση αυτών των ουσιών παθαίνουν και ψυχωτικά επεισόδια, τα οποία εξελίσσονται σε σχιζοφρένεια, σε διπολισμούς.
Έρχονται και ζητούν βοήθεια για την εξάρτηση τους, αλλά παράλληλα έχουν δημιουργήσει κι ένα βαρύ ψυχιατρικό νόσημα, το οποίο χρήζει διάγνωσης ψυχιατρικής και χρειάζονται και αγωγή για το βιοχημικό κομμάτι του προβλήματος τους.
Σήμερα ποιες είναι οι κυριότερες μορφές εξάρτησης που αντιμετωπίζετε στην κλινική;
Κοκαΐνη. Αλκοόλ. Κάνναβη. Η κοκαΐνη είναι με διαφορά η πρώτη. Καθότι είμαστε η πρώτη ιδιωτική κλινική, προσελκύουμε έναν διαφορετικό πληθυσμό, που δύσκολα στρέφεται στα κρατικά προγράμματα. Τα κρατικά προγράμματα, τα οποία ήταν σχεδιασμένα για ανθρώπους που είχαν εξάρτηση στα οπιούχα. Η «Rewind» είναι Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρία, η οποία ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2025. Και είναι ο πρώτος οργανισμός, το πρώτο αδειοδοτημένο, από το Υπουργείο Υγείας, Κέντρο Απεξάρτησης στην Ελλάδα.
Είναι ένα εγχείρημα το οποίο παλεύω να το φέρω εις πέρας εδώ και τριάντα χρόνια, διότι δεν υπήρχε πλαίσιο στην Ελλάδα και επειδή έχω ασχοληθεί είμαι υπέρμαχος της ιδιωτικοποίησης της απεξάρτησης για πολλούς και διάφορους λόγους, όχι διότι θεωρώ ότι είναι κακή η υπάρχουσα κατάσταση, υπό την έννοια των επαγγελματιών, οι οποίοι δουλεύουν στο χώρο, αλλά διότι θεωρώ με το να υπάρχει ο ιδιωτικός τομέας, αυτό που κάνεις είναι να καλυτερεύει και ο δημόσιος τομέας σε όλα τα επίπεδα.
Αποτοξίνωση και απεξάρτηση είναι διαφορετικές έννοιες;
Αποτοξίνωση είναι το σωματικό κομμάτι της απεξάρτησης και το δεύτερο κομμάτι της απεξάρτησης, που είναι και το πιο σημαντικό, είναι το ψυχολογικό και το ψυχοκοινωνικό, το οποίο απαιτεί περισσότερο χρόνο. Είμαι ψυχολόγος και δουλεύω χρόνια ως θεραπευτής στο χώρο, και η δουλειά μου είναι να συντονίζω τους θεραπευτές της ομάδας, να διαχειρίζομαι τα περιστατικά κατά την εισαγωγή τους, δηλαδή να κάνω το κομμάτι της αξιολόγησης των περιστατικών, να επιβλέπω την ομάδα σε συνεργασία με τον ψυχίατρο.
Εμείς τι κάνουμε; Βλέπουμε τα περιστατικά όταν έρχονται, κάνουμε την αξιολόγηση τους και μετά διαχειριζόμαστε όλη την κλινική ομάδα σε συνεργασία με τον ψυχίατρο, έτσι ώστε να λειτουργεί και θεραπευτικά με σωστό τρόπο το πρόγραμμα, αλλά και σε επίπεδο εποπτείας, έτσι ώστε να είναι επιστημονικά ορθό.
Ποιος είναι ο βασικός ηλικιακός κορμός των ανθρώπων που έρχονται για απεξάρτηση;
Αυτό αλλάζει. Θέλω να κρατάω ένα πολύ υψηλό επίπεδο κινητοποίησης. Θέλουμε οι άνθρωποι που μπαίνουν εδώ να είναι γενικότερα άνθρωποι που έχουν καλή πρόγνωση. Έχω φτιάξει ένα μοντέλο, το οποίο εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχω δει ότι δουλεύει. Λέγεται τριγωνική διάγνωση, βλέπουμε που βρίσκεται ο άνθρωπος από πλευράς κινητοποίησης. «Καλό σκορ» έχουν οι άνθρωποι που είναι μεγαλύτεροι σε ηλικία, από 25 και πάνω.
Θέλω να σημειώσω ότι υπάρχει τεράστιο πρόβλημα με τα ανήλικα, τα οποία ξεκινούν την κάνναβη, σε πάρα πολύ μικρή ηλικία, ακόμα και 12 ετών. Συχνά εμφανίζονται εδώ έφηβοι 16 ετών, οι οποίοι έχουν ξεκινήσει νωρίτερα, και ο τρόπος διαχείρισης είναι πολύ διαφορετικός σε αυτές τις ηλικίες. Μπαίνει το παιδαγωγικό κομμάτι, το κομμάτι διαχείρισης τραύματος. Είναι διαφορετική η θεραπευτική διαδικασία και εκεί δεν υπάρχει νομικό πλαίσιο. Θέλω να θίξω και το θέμα του πως πρέπει να διαχειριστούμε το πρόβλημα της ανήλικης βίας στο σύνολο της και αυτό αφορά και το πλαίσιο του εθνικού σχεδιασμού.
Υπάρχουν παιδιά τα οποία έχουν μόνο πρόβλημα χρήσης. Όταν αυτό συνδυάζεται με ανήλικη βία τότε έχεις διπλό πρόβλημα. Όταν υπάρχουν ταυτόχρονα πρόβλημα χρήσης και πρόβλημα ανήλικης βίας, και δεν παρέμβεις σωστά, μετά τα παιδιά «αποφοιτούν» και η βία γίνεται γηπεδική. Έχεις ένα φαινόμενο στην Ελλάδα προοδευτικής ανάληψης ευθυνών στον παραβατικό κόσμο από αυτά τα παιδιά, με πολύ καλά στημένο και μεθοδευμένο τρόπο.
Αυτά τα παιδιά, με διπλό πρόβλημα χρήσης και βίαιης, παραβατικής συμπεριφοράς, είναι «χαμένα»;
Χαμένα δεν είναι ποτέ. Εμείς ως επαγγελματίες του χώρου, αλλά και ως κράτος έχουμε τεράστια δυνατότητα να κάνουμε πολλά πράγματα, πρώτα από όλα, σε επίπεδο πρόληψης και ενημέρωσης για ένα καινούριο πρόβλημα, με ιογενή τάση. Πρώτα απ’ όλα οι γονείς νιώθουν ότι φταίνε, αλλά δεν φταίνε.
Φταίμε εμείς που δεν τους έχουμε ενημερώσει σωστά. Τι να κάνει ένας γονιός που έχει ένα παιδί, το οποίο έχει πεντακόσιες προκλήσεις μπροστά του; Ίντερνετ, διάσπαση προσοχής, τεράστιο πρόβλημα αξιακού συστήματος, το οποίο έχει διαλυθεί. Εκτός από το αξιακό σύστημα είναι διαστρεβλωμένο και το σύστημα πληροφόρησης.
Η ωραιοποίηση των ουσιών από ταινίες, σίριαλ, σόσιαλ, τι ρόλο παίζει;
Η κανονικοποίηση της κάνναβης σε συνδυασμό με την ωραιοποίηση της παραβατικής συμπεριφοράς συνιστά τεράστιο κίνδυνο. Το να είμαι γκάνκστερ είναι κουλ… Η κανονικοποίηση της κόκας, η εξιδανίκευση των προτύπων των συγκεκριμένων ανθρώπων είναι το καινούριο αξιακό σύστημα. Η τραπ και τα μηνύματα που περνάει δεν έχουν καμία σχέση με την παλιά ροκ του ‘70. Έχουμε τεράστιο πρόβλημα μηνυμάτων και έχω προτάσεις πάνω σε αυτό.
Δεν μπορούμε με απαρχαιωμένα μοντέλα να απευθυνόμαστε σε παιδιά 15-16 ετών, τα οποία δεν πρόκειται να σε ακούσουν. Πρέπει χρησιμοποιώντας «Δούρειο Ίππο» να μπορέσεις να πάρεις ένα ποσοστό αυτών των παιδιών με το μέρος σου. Πως γίνεται αυτό; Με σωστές παρεμβάσεις στην πηγή του προβλήματος, που έχουν δοκιμαστεί στην Αμερική με επιτυχία. Παίρνεις μοντέλα παρεμβάσεων, τα Youth Deflection Programs, ήδη δουλεμένα και τα εφαρμόζεις κι εδώ.
Στόχος των προγραμμάτων αυτών είναι αντί τα παραβατικά παιδιά να συλληφθούν, να κρατηθούν ή να καταδικαστούν, να κατευθυνθούν σε υποστηρικτικούς μηχανισμούς που λύνουν το πρόβλημα στην ρίζα τους. Όταν έχουν γίνει 10.000 συλλήψεις ανηλίκων από το 2023 έως και σήμερα και δε έχει παρθεί καμία δημογραφική πληροφορία, αυτό είναι πληροφοριακό κακούργημα.
Μια σελίδα μόνο να είχες κρατήσει από αυτά τα παιδιά και θα ήξερες πάρα πολλά πράγματα από πλευράς data. Να ξεχωρίσεις ποια παιδιά είναι παραβατικά. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν νούμερα, είναι εντυπωσιακή η παρουσία των κοριτσιών σε αυτό το σύστημα βίας.
Είναι μεγάλο το ποσοστό των παιδιών, κατά την εκτίμησή σας, τα οποία εμπλέκονται σε περιστατικά βίας και κάνουν χρήση κάνναβης;
Βλέπεις 10-15 κοριτσάκια και αγοράκια, που έχουν στη μέση ένα άλλο παιδί και το δέρνουν. Εμείς στη «Rewind» εκτιμούμε ότι ένα 80% από αυτά τα παιδιά θα βγουν θετικά στην κάνναβη και εικάζω ότι ένα 20% θα είναι με ψύχωση. Σε ψύχωση πιθανώς να είναι τα παιδιά, τα οποία είναι άμεσα εμπλεκόμενα στον καυγά. Αυτά τα παιδιά, τα εμπλεκόμενα στον καυγά, είναι εξαιτίας της χρήσης.
Το θεώρημα το δικό μας είναι ότι όλο αυτό που βλέπουμε έχει να κάνει με χρήση κάνναβης και ψυχοκοινωνικά φαινόμενα όπως η τραπ. Δηλαδή μηνύματα βίαια και έλλειψη ενημέρωσης. Αν αυτά τα πράγματα δεν τα δούμε σοβαρά… Δεν χρειάζεται να ξοδευτούν πολλά χρήματα. Εκπαίδευση και αναπροσαρμογή των δυνάμεων στη σωστή κατεύθυνση χρειάζεται. Έστω και πιλοτικά.
Υπάρχουν περιοχές με αυξημένα επίπεδα νεανικής βίας;
Η Κηφισιά είναι επίκεντρο ανήλικης βίας, έρχονται από όλη την Αθήνα. Πρόβλημα αντιμετωπίζει η Γλυφάδα, η Θεσσαλονίκη και η Πάτρα. Αυτοί είναι οι τέσσερις δήμοι που έχουν σοβαρά προβλήματα και στους οποίους έχουμε θανάτους. Είναι πανδημία πλέον! Αλλά δεν ακούμε κάτι ολοκληρωμένο.
Έστω μια θεωρία με αρχή, μέση και τέλος. Ας πούμε θα μπορούσε να γίνει μια κατάλληλη δομή, όπου μετά τη σύλληψη τους όσοι παραβατικοί ανήλικοι έχουν βρεθεί θετικοί σε χρήση ουσιών να οδηγούνται εκεί. Και εκεί να τους λένε ότι δεν έχουν άλλη επιλογή από το παρακολουθήσουν το πρόγραμμα.
Δεν λέω να γίνουν τέτοια κέντρα σε όλη την Ελλάδα, αλλά να δημιουργηθούν στους δήμους που νοσούν. Θα προκύψει πολιτικό κέρδος να γίνουν κάποια βήματα με πολύ λίγο πολιτικό κόστος. Ενώ αυτή τη στιγμή έχει ξεκινήσει και έχει πολιτικό κόστος.
Η χρήση ναρκωτικών, όπως η κοκαΐνη, αφορά συγκεκριμένες κοινωνικο-οικονομικές τάξεις;
Αφορά τους πάντες. Υπάρχουν καινούρια ναρκωτικά, όπως το σίσα, ένα είδος συνθετικής προσομοίωσης μεθαμφεταμίνης, το οποίο κάνει θραύση. Είναι φθηνό και εύκολο να το φτιάξεις. Ευτυχώς δεν έχει έρθει στην Ελλάδα το φεντανίλ.
Πόσο βαθιά είναι η κοινωνική προκατάληψη; Υπάρχει σήμερα στίγμα γύρω από την εξάρτηση;
Πολύ λιγότερο από ό,τι στο παρελθόν. Δεν είναι πρόβλημα πλέον. Είμαστε πολύ καλύτερα σε αυτό. Και έχουν καλυτερεύσει τα πράγματα σε πολλά επίπεδα. Υπάρχουν πάρα πολύ καλοί επαγγελματίες, στο κρατικό κομμάτι υπάρχουν εκατοντάδες σοβαροί ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, η κρατική μέριμνα έχει αλλάξει στο επίπεδο κατανόησης του προβλήματος.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης το έχει καταλάβει το πρόβλημα σε βάθος και πράττει με αποφασιστικότητα, ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης κάνει τρομερή δουλειά, ο Βαρτζόπουλος έχει κάνει πολύ καλή δουλειά.
Υπάρχει ένα τυπικό προφίλ ανθρώπου που θα αναζητήσει θεραπεία; Ή θα είναι η οικογένεια αυτή που θα τον πείσει;
Ξεκάθαρα η οικογένεια στην Ελλάδα, ενώ δεν θα έπρεπε, αλλά έτσι είναι. Υπάρχει τεράστιο πρόβλημα στην παραπομπή. Ας το δούμε σε εθνικό επίπεδο. Ένα παιδί έχει σοβαρό πρόβλημα. Ο γονιός θα σηκώσει ένα τηλέφωνο ή θα μπει στο Ίντερνετ, δεν έχει τις πληροφορίες για το τι πρέπει να κάνει.
Θα πάρει ένα τηλέφωνο στον ΕΟΠΑΕ και ίσως βρει ένα κρεβάτι κάπου, τον Φεβρουάριο του 2028! Αυτό που πρέπει να γίνει είναι να δημιουργηθεί, πρώτα απ’ όλα, η θέση του Εθνικού Επιτρόπου, που υπάρχει σε όλες τις σοβαρές, πολιτισμένες χώρες της Ευρώπης. Τι είναι ο Εθνικός Επίτροπος; Είναι ένα σοβαρό πρόσωπο, το οποίο δημιουργεί εθνική στρατηγική για όλα τα θέματα, τα οποία τέμνονται με ναρκωτικά. Είτε αυτό είναι καταστολή, για παράδειγμα στα σύνορα μας πως βγαίνουν και πως μπαίνουν τα ναρκωτικά, είτε είναι προγράμματα θεραπείας, είτε ενημέρωση και άλλα πολλά.
Ο Επίτροπος είναι θεσμικός, είναι στο Μαξίμου, είναι παρά τω πρωθυπουργώ, έχει μια σοβαρή ομάδα πολύ καλών επαγγελματιών, έχει θητεία, έχει διυπουργική πρόσβαση, και ενώνει όλα τα υπουργεία τα οποία άπτονται των θεμάτων των ναρκωτικών και έτσι δημιουργείται σύγκλιση και εθνική πολιτική για ένα τόσο σοβαρό θέμα. Αν δεν υπάρξει αυτό δεν πρόκειται να υπάρξει εθνική πολιτική και εθνική στρατηγική.
Όταν γίνει αυτό, μετά ο σωστός τρόπος για να υπάρχει σωστή αντιμετώπιση και άμεση πρόσβαση των ανθρώπων σε κέντρα απεξάρτησης είναι να γίνει αποκέντρωση και να δημιουργηθεί ένα κέντρο σε κάθε δήμο. Μέσα σε ένα πενταετές πλάνο μπορεί να γίνει.
Υπάρχουν κονδύλια στην Ευρώπη, τα οποία δεν απορροφώνται διότι δεν υπάρχει Εθνικός Επίτροπος. Υπάρχουν και κονδύλια για την τοπική αυτοδιοίκηση, τα οποία δεν μπορούν να απορροφηθούν, διότι η τοπική αυτοδιοίκηση δεν έχει προγράμματα. Το ότι δεν υπάρχει φωναχτό πολιτικό αντίκρισμα δεν σημαίνει ότι δεν νοσεί βαριά ο κοινωνικός ιστός από αυτό το πρόβλημα.
Ένας άνθρωπος μπορεί να καθαρίσει εντελώς και να κάνει μια νέα αρχή κάνοντας «Rewind» στη ζωή του;
Ναι, καθαρίζει εντελώς!
Έχουμε φτιάξει μια καταπληκτική δομή, υπόδειγμα όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρώπη, η οποία λειτουργεί βασισμένη στην έρευνα και καθαρά εξατομικευμένα θέλοντας να δώσουμε λύσεις σε αυτό το μεταλλαγμένο θηρίο που περιέγραψα. Βεβαίως είμαστε ιδιωτική δομή και είμαι πολύ περήφανος, προσπαθώ τριάντα χρόνια να το κάνω, διότι είναι πολύ ωραίο το περιβάλλον και πολύ αξιοπρεπές. Είμαστε επίσης η πιο φθηνή ιδιωτική μονάδα στην Ευρώπη, σε σχέση με αυτά που παρέχουμε. Και ο σκοπός μας δεν είναι, σε καμία περίπτωση, να έρθουμε σε αντιπαράθεση με τις κρατικές δομές, ακριβώς το αντίθετο. Θα έπρεπε να δημιουργηθούν πολλές σοβαρές δομές και να μπορεί το κράτος να επιλέγει τη δυνατότητα να αγοράζει τις υπηρεσίες από τον ιδιωτικό τομέα. Σε εμάς έρχονται και από Αμερική αλλά και Αγγλία και ένα πρόγραμμα διαρκεί περίπου τρεις μήνες.
*Ο Κοσμάς Λιβανός, ξεκίνησε την ενασχόλησή του με το χώρο της απεξάρτησης του το 1996 ως εκπαιδευόμενος σύμβουλος απεξάρτησης στο κέντρο WCS στην Δυτική Αγγλία. Ολοκλήρωσε το πρόγραμμα και δούλεψε ως σύμβουλος απεξάρτησης και κατόπιν ως κλινικός διευθυντής της μονάδας για δύο χρόνια.
Στη συνέχεια έκανε το Μεταπτυχιακό του στο Imperial College London με ειδίκευση στην δημιουργία πολιτικής και παρεμβάσεων στο χώρο της απεξάρτησης. Για ένα χρόνο διετέλεσε λέκτορας στο Imperial College London και δούλεψε παράλληλα στις φυλακές Wandsworth Wandsworth του Λονδίνου και στο πρόγραμμα RAPT (rehabilitation association, prisoners trust).
Έπειτα, επιστρέφει στην Ελλάδα όπου και ιδρύει το 2001 τον οργανισμό Κέντρο Έρευνας Ανθρωπίνων Συμπεριφορών.
Το κέντρο ήταν η πρώτη ιδιωτική δομή στην Ελλάδα η οποία δραστηριοποιήθηκε στο χώρο της απεξάρτησης .
Σήμερα είναι εκπρόσωπος και σύμβουλος της C4 και της PTACC https://ptaccollaborative.org/.
Προσφέροντας λύσεις και δημιουργώντας πολιτική πάνω σε θέματα κοινωνικής μέριμνας και ψυχικής υγείας για σύγχρονα προβλήματα όπως η ανήλικη βία, η ενδοοικογενειακή βία, εξάρτηση ουσιών κι άλλα προβλήματα που μαστίζουν τον κοινωνικό ιστό σε καθημερινή βάση.
