Ο πόλεμος στη Γάζα, η συρρίκνωση του κουρδικού αποτυπώματος στη Συρία, η επιστροφή των μεγάλων παζαριών ισχύος ανάμεσα σε ΗΠΑ, Ισραήλ, Τουρκία και Ρωσία, αλλά και το ενδεχόμενο μιας ευθείας σύγκρουσης με το Ιράν συνθέτουν ένα «εκρηκτικό» σκηνικό που δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Αφορά την Ευρώπη και την Ελλάδα, μέσω της ενέργειας, της ναυτιλίας, της ασφάλειας και των μεταναστευτικών ροών.
Στη συνέντευξή του στο Liberal ο διεθνολόγος Ευάγγελος Βενέτης, περιγράφει την αποδυνάμωση των Κούρδων ως αποτέλεσμα «συμφωνιών επί του πεδίου», εξηγεί τι επιδιώκει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στη Βόρεια Συρία και γιατί η συμφωνία της Αστάνα οδηγείται σε απαξίωση. Παράλληλα, αναλύει το ρόλο του Ισραήλ στο νέο «παζλ», την τακτική της Ρωσίας μετά την ανατροπή του Άσαντ, καθώς και τα κίνητρα του Ιράν, σε μια περίοδο όπου η ένταση στον Περσικό Κόλπο ανεβαίνει επικίνδυνα.
Με αιχμηρές εκτιμήσεις για το αν υπάρχει πραγματικό παράθυρο πολιτικής λύσης στη Γάζα, για τη διατήρηση της ισχύος της Χαμάς και της Χεζμπολάχ, αλλά και για το τι θα σήμαινε ένα παρατεταμένο θερμό επεισόδιο με την Τεχεράνη, ο κ. Βενέτης σκιαγραφεί τις αλυσιδωτές επιπτώσεις που θα μπορούσαν να πλήξουν την ευρύτερη περιοχή και να δοκιμάσουν τις αντοχές της Δύσης. Ένα τρίπτυχο εξελίξεων που, όπως τονίζει, «βάζει φωτιά» στη Μέση Ανατολή - και προειδοποιεί ότι οι συνέπειες δύσκολα θα μείνουν εντός συνόρων.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Κύριε Βενέτη, οι Κούρδοι εγκαταλείπουν πλέον το Χαλέπι. Συνιστά αυτό μια νίκη για τον Ερντογάν κατά την άποψή σας; Και σας το ρωτάω αυτό, γιατί εδώ και καιρό η Άγκυρα πιέζει δημόσια για τον αφοπλισμό και τη διάλυση των κουρδικών δυνάμεων στη Βόρεια Συρία…
Θα πρέπει να πούμε, κατ’ αρχάς, ότι αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή στη Συρία συνδέεται άμεσα και αποτελεί άμεση συνέπεια της ανατροπής του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ, από τις τουρκικές, ισραηλινές και αμερικανικές δυνάμεις πριν από 13 μήνες.
Αποτελεί, κατά την άποψή μου, ένα «γραμμάτιο» των Αμερικανών προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και την Τουρκία, για τη συνεργασία που έκλεισαν, ώστε να ανατραπεί ο Άσαντ, με αντάλλαγμα την εξασθένιση του ρόλου των Κούρδων στα γεωπολιτικά πράγματα της περιοχής.
Επομένως, αυτό δείχνει ότι οι εξελίξεις και ό,τι γίνεται στη Συρία, έχει τη σφραγίδα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, οι οποίοι είναι και οι «σπόνσορες» των Κούρδων στην περιοχή. Φυσικά, η Τουρκία βλέπει με ικανοποίηση την - έστω και μερική - ανταπόκριση των Αμερικανών και Ισραηλινών σε μια μυστική συμφωνία επί του πεδίου.
Υπό το πρίσμα αυτό, οι Κούρδοι, αυτή τη στιγμή, είναι ο μεγάλος χαμένος των εξελίξεων. Δεν πρόκειται να «εξαφανιστούν» γεωπολιτικά από την περιοχή, θα συνεχίσουν να έχουν τα προπύργιά τους, θα συντηρούνται από τις αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις. Ωστόσο, θα είναι σε τέτοια κατάσταση, ώστε απλώς να αποτελούν μια απειλητική υπενθύμιση από την πλευρά των ΗΠΑ και του Ισραήλ προς την Τουρκία, ότι δεν πρέπει να κατέβει νοτιότερα από την αόρατη γραμμή που έχουν χαράξει από κοινού στην κεντρική Συρία.
Τι επιδιώκει, κατά την άποψή σας, ο Ερντογάν;
Ο Ερντογάν επιδιώκει την αύξηση της γεωπολιτικής επιρροής της Τουρκίας. Θέλει να δώσει λύση στο Κουρδικό με τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τα πράγματα η Τουρκία απέναντι στους Κούρδους εδώ και πάνω από έναν αιώνα. Σας υπενθυμίζω ότι ο Ερντογάν είχε συνυπογράψει τη συμφωνία της Αστάνα, με το Ιράν και τη Ρωσία, η οποία, όμως, πλέον θεωρείται «νεκρή», μετά και την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ.
Επί της ουσίας, ο Τούρκος πρόεδρος επιδιώκει την περικύκλωση των κουρδικών δυνάμεων, ώστε να μην είναι επικίνδυνες απέναντι στα συμφέροντα της Άγκυρας. Εκείνο που θα λέγαμε ότι άλλαξε τα δεδομένα, είναι προφανώς η συνεννόηση που είχε ως επιτήδειος ουδέτερος με του Ισραηλινούς, οι οποίοι του έταξαν την αποδυνάμωση του ρόλου των Κούρδων, με αντάλλαγμα τη συμβολή του στην ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ.
Πιστεύετε ότι τα παραπάνω γεγονότα φανερώνουν μια αναδίπλωση των ΗΠΑ σε ό,τι αφορά το Κουρδικό; Θα ήθελα το σχόλιό σας…
Νομίζω ότι αυτό είναι προφανές. Υπό τις δοσμένες συνθήκες, οι Κούρδοι αποτελούν τον «αδύναμο κρίκο» σε επίπεδο ηγεσίας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, ούτως ή άλλως εδώ κι έναν αιώνα, από τότε που καταργήθηκε το οθωμανικό σουλτανάτο. Άρα, επιμένω πως οι Κούρδοι είναι ο μεγάλος χαμένος και πιστεύω ότι πληρώνουν την αφέλεια των ηγετών τους όσον αφορά τις υποσχέσεις που τους έδωσαν οι ΗΠΑ.
Ποια θα είναι, με βάση την εμπειρία σας, η αντίδραση του Ισραήλ, μετά και τις τελευταίες εξελίξεις στο Κουρδικό;
Η αντίδραση του Ισραήλ είναι, επί της ουσίας, αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή. Έχουμε την καθοδήγηση των Κούρδων ηγετών στη Συρία ότι θα πρέπει να συμπτυχθούν στην περιοχή. Τους έχει υποσχεθεί ότι θα τους παράσχει τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια, ότι δηλαδή θα διατηρήσουν τα προπύργιά τους, με την προοπτική ότι θα μπορέσουν, κάποια στιγμή, να ενωθούν με τους αδελφούς τους, οι οποίοι βρίσκονται στο βόρειο Ιράκ. Εκεί, άλλωστε, υπάρχει σταθερό προπύργιο Κούρδων αυτονομιστών, με στρατιωτική βάση και υποδομές πληροφοριών που διαχειρίζονται ΗΠΑ και Ισραήλ.
Άρα, οι Κούρδοι της Συρίας κάνουν πίσω, γιατί δεν έχουν άλλη επιλογή. Από την άλλη πλευρά, οι Κούρδοι της Τουρκίας έχουν παραδώσει τα όπλα και έχουν αποδυναμωθεί έτι περαιτέρω. Συνεπώς, δεν μένουν παρά μονάχα δύο τμήματα: οι Κούρδοι του βορείου Ιράκ και του Ιράν. Στο Ιράν είδαμε το ρόλο των Κούρδων σε ό,τι αφορά την εξέγερση που έλαβε χώρα πρόσφατα κατά του θεοκρατικού καθεστώτος.
Εδώ, θα πρέπει να συγκρατήσουμε μία σημαντική παράμετρο: Η Ρωσία συναινεί στην όλη διαδικασία της σύμπτυξης των Κούρδων, άρα υπάρχει και μυστική συμφωνία μεταξύ Ρώσων, Αμερικανών και Ισραηλινών σε αυτό το πλαίσιο, γεγονός που καθιστά «κενό γράμμα» τη συμφωνία της Αστάνα.
Ποιος είναι ο ρόλος του Ιράν στο νέο «παζλ»; Επιδιώκει να περιορίσει την Τουρκία ή να την αξιοποιήσει;
Το ενδιαφέρον του Ιράν για τις εξελίξεις αυτές δεν είναι τόσο γεωστρατηγικό όσο γεωοικονομικό. Γεωστρατηγικά το Ιράν ενδιαφέρεται κυρίως για τη Συρία. Άρα, αυτή τη στιγμή, δίνεται μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για το Ιράν – υπό το πρίσμα και των δυσμενών εξελίξεων για τους Κούρδους – να «επενδύσει» σε δίκτυα επαφών με την ηγεσία των Κούρδων, ώστε να ενισχύσει τον ρόλο του στη Συρία.
Προφανώς, σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη έχει μια ανταγωνιστική σχέση με την Άγκυρα. Ειδικά μετά την ανατροπή του Άσαντ, οι τουρκοϊρανικές σχέσεις βρίσκονται στο ναδίρ όσον αφορά τους γεωπολιτικούς στόχους.
Η Ρωσία και οι αραβικές χώρες τι κερδίζουν και τι χάνουν, αντίστοιχα από μια Συρία πιο κεντρικά ελεγχόμενη, με μειωμένη κουρδική αυτονομία;
Είναι προφανές ότι η Ρωσία έχει χάσει πλέον τη Συρία. Ολόκληρη τη Συρία. Διατηρεί μόνο αυτές τις βάσεις στη Μεσόγειο και προφανώς πιθανολογείται πως όλο αυτό είναι προϊόν συναλλαγής ανάμεσα στον Τραμπ και τον Πούτιν αναφορικά με το Ουκρανικό. Έχει να κάνει με την απόσυρση των Αμερικανών από την Ουκρανία, τουλάχιστον σε επίπεδο αντιπάλου των Ρώσων και τη μετατροπή των ΗΠΑ σε «διαιτητή». Παράλληλα, έχει να κάνει με τα γεωπολιτικά οφέλη που έχει αποκομίσει η Ρωσία τον τελευταίο ένα χρόνο στην Ουκρανία, σε επίπεδο εδαφικό, διπλωματικό και τακτικής.
Άρα, η Ρωσία έχει απεμπλακεί από τη Συρία, την έχει δώσει και αυτό αποδεικνύεται από την πρόσφατη εκκένωση μιας ρωσικής βάσης στην περιοχή.
Τώρα, σε ό,τι αφορά τις αραβικές χώρες που με ρωτήσατε, πιστεύω πως, στην παρούσα φάση, είναι απλοί θεατές των εξελίξεων. Δεν έχουν καμία επιρροή στις εξελίξεις και ουσιαστικά, το μόνο που κάνουν είναι να τάσσονται στο πλευρό των ΗΠΑ, κυρίως εκείνες που είναι μέλη του συμβουλίου χωρών του Περσικού Κόλπου. Από την άλλη πλευρά και η Αίγυπτος ακολουθεί την ίδια τακτική, αν και εμφανίζεται πιο υποστηρικτική στο θέμα των Παλαιστινίων.
Κεφάλαιο Γάζα: Ποια είναι σήμερα η πιο πιθανή «επόμενη μέρα» στη Γάζα; Βλέπετε παράθυρο για πολιτική λύση ή πάμε σε μακρά διαχείριση κρίσης;
Πολιτική λύση στη Γάζα θα υπάρξει μόνο και αν αναγνωριστεί - στις διαπραγματεύσεις πάντα - ο ισότιμος ρόλος των ισλαμιστών της Χαμάς και της Τζιχάντ, οι οποίοι φαίνεται πως σήμερα διατηρούν τα όπλα τους και την ισχύ τους.
Οποιαδήποτε πολιτική, οικονομική ή και στρατιωτική λύση σε βάρος των Παλαιστινίων δεν θα έχει κανένα αποτέλεσμα. Πιστεύω ότι το «Συμβούλιο Ειρήνης» που προκρίνει ο Τραμπ, δεν πρόκειται να αποδώσει, γιατί πολύ απλά δεν αποτυπώνεται μέσω αυτού η πραγματική κατάσταση στο πεδίο.
Και η πραγματικότητα καταδεικνύει ότι η Χαμάς ελέγχει, αυτή τη στιγμή, τα όπλα, διατηρεί σημαντική επάνδρωση, εξακολουθεί να ελέγχει τα ¾ των υπόγειων υποδομών της έπειτα από δυόμισι χρόνια πολέμου με το Ισραήλ. Και σίγουρα διατηρεί σημαντικά ερείσματα μεταξύ των Παλαιστινίων, σε αντίθεση με την Παλαιστινιακή Αρχή, η οποία μάλλον φαίνεται πως διαδραματίζει έναν καθαρά «διακοσμητικό» ρόλο σε ό,τι αφορά τι εξελίξεις.
Πόσο πιθανό είναι να δούμε νέα ανάφλεξη σε Λίβανο και βόρεια σύνορα Ισραήλ, ή η αποτροπή έχει πλέον «κλειδώσει» και με τι κόστος;
Η Χεζμπολάχ παραμένει πανίσχυρη, διατηρεί τον οπλισμό της, απλά έχει το μειονέκτημα του επανεξοπλισμού, γιατί ο χερσαίος δρόμος στην κεντρική Συρία παραμένει κλειστός.
Εκτιμώ δε πως εάν υπάρξει επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν, τότε είναι πολύ πιθανή μια ενεργοποίηση της Χεζμπολάχ εναντίον του Ισραήλ.
Οι ΗΠΑ ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο, με την παρουσία και του αεροπλανοφόρου USS Lincoln στην περιοχή, με δημόσιες προειδοποιήσεις προς την Τεχεράνη, ενώ οι ιρανικές πηγές μιλούν για «ολοκληρωτικό πόλεμο» σε περίπτωση επίθεσης. Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που στέλνουν οι ΗΠΑ μέσω αυτής της «συσσώρευσης ισχύος»;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν πλέον άλλη επιλογή από το να αντιμετωπίσουν το Ιράν, που συνιστά και τον μεγάλο γεωπολιτικό τους αντίπαλο και ο οποίος παραμένει μια ισχυρή και υπολογίσιμη περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή.
Είναι ξεκάθαρο πως οι ΗΠΑ θέλουν να παίξουν κορώνα – γράμματα την αποτρεπτική αξιοπιστία τους στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολή. Εκτιμώ δε πως είναι ένας πόλεμος που εάν λάβει χώρα, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, αναμένεται να αλλάξει τα δεδομένα στην ευρύτερη περιοχή.
Τι ρόλο διαδραματίζει η εσωτερική κατάσταση στο Ιράν, με φόντο και την πρόσφατη γενικευμένη εξέγερση των πολιτών της χώρας στην αμερικανική στάση;
Πιστεύω ότι παρά την εξέγερση που έλαβε χώρα τις προηγούμενες εβδομάδες, το πολιτικό σύστημα του Ιράν παραμένει ακέραιο και διατηρεί τον έλεγχο της ασφάλειας της χώρας.
Προφανώς η βίαιη καταστολή προκάλεσε σοκ στου κόλπους των πολιτών. Ωστόσο, το αίσθημα του πατριωτισμού στο Ιράν παραμένει εξαιρετικά ισχυρό, κι αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να το προσέξουμε αρκετά.
Γιατί, εάν οι Αμερικανοί βομβαρδίσουν, τελικά, το Ιράν, τότε θα έχουν απωλέσει κάθε πιθανή ευκαιρία, ώστε να υπάρξει μια δημοκρατική μετάβαση ή μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος στη χώρα αυτή, με την εγκαθίδρυση ενός πιο φιλοδυτικού καθεστώτος. Κι αυτό θα συμβεί, επειδή ο πατριωτισμός των Ιρανών είναι παροιμιώδης κι ακόμα και αντικυβερνητικοί διαδηλωτές, σε αυτή την περίπτωση, θα στραφούν εναντίον των υποστηρικτών της ελευθερίας.
Αν υπάρξει πλήγμα κατά του Ιράν και παρατεταμένη κρίση στον Περσικό Κόλπο, ποιες θα είναι οι άμεσες επιπτώσεις για Ευρώπη και Ελλάδα σε τομείς όπως ενέργεια, ναυτιλία, ασφάλεια και μεταναστευτικό;
Κατά τη γνώμη μου, οι συνέπειες, σε περίπτωση ενός τέτοιου πολέμου, θα είναι τρομακτικές. Θα υπάρξει, σίγουρα, και αύξηση των τιμών στην ενέργεια, η οποία δεν θα είναι τόσο δραματική όσο το κύμα αποσταθεροποίησης που θα προκληθεί στη Μέση Ανατολή αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Και το λέω αυτό, γιατί μια επίθεση εναντίον του Ιράν, που θεωρείται η «καρδιά» του πολιτικού Ισλάμ, θα στείλει μηνύματα σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο και προφανώς κάτι τέτοιο θα οδηγήσει και σε μία εντονότατη πολιτιστική πόλωση μεταξύ Ισλάμ, Χριστιανισμού και Ιουδαϊσμού σε όλη την Υφήλιο.
*Ο Ευάγγελος Βενέτης είναι διεθνολόγος, ειδικός σε θέματα Ισλάμ και Μ. Ανατολής.
