Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έκανε κάτι που οι Βρυξέλλες αποφεύγουν συστηματικά. Έδωσε ημερομηνία. Μίλησε ανοιχτά για στόχο ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ το 2027 και παρουσίασε την ένταξη όχι ως οικονομικό project, αλλά ως κεντρική εγγύηση ασφάλειας για όλη την ήπειρο. Την ώρα που συζητούνται σενάρια εκεχειρίας, η γρήγορη ένταξη εμφανίζεται ήδη ως κομμάτι μιας ευρύτερης συμφωνίας. Ακόμη και φωνές από τα Βαλκάνια μιλούν για συγκεκριμένη ημερομηνία ένταξης ως μέρος ενός πακέτου τερματισμού του πολέμου.
Το παράδοξο είναι ότι όλοι γύρω από το τραπέζι χρησιμοποιούν την ΕΕ ως κλειδί στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας. Όλοι, εκτός από την ίδια την ΕΕ. Ο νέος Γερμανός καγκελάριος έσπευσε να δηλώσει ότι ένταξη ως το 2027 είναι «αδύνατη» και εκτός συζήτησης. Επικαλέστηκε κριτήρια, κεφάλαια, διαδικασίες. Όλη τη γλώσσα της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας που ξέρει να λέει «όχι» χωρίς να το παραδέχεται.
Τυπικά έχει δίκιο. Ποτέ η Ένωση δεν ενέταξε τόσο γρήγορα χώρα σε πόλεμο, με ανοικτές πληγές διαφθοράς και θεσμικά ελλείμματα. Αν μείνουμε στη λογιστική, η υπόθεση κλείνει. Αν σκεφτούμε πολιτικά, η συζήτηση μόλις αρχίζει.
Η ευρωπαϊκή ενοποίηση δεν γεννήθηκε ως τεχνικό σχήμα. Γεννήθηκε για να τερματίσει τον ευρωπαϊκό εμφύλιο του 20ού αιώνα. Πρώτα αξίες, μετά κανόνες. Γι’ αυτό η Ελλάδα μπήκε το 1981 με τεράστιες αδυναμίες. Γι’ αυτό οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης έγιναν μέλη το 2004 χωρίς να έχουν αγγίξει κάποιο υποθετικό «τέλειο επίπεδο». Η πολιτική απόφαση προηγήθηκε της τεχνικής τελειότητας.
Σήμερα η Ουκρανία είναι το πιο σκληρό τεστ αυτής της λογικής. Μια κοινωνία που βγήκε στους δρόμους με σημαίες της ΕΕ, όχι για επιδόματα, αλλά για το δικαίωμα να ανήκει σε έναν κόσμο κράτους δικαίου και ελευθερίας. Μια χώρα που πληρώνει σε αίμα την επιλογή «δεν ανήκουμε στη Ρωσία, είμαστε Ευρώπη». Αν σε αυτή τη στιγμή η απάντηση των Βρυξελλών είναι «ευχαριστούμε, περάστε ξανά σε δέκα–δεκαπέντε χρόνια», τότε το πρόβλημα δεν είναι το Κίεβο. Είναι η ίδια η Ένωση.
Η ένταξη της Ουκρανίας δεν θα είναι δώρο. Είναι επένδυση ασφάλειας. Μια Ουκρανία αγκυρωμένη θεσμικά και οικονομικά στην ΕΕ είναι λιγότερο ευάλωτη στη ρωσική επιρροή και ταυτόχρονα ενισχύει την ευρωπαϊκή άμυνα, την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιομηχανική βάση. Αν η Ευρώπη χρειάζεται τους Ουκρανούς στο μέτωπο, αλλά δεν τους θέλει στο τραπέζι των αποφάσεων, τότε η λέξη «αξίες» γίνεται κενό σύνθημα.
Κανείς δεν λέει να πεταχτούν τα κριτήρια. Αλλά τα εργαλεία υπάρχουν για να υπηρετούν πολιτικούς στόχους, όχι για να υπηρετούνται από αυτούς. Η λύση είναι πολιτική ένταξη με μεταβατικές περιόδους, αυστηρές ρήτρες για το κράτος δικαίου, σταδιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά με συγκεκριμένα ορόσημα μεταρρυθμίσεων. Υπάρχουν τρόποι να τετραγωνίσεις τον κύκλο. Λείπει η βούληση να πεις καθαρά ότι η Ουκρανία ανήκει στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Για την Ελλάδα η υπόθεση είναι διπλά κρίσιμη. Γνωρίζουμε τι σημαίνει να είσαι «προκεχωρημένο φυλάκιο» της Δύσης και πόσο κοστίζει η αμφιθυμία των συμμάχων. Μια Ελλάδα που σέβεται τον εαυτό της δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τη γερμανική διαδικασιολαγνεία. Οφείλει να απαιτήσει συγκεκριμένο, δεσμευτικό οδικό χάρτη ένταξης της Ουκρανίας, όχι μόνο από εύλογη αλληλεγγύη, αλλά και από ψυχρό εθνικό συμφέρον.
Η Ουκρανία προσφέρει στην ΕΕ ένα σπάνιο δώρο: μια ευκαιρία να αποδείξει ότι παραμένει πολιτικό εγχείρημα ελευθερίας και όχι κλειστό κλαμπ πλούσιων χωρών που διαχειρίζονται την πτώση τους. Αν χαθεί αυτή η ευκαιρία, η Ευρώπη θα συνεχίσει να ρυθμίζει καλαμάκια και πλατφόρμες, αλλά θα έχει παραδώσει τη γεωπολιτική της ψυχή.
