Ο ενιαίος ΦΠΑ είναι πιο δίκαιος από τον «κοινωνικό» λαβύρινθο
Η Cristina Enache, σε άρθρο της στο Tax Foundation, βάζει το δάχτυλο εκεί που πονά η ευρωπαϊκή φορολογική υποκρισία. Το πρόβλημα του ΦΠΑ δεν είναι μόνο πόσο υψηλός είναι. Είναι και το πόσο πολύπλοκος έχει γίνει. Και η πολυπλοκότητα δεν είναι τεχνικό ατύχημα. Είναι πολιτική επιλογή. Κάθε μειωμένος συντελεστής, κάθε εξαίρεση, κάθε ειδικό καθεστώς, κάθε «ευαισθησία» που γράφεται στον νόμο με καλή πρόθεση και καταλήγει σε μόνιμη στρέβλωση, φορτώνει βάρος στην οικονομία και ανταμείβει όχι τον παραγωγικότερο, αλλά τον καλύτερα διασυνδεδεμένο.
Αυτό είναι το κεντρικό επιχείρημα υπέρ ενός ενιαίου ΦΠΑ. Ο σωστός φόρος στην κατανάλωση πρέπει να είναι ουδέτερος. Να μην παριστάνει τον κοινωνικό μηχανικό. Να μην αποφασίζει ότι ένα προϊόν είναι ηθικά ανώτερο από ένα άλλο. Να μην τιμωρεί έναν κλάδο και να χαϊδεύει έναν άλλο. Ο φόρος πρέπει να εισπράττει έσοδα με τον απλούστερο και καθαρότερο τρόπο. Όταν όμως το κράτος αρχίζει να μοιράζει μειωμένους συντελεστές, ανοίγει η πόρτα της επιρροής και του ρουσφετιού (που συζητήσαμε χθες). Από εκεί και πέρα όλοι ζητούν μια εξαίρεση, όλοι επικαλούνται μια εθνική ιδιαιτερότητα, όλοι διεκδικούν φορολογική εύνοια. Έτσι γεννιέται το τέρας της πολυπλοκότητας.
Η πολυπλοκότητα έχει πραγματικό κόστος. Δεν είναι θεωρία. Επιχειρήσεις χρειάζονται περισσότερο διοικητικό χρόνο, περισσότερους λογιστές, περισσότερη νομική υποστήριξη, περισσότερη εσωτερική γραφειοκρατία για να καταλάβουν τι φορολογείται με 24%, τι με 13%, τι με 6%, και πού κρύβεται κάποια ειδική εξαίρεση. Το κράτος με τη σειρά του χρειάζεται περισσότερους ελέγχους, περισσότερες εγκυκλίους, περισσότερες διευκρινίσεις, περισσότερες διαμάχες. Η αγορά χάνει χρόνο και κεφάλαιο όχι για να παράγει, αλλά για να αποκωδικοποιεί τον νόμο. Ο Frédéric Bastiat θα το αναγνώριζε αμέσως. Το ορατό είναι ο μειωμένος συντελεστής. Το αόρατο είναι η παραγωγικότητα που χάνεται.
Η Ελλάδα είναι υπόδειγμα αυτού του παραλογισμού. Έχει υψηλό βασικό συντελεστή και μαζί ένα μωσαϊκό μειωμένων κλιμάκων που δήθεν υπηρετούν την κοινωνική ευαισθησία. Στην πράξη υπηρετούν τη σύγχυση. Το πολιτικό σύστημα παρουσιάζει αυτόν τον κατακερματισμό ως ένδειξη μέριμνας. Στην πραγματικότητα πρόκειται για φορολογική πολυνομία μεταμφιεσμένη σε αρετή. Ο πολίτης πληρώνει περισσότερο επειδή η βάση του φόρου είναι στενότερη και ο ονομαστικός συντελεστής πρέπει να μείνει ψηλά για να βγουν τα νούμερα. Δηλαδή η πολυπλοκότητα δεν απαλύνει το βάρος. Το ανακατανέμει άναρχα και το κάνει ακριβότερο.
Εδώ ακριβώς γίνεται αποκαλυπτικό το εύρημα που αναδεικνύει το Tax Foundation. Αν η Ελλάδα καταργούσε τους μειωμένους συντελεστές και περνούσε σε έναν ενιαίο ΦΠΑ με ευρεία βάση, ο σημερινός βασικός συντελεστής 24% θα μπορούσε να πέσει γύρω στο 14,2% χωρίς να επιβαρυνθεί δημοσιονομικά η χώρα. Αυτή είναι η σοβαρή μεταρρύθμιση. Όχι ένας ΦΠΑ γεμάτος εξαιρέσεις, αλλά ένας χαμηλότερος, καθαρός, ενιαίος συντελεστής για όλους. Όχι 24% για τους πολλούς και ειδικές γωνιές για τους καλά δικτυωμένους ή τους εν τέλει αποδέκτες της κυβερνητικής εύνοιας, αλλά ένας ΦΠΑ που αφορά το σύνολο της οικονομίας.
Θα πουν βέβαια οι γνωστοί υπέρμαχοι της κρατικής πατρωνίας ότι οι μειωμένοι συντελεστές προστατεύουν τους αδύναμους. Πρόκειται για μισή αλήθεια, δηλαδή για ψέμα. Οι μειωμένοι συντελεστές ωφελούν και τον φτωχό και τον πλούσιο. Είναι αδέξιο εργαλείο κοινωνικής πολιτικής. Αν μια κυβέρνηση θέλει πραγματικά να στηρίξει τα χαμηλά εισοδήματα, ας το κάνει άμεσα και στοχευμένα. Όχι με φορολογικά τεχνάσματα που συμπαρασύρουν την πολυπλοκότητα όλης της οικονομίας.
Ο ενιαίος ΦΠΑ δεν είναι σκληρός. Είναι τίμιος. Δεν είναι αντικοινωνικός. Είναι διαφανής. Και για μια χώρα σαν την Ελλάδα, που πνίγεται στην πολυνομία και στη διοικητική τρέλα, ένας ενιαίος συντελεστής κοντά στο 14,2% θα ήταν κάτι περισσότερο από καλή φορολογική πολιτική. Θα ήταν μια σπάνια νίκη της λογικής απέναντι στο φορολογικό χάος.
