Βρισκόμαστε στα μισά του τέταρτου μήνα του πολέμου στην Μέση Ανατολή και για άλλη μία φορά έχει επιστρέψει η αισιοδοξία για άμεσες θετικές εξελίξεις, λίγες ώρες μετά τους εκατέρωθεν βομβαρδισμούς και τις απειλές του Αμερικανού προέδρου. Όσον αφορά πάντως τις χρηματιστηριακές αγορές, τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει πολύ γιατί εδώ και αρκετές εβδομάδες ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης και των διεθνών επενδυτών στις αγορές πιστεύει πως στην πραγματικότητα ο πόλεμος έχει ήδη τελειώσει και πως οι δύο βασικές εμπλεκόμενες πλευρές δεν επιθυμούν την επιστροφή στην κατάσταση που επικράτησε από την 28η Φεβρουαρίου μέχρι τις πρώτες μέρες του Απριλίου.
Αυτή την στιγμή φαίνεται πως αυτή η άποψη δεν απέχει πολύ από το να αποδειχθεί σωστή. Για να είμαστε σωστοί όμως, μέχρι να δούμε την επίσημη υπογραφή συμφωνίας που θα καλύπτει όλα τα υφιστάμενα ζητήματα μεταξύ των δύο πλευρών και θα υποστηρίζεται και από όλες τις γειτονικές χώρες και πλευρές, είμαστε υποχρεωμένοι να κρατάμε «ζωντανά» και άλλα δύο σενάρια, αυτό της επιστροφής στο πολεμικό κλίμα του Μαρτίου και αυτό της επ’ αόριστον παράτασης της υφιστάμενης κατάστασης. Όσο λοιπόν δεν έχουμε μπροστά μας την επίσημη οριστική λήξη του πολέμου που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, είναι χρήσιμο να δούμε σε γενικές γραμμές να περιγράψουμε τι θα μπορούσε να σημαίνει η επικράτηση κάποιου από αυτά τα 3 σενάρια για την διεθνή οικονομία και τις αγορές.
Το πρώτο και λογικά πιθανότερο ενδεχόμενο είναι αυτό της επίτευξης, σε μικρό χρονικό διάστημα από τώρα, μίας οριστικής συμφωνίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Συμφωνίας που θα καλύπτει όλα τα ζητήματα που χωρίζουν τις δύο πλευρές, θα προβλέπει συγκεκριμένες λύσεις και συγκεκριμένες υποχρεώσεις και δεσμεύσεις των δύο μερών και θα είναι αποδεκτή και από όλα τα άλλα εμπλεκόμενα μέρη. Μία τέτοια συμφωνία θα πρέπει να είναι απόλυτα σαφής σχετικά με το πιο ακανθώδες ζήτημα εκτός των αμιγώς στρατιωτικών και πολεμικών, δηλαδή το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Το επιθυμητό είναι η παροχή εγγυήσεων για την ασφαλή και χωρίς φανερές ή κρυφές οικονομικές επιβαρύνσεις διέλευση των εμπορικών πλοίων που μεταφέρουν ενεργειακά προϊόντα, βιομηχανικά προϊόντα, τρόφιμα, λιπάσματα και εμπορευματοκιβώτια. Αν μία τέτοια συμφωνία περιλαμβάνει και λύση στο πρόβλημα ασφαλείας που δημιουργούν οι Χούθι στην νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας, τα πράγματα θα είναι ακόμα καλύτερα. Αν λοιπόν η κατάσταση εξελιχθεί με αυτόν τον τρόπο, ίσως μέχρι το φθινόπωρο να έχει επιστρέψει σε καθεστώς ομαλής λειτουργίας το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς πετρελαϊκής και ενεργειακής αγοράς.
Όπως είπαμε και προηγουμένως, οι διεθνείς αγορές θεωρούν πως αυτό είναι το πιθανότερο ενδεχόμενο και αυτό εξηγεί την σχετικά χαλαρή στάση τους απέναντι στην άνοδο του πληθωρισμού, τις προ των πυλών ευρισκόμενες αυξήσεις των επιτοκίων αναφοράς από τις κεντρικές τράπεζες (η ΕΚΤ έκανε το πρώτο της βήμα χθες το απόγευμα) και τα σημάδια προβλημάτων στις διεθνείς οικονομίες εξαιτίας των επιπτώσεων του πολέμου, ειδικά σε πολύ μεγάλες ασιατικές χώρες. Αν επιτευχθεί μία τέτοια συμφωνία, στην ουσία θα αποφευχθεί το ενδεχόμενο μίας διεθνούς οικονομικής υποχώρησης ή ακόμα και ύφεσης και το τεράστιο κύμα επενδύσεων στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, της ενέργειας και των έργων υποδομής θα συνεχίσει να σπρώχνει προς τα πάνω την παγκόσμια οικονομία και τα χρηματιστήρια.
Το λιγότερο πιθανό, με βάση τις τελευταίες εξελίξεις και κρίνοντας από την συμπεριφορά των επενδυτών, είναι αυτό της αδυναμίας επίτευξης συμφωνίας στα πλαίσια που περιγράψαμε και της επιστροφής των πολεμικών συγκρούσεων που θα κρατήσουν περισσότερο από λίγες μέρες. Οι εκατέρωθεν βομβαρδισμοί των τελευταίων ημερών είχαν θεωρητικά αρχίσει να αυξάνουν τις πιθανότητες πραγματοποίησης αυτού του ενδεχομένου αλλά οι αγορές δεν φαίνεται να το πολυπίστεψαν. Αν όμως καταλήξουμε σε μία έντονη και διαρκή κλιμάκωση των εχθροπραξιών, η κίνηση των εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ θα μηδενιστεί πρακτικά και πάλι και τα προβλήματα στην διεθνή ενεργειακή αγορά θα γίνουν εξαιρετικά απειλητικά, με σοβαρές συνέπειες και στο κόστος και στην επάρκεια ορυκτών καυσίμων και των παραγώγων τους.
Αν συμβεί κάτι τέτοιο, είναι βέβαιο πως οι χρηματιστηριακές και ομολογιακές διεθνείς αγορές θα υποστούν ισχυρό πλήγμα, καθώς θα εκτοξευθούν οι ανησυχίες σχετικά με την παραμονή του πληθωρισμού σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα και την αναγκαστική αύξηση των επιτοκίων αναφοράς από την πλευρά των κεντρικών τραπεζών. Επίσης, θα επιστρέψει και η ανησυχία για τον ρυθμό ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας, με τους φόβους για σοβαρή επιβράδυνσή της να δυναμώνουν και μαζί με αυτούς να επανεμφανίζεται η απειλή του στασιμοπληθωρισμού. Πρόκειται χωρίς αμφιβολία για ένα πολύ αρνητικό ενδεχόμενο, ειδικά αν αυξηθεί η ένταση στο πολεμικό πεδίο και ξυπνήσουν οι φόβοι για εμπλοκή και άλλων κρατών στις εχθροπραξίες. Δεν χρειάζεται να πούμε πως σε μία τέτοια περίπτωση ακόμα και η τεράστια ώθηση που δίνει η Τεχνητή Νοημοσύνη στην οικονομία και τις αγορές δεν θα μπορεί να κάνει για πολύ καιρό το θαύμα της.
Το τρίτο σενάριο όμως δεν μας φαίνεται πολύ τραβηγμένο, καθώς ήδη μέχρι τώρα έχουμε δει πολλές ανατροπές μέσα στις 100 και πλέον μέρες που έχουν μεσολαβήσει από το ξέσπασμα του πολέμου. Τι προβλέπει αυτό; Πολύ απλά την παράταση της σημερινής κατάστασης, όπου είναι σε ισχύ μία εκεχειρία που συνεχώς παραβιάζεται αλλά όχι τόσο ξεκάθαρα ώστε κάποια από τις δύο πλευρές να υποχρεωθεί να δηλώσει πως έχει πάψει να ισχύει. Οι αγορές και οι επενδυτές αντέχουν χωρίς μεγάλο πρόβλημα αυτή την κατάσταση, τουλάχιστον για όσο δεν ξεφεύγουν ανοδικά οι τιμές των υγρών καυσίμων. Πολλά φορτία πετρελαίου και LNG περνούν τα Στενά του Ορμούζ χωρίς να γίνονται αντιληπτά και χωρίς να ανακοινώνεται δημοσίως η διέλευσή τους και συνεχίζεται η υποκατάσταση του αργού πετρελαίου και του LNG από άλλες ενεργειακές πηγές σε μεγάλες χώρες της Ασίας.
Αυτό όμως δεν μπορεί να κρατήσει για πολλούς μήνες ακόμα. Μπορεί η κατάσταση στις ενεργειακές αγορές να είναι αρκετά καλύτερη από όσο φοβόμαστε πως θα εξελισσόταν όταν ξεκίνησε ο πόλεμος αλλά οι αντοχές του συστήματος δεν είναι απεριόριστες. Όσο παρατείνεται αυτή η παράξενη ισορροπία, τόσο θα μειώνονται οι αντοχές και θα μονιμοποιούνται οι αρνητικές οικονομικές παρενέργειες από την άνοδο του πληθωρισμού και των επιτοκίων αναφοράς, την δυσλειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων και την μείωση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών.
Για να το πούμε πιο απλά, αν η παρούσα κατάσταση τερματιστεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες μέσω της επίτευξης μίας συμφωνίας και πάντως πριν τον Αύγουστο, το τελικό αποτέλεσμα για την οικονομία και τις αγορές θα είναι πρακτικά ισοδύναμο αυτών του πρώτου, αισιόδοξου, σεναρίου. Όσο περισσότερο καθυστερεί, τόσο θα μεγαλώνουν οι πιθανότητες να βρεθούμε κάποια στιγμή, από πλευράς οικονομικών και χρηματιστηριακών συνεπειών, κοντά στο δεύτερο, αρνητικό, σενάριο, ακόμα και αν οι παραβιάσεις της εκεχειρίας είναι σποραδικές και όχι πολύ σοβαρές.
Όπως πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις, οποιαδήποτε απόπειρα πρόβλεψης των εξελίξεων είναι εξαιρετικά παρακινδυνευμένη. Το μόνο που μπορούμε να πούμε με σιγουριά είναι πως όσο και να μην φαίνεται από την συμπεριφορά των διεθνών αγορών, μέχρι να δούμε μία οριστική επίσημη λήξη του πολέμου, ο πόλεμος στην Μέση Ανατολή θα εξακολουθεί να αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα.
