Το μεγαλύτερο αντικίνητρο στην υπεύθυνη δημοσιονομική πολιτική είναι η ίδια η φύση της δημοκρατίας. Όχι επειδή η δημοκρατία είναι κακή, αντιθέτως είναι το καλύτερο πολιτικό σύστημα που έχει υπάρξει. Αλλά επειδή η δημοκρατία λειτουργεί με βραχυπρόθεσμα κίνητρα, ενώ τα δημόσια οικονομικά απαιτούν μακροπρόθεσμη αρετή. Ο Περικλής μπορούσε να μιλά για εγκράτεια. Ο σύγχρονος πολιτικός μετράει δημοσκοπήσεις.
Μια υπεύθυνη κυβέρνηση ξοδεύει λιγότερα από όσα εισπράττει. Χτίζει αποθεματικά όταν ο καιρός είναι καλός. Δημιουργεί ένα μαξιλάρι για την κρίση που θα έρθει. Και διαφυλάσσει την αξιοπιστία της ώστε, αν χρειαστεί να δανειστεί, να το κάνει με καλούς όρους. Αυτό δεν είναι νεοφιλελεύθερη ιδεοληψία. Είναι απλή λογιστική. Είναι ο στοιχειώδης κανόνας επιβίωσης κάθε σοβαρού οργανισμού.
Για να γίνουν όλα αυτά, όμως, πρέπει να ειπωθούν πολλά «όχι». Όχι σε παροχές που δεν βγαίνουν. Όχι σε προσλήψεις για να ικανοποιηθεί μια συντεχνία. Όχι σε επιδοτήσεις που βαφτίζονται κοινωνική πολιτική αλλά είναι πολιτικό λάδι για την κάλπη. Κάθε «όχι» γεννά δυσαρέσκεια. Και η δυσαρέσκεια ψάχνει πάντα τον δημαγωγό που θα την ταΐσει.
Εδώ εμφανίζεται ο λαοπλάνος. Τάζει τα πάντα στους πάντες. Υπόσχεται ότι υπάρχει τρόπος να ζήσουμε σαν Νορβηγία χωρίς να δουλεύουμε σαν Νορβηγία. Ότι θα πληρώσουν «οι πλούσιοι», «οι εταιρείες», «το σύστημα», «οι άλλοι». Το κόστος της υπόσχεσης είναι μελλοντικό και διάχυτο. Το όφελος είναι άμεσο και στοχευμένο. Στη δημοκρατία, αυτή η ανισορροπία είναι δυναμίτης.
Δείτε τη Νέα Υόρκη. Ο δήμαρχος Ζόχραν Μαμντάνι παρουσίασε προϋπολογισμό 127 δισ. δολαρίων για να κλείσει τρύπα 5,4 δισ. Και τι κάνει; Αυξάνει τους φόρους ακίνητης περιουσίας κατά 9,5%. Φόρος στον μικροϊδιοκτήτη και στον μεσοαστό. Και ταυτόχρονα «τρυπά» το Rainy Day Fund, το ταμείο για τις δύσκολες ώρες, παίρνοντας σχεδόν ένα δισ. από τα αποθεματικά. Όχι σε πόλεμο. Όχι σε πανδημία. Σε περίοδο ανάπτυξης και ρεκόρ εσόδων. Αυτό είναι το δημοσιονομικό ισοδύναμο του να πουλάς την ασφάλεια του σπιτιού για να πληρώσεις τον λογαριασμό του μήνα.
Οι οίκοι αξιολόγησης το βλέπουν και μυρίζονται αδυναμία. Ένα downgrade ακριβαίνει τον δανεισμό, ανεβάζει τα επιτόκια, φουσκώνει την εξυπηρέτηση χρέους. Και τότε, το κράτος πρόνοιας που υποσχέθηκε ο δημαγωγός καταλήγει σε φόρους, χρέος και λιτότητα. Κλασική τραγωδία. Ο χορός αλλάζει, το έργο μένει.
Το σύστημα ευνοεί τους πολιτικούς απατεώνες, γιατί ανταμείβει την υπόσχεση και τιμωρεί την εγκράτεια. Δύο πράγματα τους συγκρατούν. Πρώτον, υψηλό φρόνημα πολιτών. Πολίτες που ξέρουν ότι δεν υπάρχουν λεφτόδεντρα και δωρεάν γεύματα και ότι κάθε «παροχή» κάπου γράφεται με κόκκινο. Δεύτερον, θεσμικές και συνταγματικές δικλείδες, σαν αυτές που ανακοίνωσε η κυβέρνηση ότι θα ήθελε να συμπεριλάβει στη συνταγματική αναθεώρηση. Φρένο στο χρέος. Προστασία αποθεματικών. Κανόνες που δεν αφήνουν τον κάθε Μαμντάνι να τρώει τα έτοιμα ή να φεσώνει τις μελλοντικές γενιές για να κερδίζει ψήφους.
Στη χώρα μας οι πληγές της χρεοκοπίας είναι ακόμα εμφανείς στα χαμηλά ποσοστά των λαοπλάνων λαϊκιστών αλλά για πόσο ακόμα;
