Ένας χρόνος μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τραμπ κυβερνά ακριβώς όπως τον περιμέναμε. Το Heritage Foundation ήδη πανηγυρίζει ότι έχει υλοποιηθεί γύρω στο 65% των μεταρρυθμίσεων που πρότεινε στο περίφημο Project 2025. Με άλλα λόγια, δεν έχουμε έκπληξη. Έχουμε εφαρμογή ενός σχεδίου. Και όπως είχε εκτιμηθεί εξαρχής, το αποτέλεσμα είναι ένα ανάμεικτο και εκτελεσμένο με την αισθητική reality show που ο Τραμπ κουβαλά από τα στούντιο στην πολιτική.
Στις επιτυχίες, η οικονομία έρχεται πρώτη. Ισχυρή ανάπτυξη, χαμηλή ανεργία, χαμηλότεροι φόροι, λιγότερη ρύθμιση. Ο επιχειρηματικός κόσμος δουλεύει με σαφέστερο πλαίσιο, οι επενδύσεις βρίσκουν χώρο, η αγορά εργασίας παραμένει δυναμική. Για έναν κλασικό φιλελεύθερο, αυτό σημαίνει ότι το κράτος κάνει μισό βήμα πίσω και αφήνει την οικονομία να πάρει μπροστά. Δεν είναι επανάσταση, αλλά είναι σαφής βελτίωση σε σχέση με τη φορολογική και ρυθμιστική ασφυξία των προηγούμενων ετών.
Δεύτερη μεγάλη επιτυχία είναι ο συνδυασμός Γάζας και Βενεζουέλας. Η συμφωνία για τη Γάζα, όσο ατελής κι αν είναι, σταματά μια αιματηρή σύγκρουση και περιορίζει το ηθικό και γεωπολιτικό κόστος για τη Δύση. Η σύλληψη Μαδούρο στέλνει μήνυμα ότι οι δικτάτορες στη γειτονιά της Αμερικής δεν είναι αιώνιοι. Εδώ ο Τραμπ κάνει κάτι που οι Δημοκρατικοί προκάτοχοί του προσπάθησαν αλλά απέτυχαν: συνδυάζει ωμή ισχύ με πολιτικό ρίσκο και παράγει απτό αποτέλεσμα. Για όποιον πιστεύει στην ελευθερία ως δικαίωμα και όχι ως αφηρημένη ρητορεία, αυτά είναι κέρδη που δεν μπορείς να αγνοήσεις.
Τρίτη επιτυχία, η ουσιαστική θωράκιση των συνόρων. Η μεταναστευτική πολιτική δεν είναι πια ευχολόγιο. Η παράνομη διέλευση ελαχιστοποιήθηκε και το μήνυμα είναι καθαρό: υπάρχουν κανόνες και εφαρμόζονται. Το έθνος-κράτος υπερασπίζεται τα σύνορά του, όπως έχει δικαίωμα. Από φιλελεύθερη σκοπιά, η νόμιμη μετανάστευση χρειάζεται τάξη για να είναι πολιτικά βιώσιμη. Ο Τραμπ καταφέρνει να επιβάλει αυτή την τάξη, έστω με σκληρό τρόπο.
Τέταρτη επιτυχία, η απελευθέρωση της ανάπτυξης φυσικών πόρων στις ΗΠΑ. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο, εξορύξεις, υποδομές ενέργειας. Ο Λευκός Οίκος ξεμπλοκάρει έργα, περιορίζει την περιβαλλοντική γραφειοκρατία και δίνει φθηνότερη ενέργεια σε νοικοκυριά και βιομηχανία. Δεν είναι τυχαίο ότι η αμερικανική οικονομία στέκεται πιο σταθερά από την ευρωπαϊκή. Η ενεργειακή αυτάρκεια είναι στρατηγικό πλεονέκτημα και ο Τραμπ το αξιοποιεί.
Πέμπτη επιτυχία, η αποιδεολογικοποίηση του κράτους από το επίσημο DEI δόγμα. Προγράμματα, σεμινάρια, θέσεις και επιτροπές που είχαν μετατρέψει το κράτος σε φορέα μιας συγκεκριμένης ταυτότητας-ιδεολογίας ξηλώνονται. Το μήνυμα είναι ότι η διοίκηση δεν είναι όχημα κοινωνικής μηχανικής. Για έναν κλασικό φιλελεύθερο, το κράτος οφείλει να είναι ουδέτερο σε τέτοιου τύπου πολιτισμικούς πολέμους. Σε αυτό το μέτωπο, η αλλαγή είναι καθαρή.
Στον αντίποδα, οι αποτυχίες είναι εξίσου σοβαρές, όχι όμως καταστροφικές όπως πολλοί θα ήθελαν ή προέβλεπαν. Πρώτη, η χρήση των δασμών ως μόνιμου εργαλείου διαπραγμάτευσης. Ο Τραμπ αντιμετωπίζει το διεθνές εμπόριο σαν παζάρι εμποροπανήγυρης: ανεβοκατεβάζει δασμούς για να πιέσει συμμάχους και αντιπάλους. Αυτό, πέρα από τις διμερής σχέσεις, βλάπτει πάνω απ'όλα τον Αμερικανό καταναλωτή, πιέζει τη μεταποίηση (η οποία έχασε θέσεις εργασίας για 2η συνεχή χρονιά) και υπονομεύει το θεσμικό πλαίσιο του ελεύθερου εμπορίου. Ο προστατευτισμός δεν είναι ούτε φιλελεύθερη ούτε πατριωτική πολιτική, όσα συνθήματα κι αν τη συνοδεύουν.
Δεύτερη αποτυχία, η στάση στο ουκρανικό. Ο Τραμπ υποσχέθηκε γρήγορο τέλος στον πόλεμο, αλλά στην πράξη αποφεύγει να πάρει καθαρή θέση υπέρ της Ουκρανίας. Η πίεση προς το Κίεβο για «ρεαλιστική» συμφωνία, χωρίς σαφή ανάσχεση της ρωσικής επιθετικότητας, στέλνει λάθος μήνυμα σε όποιον σκέφτεται να δοκιμάσει την τύχη του απέναντι σε μικρότερο γείτονα. Εδώ, το ένστικτο της συναλλαγής υπονομεύει την αρχή της εθνικής κυριαρχίας.
Τρίτη αποτυχία, η απώλεια εμπιστοσύνης ανάμεσα στους δυτικούς συμμάχους. Η υπόθεση Γροιλανδία δεν είναι απλώς μια «τρέλα του Τραμπ». Όταν η ασφάλεια και η γεωπολιτική συνεργασία γίνονται σχεδόν αποκλειστικά χρηματική συναλλαγή, η συμμαχία παύει να είναι κοινότητα αξιών. Για τις φιλελεύθερες δημοκρατίες, αυτό είναι στρατηγικό ρίσκο.
Τέταρτη, η υπερβολική χρήση της ICE. Η εικόνα μιας κρατικής υπηρεσίας που λειτουργεί με υπερβολική ισχύ μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ ακυρώνει στο επίπεδο της κοινής γνώμης τα κέρδη από την ασφάλεια των συνόρων. Αντί να μένει η εντύπωση της αποκατάστασης του νόμου, μένει η εντύπωση ενός κράτους που φλερτάρει με τον αυταρχισμό. Αυτό είναι πολιτικά και αξιακά πρόβλημα.
Πέμπτη αποτυχία, η συγκέντρωση εξουσίας στην προεδρία. Το κόψιμο κομματιών του διοικητικού κράτους είναι θετικό. Η μετατροπή όμως του υπόλοιπου σε εργαλείο στα χέρια ενός προσώπου είναι βήμα πίσω. Η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν μετριέται μόνο σε φόρους και ρυθμίσεις, αλλά και σε αντίβαρα, ελέγχους, δυνατότητα εναλλαγής. Εκεί ο Τραμπ έχει δείξει ότι θα παρακάμψει τη νομοθετική εξουσία οποτεδήποτε του δοθεί έστω και η παραμικρή ευκαιρία. Δεν είναι φυσικά ο πρώτος ούτε ο τελευταίος που λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο, όμως δείχνει πως είναι διατεθειμένος να πάει μακρύτερα από τους προκατόχους του.
Και όμως, παρά όλα αυτά, η αμερικανική Δημοκρατία στέκεται όρθια. Το Σύνταγμα ισχύει, οι εκλογές ετοιμάζονται, τα δικαστήρια λειτουργούν, οι αγορές δεν έχουν καταρρεύσει και ο κόσμος δεν έχει τελειώσει. Οι φόβοι των αντιπάλων του Τραμπ για άμεση απολυταρχία και παγκόσμια καταστροφή δεν επιβεβαιώθηκαν. Αυτό δεν σημαίνει αφέλεια. Σημαίνει ότι η σωστή στάση ενός φιλελεύθερου δεν είναι η υστερία, αλλά η ψύχραιμη εγρήγορση: αναγνώριση των πραγματικών επιτυχιών, κριτική στις πραγματικές παρεκτροπές και εμπιστοσύνη ότι οι θεσμοί των ΗΠΑ παραμένουν αρκετά ισχυροί για να αντέξουν ακόμη και μια προεδρία δομημένη σαν reality show.
