Ο Edward H. Crane, που πέθανε σε ηλικία 81 ετών στις 10 Φεβρουαρίου, δεν υπήρξε απλώς ιδρυτής του Cato Institute. Υπήρξε αρχιτέκτονας. Σε μια Ουάσινγκτον εθισμένη στη συναλλαγή, στη μετριότητα και στη μόνιμη διεύρυνση του κράτους, εκείνος τόλμησε να οικοδομήσει έναν θεσμό που έβαλε στο κέντρο την ατομική ελευθερία, την ιδιοκτησία, την ειρήνη, τον περιορισμό της εξουσίας. Δεν ζήτησε άδεια. Δεν περίμενε πολιτική συγκυρία. Δούλεψε.
Όταν ίδρυσε το Cato το 1977, ο κλασικός φιλελευθερισμός θεωρούνταν γραφικός. Η Δεξιά είχε παραδοθεί στον ηθικό πατερναλισμό και η Αριστερά στον οικονομικό κρατισμό. Ο Crane αρνήθηκε και τα δύο. Δεν δεχόταν να διαλέξει στρατόπεδο σε έναν ψεύτικο διπολισμό. Επέμενε σε κάτι πιο απαιτητικό. Το αποτέλεσμα της προσπάθειάς του ήταν εντυπωσιακό. Το Cato Institute σήμερα αποτελεί σημείο αναφοράς παγκοσμίως, οι μελέτες του αναδημοσιεύονται σε όλο τον κόσμο και οι ιδέες του είναι πολύ πιο δημοφιλείς από ότι ήταν μισό αιώνα πριν.
Ο Ed πέρα από επιτυχημένος ήταν και εξαιρετικά ακέραιος. Δεν διαπραγματευόταν την ανεξαρτησία. Όταν μεγάλοι χρηματοδότες πίεσαν για να θαφτούν μελέτες που δεν τους άρεσαν, προτίμησε να χάσει τα χρήματα. Για εκείνον, η αξιοπιστία ήταν κεφάλαιο ανώτερο από κάθε δωρεά. Αυτή η αδιαλλαξία δεν ήταν ιδιοτροπία. Ήταν στρατηγική. Ήξερε ότι ένα think tank που φοβάται τον χορηγό του καταλήγει παράρτημα συμφερόντων. Και τότε παύει να είναι επιδραστικό.
Προσωπικά, είχα την τύχη να τον γνωρίσω και να τον συναναστραφώ κυρίως μέσα από τη σύζυγό του, την Kristina, με την οποία συνεργαζόμασταν στο Atlas Network, προς το τέλος της διαδρομής του στο Cato. Ο Ed δεν μιλούσε πολύ. Όταν όμως μιλούσε, δεν άφηνε περιθώρια παρερμηνείας. Ήταν γενναιόδωρος στις συμβουλές του, αλλά αμείλικτος απέναντι στη μετριότητα. Δεν είχε καμία υπομονή για όσους αντιμετώπιζαν τον αγώνα για την ανθρώπινη ελευθερία ως επαγγελματικό σκαλοπάτι ή ως ακαδημαϊκή άσκηση. Ήθελε αφοσίωση. Ήθελε πειθαρχία. Ήθελε αποτέλεσμα.
Αυτό το ήθος σπανίζει. Στον κόσμο των ιδεών περισσεύει η ρητορεία και λείπει η αντοχή. Ο Crane δίδαξε ότι οι ιδέες χρειάζονται θεσμούς και οι θεσμοί χρειάζονται χαρακτήρα. Χωρίς οργάνωση, ο φιλελευθερισμός μένει άρθρο γνώμης. Με οργάνωση, γίνεται δύναμη επιρροής.
Για εμάς στην Ελλάδα, η επιρροή του ήταν έμμεση αλλά καθοριστική. Πολλά από τα ινστιτούτα και τις πρωτοβουλίες που τα τελευταία 40 χρόνια πάλεψαν απέναντι στον κρατισμό, στη φορολογική λεηλασία και στον θεσμικό αυταρχισμό πάτησαν σε πρότυπα που εκείνος καθιέρωσε. Το Cato απέδειξε ότι μπορείς να υπερασπίζεσαι την ελεύθερη αγορά χωρίς να γίνεσαι απολογητής επιχειρηματικών συμφερόντων και να υπερασπίζεσαι τα ατομικά δικαιώματα χωρίς να υποκύπτεις στην κουλτούρα της πολιτικής ορθότητας.
Ο Crane δεν ήταν ρομαντικός. Ήταν ρεαλιστής με αρχές. Καταλάβαινε ότι η εξουσία δεν περιορίζεται με καλές προθέσεις αλλά με κανόνες. Ότι η ελευθερία δεν διασώζεται με συνθήματα αλλά με επιμονή. Και ότι ο αγώνας είναι μακρύς. Δεν αναζητούσε προσωπική λάμψη. Επένδυε στη διάρκεια.
Αιωνία η μνήμη του.
