Η αξία της σιωπηλής επιτυχίας
Άννα Γριμάνη, Νικ Αρβανιτίδης - Ο Έλληνας της Silicon Valley, Μια ζωή με περιεχόμενο, εκδ. Καστανιώτη, σελ. 384
Όταν έπεσε στα χέρια μου αυτό το βιβλίο και πολύ περισσότερο όταν άρχισα να το διαβάζω, ένιωσα ταυτόχρονα δύο έντονα και αντιφατικά συναισθήματα. Από τη μια, θαυμασμό για μιαν απίθανη και όμως απολύτως αληθινή διαδρομή, για τη ζωή ενός σπάνιου ανθρώπου που δεν χωρά εύκολα στα συνήθη καλούπια του ελληνικού δημόσιου αφηγήματος. Από την άλλη, μια βαθιά απογοήτευση: τέτοιες ιστορίες, τέτοιες προσωπικότητες, τέτοιες ζωές με περιεχόμενο, παραμένουν στο περιθώριο του ενδιαφέροντος, ιδίως στη σημερινή Ελλάδα, όπου μια υπανάπτυκτη, πολιτικά ελεγχόμενη κουλτούρα αποθεώνει την κάθε ασημαντότητα και στρέφει αδιάφορα το βλέμμα της μακριά από το πολύτιμο, το ουσιώδες, το πραγματικά πρωτοπόρο.
Αυτή η πνευματική οκνηρία δεν είναι αθώα. Ευνοεί την εξάπλωση των εύκολων λύσεων, την εδραίωση έτοιμων ιδεολογικών αυθεντιών, την κατανάλωση προκατασκευασμένης γνώσης και άποψης μαζί με «μεγάλες αλήθειες» μιας χρήσης. Μέσα σε αυτό το τοπίο, Ο Έλληνας της Silicon Valley μοιάζει σχεδόν αναχρονιστικό: ένα βιβλίο που απαιτεί χρόνο, προσοχή και διάθεση να δεις αλλιώς την έννοια της επιτυχίας και της ανθρώπινης δημιουργικότητας.
Από αυτό ακριβώς το σημείο ξεκινά και η αξία του. Το βιβλίο της Άννας Γριμάνη για τον Νικ Αρβανιτίδη δεν είναι ένας ύμνος στο αμερικανικό όνειρο με τη χονδροειδή έννοια του όρου, ούτε ένα εγχειρίδιο αυτοβελτίωσης, μεταμφιεσμένο σε βιογραφία. Είναι μια αφήγηση ζωής που κινείται με χαμηλούς τόνους, επιμένοντας στη διάρκεια, στη συνέπεια, στη σιωπηλή εργασία που προηγείται κάθε ουσιαστικής καταξίωσης.
Η διαδρομή του Αρβανιτίδη από την Κομοτηνή στη Νέα Υόρκη, από τα λιμάνια και τις νυχτερινές βάρδιες στο Σιάτλ έως το Stanford και τη Silicon Valley, ξετυλίγεται χωρίς δραματοποιήσεις. Δεν παρουσιάζεται ως θρίαμβος ενός «εκλεκτού», αλλά ως αποτέλεσμα επίμονης παρατήρησης, μάθησης και τόλμης. Το χρήμα, όπου εμφανίζεται, λειτουργεί ως παράγωγο μιας συγκεκριμένης στάσης απέναντι στη ζωή και στην εργασία και όχι ως αυτοσκοπός. Η φράση του ίδιου του Αρβανιτίδη ότι «τα χρήματα δεν πρέπει να είναι ο στόχος, αλλά ο τρόπος με τον οποίο μετράς την επιτυχία σου», διατυπώνεται ουσιαστικά και όχι σαν τρόπος του λέγειν, πράγμα που επιβεβαιώνεται αφηγηματικά, μέσα από γεγονότα και επιλογές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος γραφής. Η Άννα Γριμάνη αποφεύγει τον διδακτισμό. Η δημοσιογραφική της ματιά λειτουργεί ως εμπειρία πειθαρχίας και οργανώνει το υλικό, δίνει ρυθμό, κρατά αποστάσεις όπου χρειάζεται. Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο προσβάσιμο, καθαρό, που δεν καταφεύγει σε ρητορικές αντιθέσεις ούτε σε εύκολες συναισθηματικές κορυφώσεις. Η ζωή παρουσιάζεται ως μια αλληλουχία προσπαθειών, αποτυχιών, συγκυριών και επιλογών, όπου η τύχη υπάρχει, αλλά ποτέ μόνη της.
Το βιβλίο αποκτά έτσι μιαν ευρύτερη σημασία που ξεπερνά την προσωπική ιστορία ενός επιτυχημένου Έλληνα της διασποράς. Λειτουργεί ως ήπια αλλά σαφής υπενθύμιση ότι η επιτυχία δεν είναι θέαμα, ούτε στιγμιαία αναγνώριση αλλά μια σχέση με τον χρόνο, με την ευθύνη, με την προσωπική ακεραιότητα. Σε μια κοινωνία που συχνά συγχέει τη φασαρία με το νόημα και την προβολή με την αξία, αυτή η υπενθύμιση αποκτά σχεδόν πολιτισμικό βάρος.
Ο Έλληνας της Silicon Valley αποφεύγει διακριτικά την ενθουσιώδη αντιμετώπιση επικεντρώνοντας την προσοχή του στην καλλιέργεια της σκέψης, επιμένοντας στην κατανόηση και τον στοχασμό. Και αυτό, σήμερα, σε έναν κόσμο που ευνοεί τον θόρυβο και την επιφάνεια, μοιάζει ίσως με την πιο σπάνια και την πιο πολύτιμη μορφή επιτυχίας.
*Ο Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης είναι συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας
