Τα, εν πολλοίς επικριτικά, σχόλια που ακολούθησαν την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στη Λαμία την περασμένη Παρασκευή επικεντρώθηκαν στην αναφορά του στην «ιστορική ομιλία του Άρη Βελουχιώτη» στη Λαμία. Οι σχολιαστές χαρακτήρισαν την ομιλία «εμφυλιοπολεμική» και «διχαστική». Και δικαίως.
Όμως, κανείς δεν ασχολήθηκε με την ουσία, που είναι το περιεχόμενο και οι συνθήκες εκείνης της ομιλίας, την 27η Νοεμβρίου 1944, δηλαδή έξι ημέρες πριν από την έναρξη της ένοπλης στάσης του ΚΚΕ, που έμεινε στην ιστορία ως «τα Δεκεμβριανά».
Η ομιλία του Βελουχιώτη στη Λαμία εκείνη την ημέρα ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα των Δεκεμβριανών. Ήταν η ομιλία με την οποία οι καπετάνιοι του ΕΛΑΣ ξεκαθάρισαν ότι σκοπεύουν να κατακτήσουν την εξουσία με τη βία. Είναι η ομιλία στην οποία ο Βελουχιώτης διακήρυξε, απερίφραστα: «Έχουμε σφάξει και θα ξανασφάξουμε» για να υπογραμμίσει τις προθέσεις του ΕΛΑΣ σε περίπτωση που η κυβέρνηση Παπανδρέου επιμείνει στον αφοπλισμό του στρατού του ΚΚΕ...
Είναι η ομιλία που ο Βελουχιώτης, ουσιαστικά, είπε στα μέλη και τα στελέχη του ΚΚΕ, 71 χρόνια πριν από τον Τσίπρα, «Ή θα τους τελειώσουμε ή θα μας τελειώσουν».
Γι’ αυτό η αναφορά του Τσίπρα την περασμένη εβδομάδα στην «ιστορική ομιλία του Άρη Βελουχιώτη» στην πόλη της Φθιώτιδας το 1944 έχει ακόμη βαρύτερη σημασία από αυτήν που της απέδωσαν οι σχολιαστές: δεν είναι απλά μια «ομιλία του Βελουχιώτη» αλλά το εναρκτήριο λάκτισμα των Δεκεμβριανών. Και ο πρώην αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ το γνώριζε όταν την επικαλέστηκε.
Ιδού η ιστορία εκείνης της ομιλίας, όπως συνέβη:
Στις 5 Νοεμβρίου, τρεις εβδομάδες μετά την απελευθέρωση της Αθήνας, η Κυβέρνηση - στην οποία συμμετείχαν έξι υπουργοί διορισμένοι από το ΕΑΜ/ΚΚΕ - ανακοινώνει τη διάλυση του ΕΛΑΣ, του ΕΔΕΣ και των άλλων ένοπλων αντιστασιακών ομάδων μέχρι τις 10 Δεκεμβρίου, και τη δημιουργία εθνικού στρατού.
Το μεσημέρι της 27ης Νοεμβρίου, τρεις υπουργοί του ΕΑΜ, οι Ζεύγος, Σβώλος και Τσιριμώκος, επισκέφθηκαν τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου στο σπίτι του στο Καστρί και του παρέδωσαν έγγραφη την πρόταση του ΕΑΜ για τη δημιουργία εθνικού στρατού. Σύμφωνα με αυτήν, ο νέος εθνικός στρατός θα αποτελείτο από δύο «δεξαμενές» στρατιωτών και αξιωματικών: ο μισός από την 3η Ορεινή Ταξιαρχία, τον Ιερό Λόχο και τον ΕΔΕΣ, και ο άλλος μισός από τον ΕΛΑΣ. Η πρόταση έγινε αμέσως δεκτή από τον πρωθυπουργό και εκδόθηκε σχετική κυβερνητική ανακοίνωση που γνωστοποιούσε την απόφαση.
Όμως, οι καπετάνιοι του ΕΛΑΣ αντέδρασαν βίαια. Μαζεύτηκαν στη Λαμία την ίδια μέρα (27/11/1944) και διακήρυξαν ότι δε θα παραδώσουν τα όπλα. Ο Βελουχιώτης έβγαλε τότε τον λόγο που επικαλέστηκε ο Τσίπρας, από το μπαλκόνι, προς το συγκεντρωμένο πλήθος, όπου διακήρυξε: «ΕΧΟΥΜΕ ΣΦΑΞΕΙ ΚΑΙ ΘΑ ΞΑΝΑΣΦΑΞΟΥΜΕ».
Την επόμενη μέρα, 28 Νοεμβρίου, ο Ζεύγος επισκέπτεται επειγόντως τον Παπανδρέου, πάλι στο σπίτι του στο Καστρί, και του ανακοινώνει ότι το ΚΚΕ απαιτεί τη διάλυση και της 3ης Ορεινής Ταξιαρχίας και του Ιερού Λόχου εάν πρόκειται να συναινέσει στη διάλυση του ΕΛΑΣ, αλλιώς δεν υπάρχει συμφωνία. Ο Παπανδρέου του απάντησε ότι αυτό αντιβαίνει στα όσα πρότεινε το ΕΑΜ μόλις την προηγούμενη μέρα και δεν είναι δυνατόν να γίνει δεκτό. Ο Ζεύγος του ανακοινώνει την αποχώρηση του ΕΑΜ από την Κυβέρνηση.
Σύμφωνα με τηλεγράφημα του Σουηδού πρέσβη στην Αθήνα, που παραθέτει ο Τάσος Μαθιόπουλος στο βιβλίο του «Ο Δεκέμβριος του 1944» (Εκδόσεις Λιβάνη, 1994), ενώ η ανώτερη στρατιωτική ηγεσία του ΕΛΑΣ έβλεπε με καλό μάτι την προοπτική του αφοπλισμού και της ενσωμάτωσης τους στον νέο Ελληνικό Στρατό, πολιτικοί επίτροποι (π.χ. Μπελογιάννης), καπετάνιοι (π.χ. Βελουχιώτης) και κατώτεροι αξιωματικοί του ΕΛΑΣ είχαν απορρίψει αυτή την ιδέα γιατί φοβόντουσαν αντεκδικήσεις λόγω της δράσης τους από την άνοιξη 1943 μέχρι τότε, εναντίον άλλων αντιστασιακών ομάδων και αμάχων.
Σε λιγότερο από μια εβδομάδα μετά την ομιλία του Βελουχιώτη ξέσπασαν τα Δεκεμβριανά, που είχαν σαν αποτέλεσμα περισσότερους νεκρούς και τραυματίες από το έπος της Αλβανίας και τον πόλεμο εναντίον της γερμανικής εισβολής, το 1940-41.
Η ομιλία του Βελουχιώτη από εκείνο το μπαλκόνι στη Λαμία ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα της σφαγής των Δεκεμβριανών. Ήταν η εκδοχή στις συνθήκες του 1944 του αξέχαστου «Ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν» που είπε ο Τσίπρας το Σεπτέμβριο του 2015 στην πλατεία Συντάγματος.
Όποιος περιμένει και ελπίζει ότι ο άνθρωπος που έγινε μέλος της ΚΝΕ το 1990, μερικούς μήνες μετά την κατάρρευση του τείχους του Βερολίνου και των κομμουνιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης, θα ανακρούσει πρύμναν και θα ασπαστεί τη σοσιαλδημοκρατία ονειρεύεται βαθειά. Αυτό δεν πρόκειται ποτέ να γίνει, γι’ αυτό δεν πρόκειται να αποκτήσει ποτέ ξανά θέση ευθύνης στην Ελληνική Δημοκρατία.
*Ο Περικλής Φ. Κωνσταντινίδης είναι διδάκτορας χρηματοοικονομικών του University of Southern California και ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της καναδικής επενδυτικής εταιρίας Syracuse Main, Inc.
