Στο πρόσφατο έργο μου για τους πρωθυπουργούς της Μεταπολίτευσης δεν διστάζω να πιστώσω τον πρωθυπουργό της περιόδου 2015-2019 με αρκετά -και όχι πάντα αμελητέα- επιτεύγματα. Ακόμη περισσότερο όμως, αναφερόμενος στο πολιτικό μέλλον του, τον καταγράφω ως χρήσιμο για την (ελληνική) δημοκρατία.
Γιατί η ουσία, ο πυρήνας και η βασική λειτουργικότητα τους δημοκρατικού πολιτεύματος έγκειται στην ικανότητά του να διασφαλίζει «αναίμακτες εκθρονίσεις» των εξουσιαστών, με άλλα λόγια να δίνει ομαλή διέξοδο στον κορεσμό των κοινωνιών από κυβερνήτες που απεδείχθησαν κατώτεροι των προσδοκιών, αναποτελεσματικοί, ακραία διεφθαρμένοι, «μετριοπαθώς διεφθαρμένοι» (στον αναπόφευκτο εκείνο βαθμό που η διαφθορά είναι άρρηκτα συμφυής με την άσκηση της δημόσιας ισχύος, «power corrupts, absolute power corrupts absolutely», έλεγε άλλωστε ο λόρδος Άκτον ήδη τον 18ο αιώνα) ή ακόμη και απλώς φθαρμένοι από τη μακροχρόνια παραμονή τους στην εξουσία… Κάτι που δημιουργεί σε πολλούς διάθεση απαλλαγής από όσους μακροχρονίζουν σε δημόσια αξιώματα: Ας μην ξεχνάμε πως σε αυτά τα μέρη ελέχθη η φράση «θέλω να εξοριστεί ο Αριστείδης, γιατί βαρέθηκα να ακούω να τον αποκαλούν ‘δίκαιο’»…
Αφού, λοιπόν, ουδείς εκ των σημερινών αντιπολιτευόμενων πολιτικών ηγετών κατάφερε να αναδειχθεί σε πειστική εναλλακτική προς τον Μητσοτάκη κυβερνητική λύση -όπως κάπου έγραψα «επειδή απεδείχθη αδύνατον να ενωθούν ή να αναζωογονηθούν ή να ‘αναπαρθενευθούν’ ή να ‘αποβλαχοποιηθούν’ ή να ‘αποτοξινοποιηθούν’ ή να ‘αποπουτινοποιηθούν’»- απέβλεψα για τον ρόλο αυτόν προς τον προκάτοχο του σημερινού πρωθυπουργού, έναν αναμφίβολα ταλαντούχο πολιτικό…
Μετά από μια περίοδο αγρανάπαυσης και ανασκόπησης παράγουσας πολιτική σοφία, σκέφτηκα, θα μπορούσε να προσφέρει στη δημοκρατία μας την πολύτιμη υπηρεσία, αυτή να πάψει να στερείται κυβερνητικής εναλλακτικής πρότασης.
Ωστόσο…
Η σχετική προσδοκία μου βασιζόταν σε μια προϋπόθεση, ολοσχερώς διαψευσθείσα από την «Ιθάκη»: Πως ο εξ Αθαμανίου ορμώμενος πολιτικός θα έβρισκε το θάρρος να κάνει μια βαθιά, ουσιαστική ειλικρινή, μέχρι «αυτοξεσκίσματος» αυτοκριτική για την -όχι απλά αδιέξοδη, αλλά και- εθνοβλαπτική έφοδο στην ουτοπία, στην οποία παρέσυρε τον ελληνικό λαό την περίοδο 2012-15.
Πώς, δηλαδή, δεν θα αρκείτο στα όλως επιφανειακά περί «αυταπατών», «απειρίας», «λάθος εκτιμήσεων», «άγνοιας συσχετισμών», αλλά -αφού είναι καταφανώς πολύ έξυπνος για να πείσει πως λειτουργούσε ως ηλίθιος- θα έλεγε κάτι πάνω-κάτω σαν αυτό: «Εντάξει παιδιά, στη φύση της πολιτικής είναι, ειδικά στη φάση της εφόδου προς την εξουσία, τα κόμματα να λένε και κάποια συνειδητά ψέματα, να εξωραΐζουν προοπτικές, να συγκαλύπτουν αδυναμίες, να εμφανίζουν αναβαθμισμένες τις δυνατότητές τους, να υπόσχονται τα ανέφικτα.
Πιστεύαμε στην ανάγκη να παράσχουμε την ευκαιρία στην Αριστερά, με τους ιστορικούς τίτλους της, το διαχρονικό ηθικό της πλεονέκτημα και το αξιακά σημαντικό της ιδεολογικό υπόστρωμα, που είναι η καταπολέμηση των προνομίων, να δώσει και στους εκτός των τειχών την ευκαιρία τους. Έτσι κάπου υπερβάλαμε, παρασυρθήκαμε, μεθύσαμε. Πλέον, όμως, εμείς εκτίσαμε την ποινή μας, οι αντίπαλοί μας εφθάρησαν, πάμε ξανά να δώσουμε στη χώρα μια πολιτική ισορροπία και μια εναλλακτική χωρίς αμετροέπειες και υπερβολές». Τέτοια προσέγγιση, όμως, προϋπέθετε ειλικρίνεια, εντιμότητα, θάρρος.
Δυστυχώς, αντίθετα…
Το «καθαρτήριο εργαλείο», η Ιθάκη, σφραγίζεται από ευτελή ψεύδη ή μισές αλήθειες, ιδιοτελείς παρασιωπήσεις, άπειρες εκδηλώσεις επιλεκτικής αμνησίας, άμετρους εξωραϊσμούς, ασυμμετρία κριτηρίων, ανάδειξη εμμονών ή μάλλον καθήλωση σε τέτοιες (κάτι που εν πολλοίς συνιστά εκδήλωση ελλειμματικής παιδείας του συγγραφέα, πρωτίστως σε θεσμικά και ιστορικά θέματα), ακόμη όμως και από κραυγαλέα πραγματολογικά λάθη, τα οποία δίνουν στο εγχείρημα -το οποίο, πρωτοφανές για τόσο ογκώδες έργο, δεν έχει ευρετήριο ονομάτων- χαρακτήρα γονατογραφήματος, γραμμένου από άνθρωπο ελάχιστα εξοικειωμένο στην επίμοχθη γραφή. (Μολονότι έτυχε αρκετά καλής γλωσσικής επιμέλειας, έστω και αν η έχουσα τη σχετική ευθύνη δεν απέφυγε το «τα κόστη» -εξίσου βάρβαρο όπως «τα δέη», τα «ύφη» κ.λπ., αφού πρόκειται για αφηρημένα περιεκτικά ουδέτερα, που δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται στον πληθυντικό- ή κράτησε το «χαμηλές φοροδοτικές προσδοκίες», αντί για το «φοροεισπρακτικές προσδοκίες», που θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί εν προκειμένω…)
Εν πάση περιπτώσει…
Με σειρά σύντομων σχολιασμών -χωρίς πάντα να κρατάω χρονολογική σειρά ή τη σειρά καταγραφής στο βιβλίο- θα θελήσω να δώσω στους αναγνώστες τη δυνατότητα να κατανοήσουν τι κρύβεται, τι στρεβλώνεται και ίσως ακόμη τι υποκρύπτεται πίσω από το αυτοεξωραϊστικό εγχείρημα, δηλαδή την προσπάθεια πολιτικής «αναπαρθένευσης», του πρώην πρωθυπουργού με τις παρούσες φιλοδοξίες και τις μελλοντικές προσδοκίες… Από αύριο συναντιόμαστε στους «μπαξέδες»…
*Ο καθηγητής Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι συγγραφέας του έργου «Ελευθέριος Βενιζέλος, Πλαστουργός Ιστορίας, ο άνθρωπος, ο θρύλος, το πολιτικό αποτύπωμα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Είναι επίσης συγγραφέας του έργου «Το πολιτικό Σύστημα των ΗΠΑ, Ένας ιδιόρρυθμος δικομματισμός», που εξεδόθη το 2012 από τις εκδόσεις Πατάκη. Το νέο βιβλίο του «Οι πρωθυπουργοί της Μεταπολίτευσης: Μια περίοδος, 10 πρωθυπουργοί, 11 πρωθυπουργίες» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
