Σοβαρότερες και μεγαλύτερες σε έκταση θα είναι οι πολιτικές επιπτώσεις και όχι οι οικονομικές για τις οκτώ χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες βρίσκονται στο στόχαστρο του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για επιβολή νέων δασμών, λόγω της στάσης τους στο θέμα της Γροιλανδίας.
Βέβαια, όπως προειδοποιούν οι μεγάλοι επενδυτικοί οίκοι και οι τράπεζες, θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για περαιτέρω σκλήρυνση της στάσης των ΗΠΑ, κάτι που θα δημιουργήσει περισσότερο πολιτικό θόρυβο.
Αν τελικά εφαρμοστούν οι δασμοί, αναφέρουν οι παραπάνω οίκοι, η αρνητική, οικονομική επίδραση θα είναι μικρότερη εάν οι οκτώ χώρες, για τις οποίες θα ισχύσουν δασμοί, (Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία και Φινλανδία), ανακατευθύνουν το εμπόριο μέσω χωρών της ΕΕ.
Αβέβαια η επιβολή των δασμών
H Goldman Sachs θεωρεί αρκετά αβέβαιη την εφαρμογή των δασμών. Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα επιβάλουν δασμό 10% στις εισαγωγές από τις παραπάνω χώρες από την 1η Φεβρουαρίου. Σχεδιάζει δε να αυξήσει αυτόν τον δασμό στο 25% την 1η Ιουνίου και να διατηρήσει τον δασμό μέχρι οι ΗΠΑ να καταλήξουν σε συμφωνία για την αγορά της Γροιλανδίας.
Συνολικά, οι επηρεαζόμενες εξαγωγές θα αξίζουν 1-1,5% του ΑΕΠ για την Eυρωζώνη και 1-2% του ΑΕΠ για το Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι αναλυτές της Goldman Sachs εκτιμούν, ακόμη, ότι ένας δασμός 10% από τις ΗΠΑ — εάν εφαρμοστεί — θα μειώσει το πραγματικό ΑΕΠ κατά 0,1 με 0,2% στις πληγείσες χώρες μέσω της μείωσης του εμπορίου. Το μεγαλύτερο πλήγμα θα δεχθεί η Γερμανία, περίπου 0,2%, εάν εφαρμοστεί ως σταδιακός αμοιβαίος δασμός 10% (κάτι που φαίνεται πιο πιθανό) και 0,3% εάν εφαρμοστεί ως γενικός δασμός.
Για την Ευρωζώνη, στο σύνολό της, η αρνητική επίδραση στο ΑΕΠ είναι περίπου 0,1%, παρόμοια, δηλαδή, με το Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι επιπτώσεις στον πληθωρισμό πιθανότατα θα ήταν πολύ μικρές λόγω της χαμηλότερης ζήτησης, όπως τονίζει η Goldman, υποθέτοντας ότι δεν θα υπάρξουν αντίποινα. Ένας απλός κανόνας Taylor - στον οποίο οι κεντρικές τράπεζες αντιδρούν στο ΑΕΠ και τον πληθωρισμό - θα υποδείκνυε μέτρια χαμηλότερα επιτόκια πολιτικής.
Η Goldman Sachs βλέπει, ακόμη, τρία πιθανά επίπεδα αντιποίνων της ΕΕ έναντι περαιτέρω δασμών των ΗΠΑ: α) Καθυστέρηση της εφαρμογής της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ, β) επιβολή αντιποίνων σε αμερικανικά προϊόντα χρησιμοποιώντας τους εγκεκριμένους καταλόγους του περασμένου έτους και γ) ενεργοποίηση του Μέσου Κατά του Καταναγκασμού (ACI), το οποίο έχει σχεδιαστεί για περιπτώσεις όπως αυτή.
Ασάφεια στην εφαρμογή του νέου καθεστώτος
Από την πλευρά της, η Bank of America επισημαίνει πως οι οκτώ χώρες που στόχευσε ο Τραμπ αντιπροσωπεύουν περίπου το 11% των εισαγωγών των ΗΠΑ. Ωστόσο, όμως, δεν είναι σαφές πώς θα εφαρμοστούν οι δασμοί, καθώς όλες οι χώρες εκτός από τη Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο (2% των εισαγωγών) βρίσκονται στην ΕΕ. Επομένως, είτε οι δασμοί θα πρέπει να εφαρμοστούν σε ολόκληρη την ΕΕ (πάνω από το 15% των εισαγωγών), είτε τα αγαθά από τις άλλες έξι χώρες θα μπορούσαν απλώς να αποσταλούν στις ΗΠΑ μέσω χωρών όπως η Ισπανία και η Ιταλία, οι οποίες δεν υπόκεινται στα τελευταία μέτρα. Εκτός εάν οι δασμοί ισχύουν σε ολόκληρη την ΕΕ (ο Τραμπ δεν το έχει δηλώσει μέχρι στιγμής), ο οικονομικός αντίκτυπος στις ΗΠΑ θα είναι ελάχιστος.
Κατά την άποψη της BofA, οι τελευταίοι δασμοί θα επιβληθούν στο πλαίσιο του IEEPA. Εάν αυτό είναι σωστό, αυξάνει το διακύβευμα για την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για το IEEPA. Μια αρνητική απόφαση θα είχε πλέον γεωπολιτικές συνέπειες. Ένας τρόπος να παρακαμφθεί αυτό θα ήταν το Δικαστήριο να διαφοροποιήσει μεταξύ των αμοιβαίων δασμών της 2ας Απριλίου και άλλων μέτρων.
Το κόστος του νέου συνόλου δασμών είναι επίσης πιθανό να είναι μικρό για τις εμπλεκόμενες χώρες της ΕΕ, εκτός εάν οι δασμοί ισχύουν σε ολόκληρη την ΕΕ. Το πιο σημαντικό είναι ότι η νέα ανακοίνωση δασμών δείχνει ότι η συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ που υπογράφηκε πέρυσι, όπως έχει επισημάνει και η BofA, δεν επρόκειτο ποτέ να εξαλείψει την αβεβαιότητα. Η αβεβαιότητα επέστρεψε, και αυτό έχει κόστος εάν το σοκ είναι επίμονο. Η περσινή «συμφωνία» παρείχε ένα «πλαίσιο» για μελλοντικές συμφωνίες, καθώς έδειξε ότι όταν η ΕΕ βρίσκεται σε δύσκολη θέση, της λείπει η ευελιξία και η δύναμη να διαπραγματευτεί στρατηγικά. Αυτή ήταν πάντα μια ανοιχτή πρόσκληση να στριμωχτεί ξανά η περιοχή, τονίζει η αμερικάνικη τράπεζα.
Τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία «όπλο» της Ε.Ε
Η Deutsche Bank βλέπει πως υπάρχει πιθανότητα πλέον η ΕΕ να χρησιμοποιήσει ως όπλο τα αμερικάνικα assets που κατέχει. Οι ευρωπαϊκές χώρες κατέχουν 8 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικά ομόλογα και μετοχές, σχεδόν διπλάσια από ό,τι ο υπόλοιπος κόσμος μαζί. Σε ένα περιβάλλον, όπου η γεωοικονομική σταθερότητα της δυτικής συμμαχίας διαταράσσεται υπαρξιακά, δεν είναι σαφές γιατί οι Ευρωπαίοι θα ήταν τόσο πρόθυμοι να διαδραματίσουν αυτόν τον ρόλο.
Τα συνταξιοδοτικά ταμεία της Δανίας ήταν από τα πρώτα που επαναπάτρισαν χρήματα και μείωσαν την έκθεσή τους σε δολάρια πέρυσι τέτοια εποχή. Με την έκθεση σε δολάρια ΗΠΑ να παραμένει πολύ υψηλή σε όλη την Ευρώπη, οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών έχουν τη δυνατότητα να ενθαρρύνουν περαιτέρω την εκ νέου εξισορρόπηση του δολαρίου.
Μικρός ο οικονομικός αντίκτυπος των δασμών
Η Capital Economics εκτιμά πως αν υλοποιηθούν οι δασμοί Τραμπ ο οικονομικός αντίκτυπος θα είναι μέτριος. Με βάση την ονομαστική τους αξία, οι δασμοί θα μειώσουν κατά μερικά δέκατα της ποσοστιαίας μονάδας το ΑΕΠ στις πληγείσες οικονομίες, ενώ θα προσθέσουν παρόμοιο ποσό στον πληθωρισμό των ΗΠΑ. Οι πολιτικές και γεωπολιτικές συνέπειες θα είναι πολύ μεγαλύτερες ωστόσο.
«Οι πολιτικές επιπτώσεις θα ήταν πολύ μεγαλύτερες από τις οικονομικές», τονίζει η Capital Economics. Οποιαδήποτε προσπάθεια των ΗΠΑ να καταλάβουν τη Γροιλανδία με τη βία ή να εξαναγκάσουν τη Δανία να παραχωρήσει το έδαφος θα προκαλούσε ρήξη στις διατλαντικές σχέσεις και θα προκαλούσε ενδεχομένως ανεπανόρθωτη ζημιά στο ΝΑΤΟ. Ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν δείξει προθυμία για συμβιβασμούς με τις ΗΠΑ σε θέματα όπως το εμπόριο, οι αμυντικές δαπάνες και η Ουκρανία, η κυριαρχία επί της Γροιλανδίας είναι απίθανο να είναι διαπραγματεύσιμη. Η κυβέρνηση της Δανίας δεν έχει καμία εξουσία να μεταβιβάσει το έδαφος χωρίς τη συγκατάθεση του πληθυσμού της Γροιλανδίας. Ωστόσο, εκτός από μια μεταβίβαση κυριαρχίας, η Ευρώπη πιθανότατα θα ήταν ανοιχτή σε ευρείες παραχωρήσεις - καθιστώντας δυνατό να φανταστεί κανείς μια «συμφωνία» που ο Τραμπ θα μπορούσε να παρουσιάσει ως νίκη.
Σοβαρός γεωπολιτικός πονοκέφαλος
Ο Τραμπ θέλει να αναγκάσει τη Δανία και τους Ευρωπαίους υποστηρικτές της να πουλήσουν τη Γροιλανδία στις ΗΠΑ επιβάλλοντας δασμούς. Για την Ευρώπη, αυτός είναι ένας σοβαρός γεωπολιτικός πονοκέφαλος και ένα μέτριας σημασίας οικονομικό πρόβλημα, τονίζει και η Berenberg Bank. Αλλά θα μπορούσε επίσης να γυρίσει μπούμερανγκ για τον Τραμπ, ο οποίος αντιμετωπίζει αντίσταση από ανώτερα στελέχη των Ρεπουμπλικανών στις ΗΠΑ. Σε κάθε περίπτωση πρέπει προετοιμαστούμε για περισσότερο θόρυβο, επισημαίνει ο οίκος.
Η Ευρώπη χρειάζεται τον Τραμπ για να υπερασπιστεί την Ουκρανία. Μια σκληρή και πολύ έντονη απάντηση στον Τραμπ θα ήταν επομένως επικίνδυνη. Σε μια ακραία περίπτωση, μια αμερικανική εισβολή στη Γροιλανδία θα μπορούσε να διαλύσει τη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Το γεγονός ότι ο Τραμπ έχει απειλήσει να επιβάλει περαιτέρω δασμούς στους συμμάχους των ΗΠΑ για γεωστρατηγικούς και όχι για οικονομικούς λόγους είναι κάτι καινούργιο πάντως.
